Cửa hàng xăng dầu là công trình có nguy cơ cháy nổ cao do thường xuyên lưu trữ, xuất nhập và kinh doanh nhiên liệu dễ cháy. Vì vậy, việc thiết kế phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về khoảng cách an toàn, kết cấu, thiết bị điện và phương tiện chữa cháy.
Tiêu chuẩn pccc cửa hàng xăng dầu TCVN 4530:2011 là một trong những tiêu chuẩn kỹ thuật quan trọng, được sử dụng cùng các quy chuẩn hiện hành để xây dựng phương án PCCC phù hợp cho cửa hàng xăng dầu.
Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 4530:2011 là gì?
TCVN 4530:2011 – Cửa hàng xăng dầu – Yêu cầu thiết kế là tiêu chuẩn quốc gia quy định các yêu cầu kỹ thuật cơ bản khi thiết kế, xây dựng và cải tạo cửa hàng kinh doanh xăng dầu.
Tiêu chuẩn được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố năm 2011, thay thế TCVN 4530:1998 và hiện vẫn được ghi nhận còn hiệu lực.
Nội dung TCVN 4530:2011 đề cập đến phân cấp cửa hàng, vị trí xây dựng, khoảng cách an toàn, bể chứa, đường ống công nghệ, hệ thống điện và trang bị PCCC.
Tuy nhiên, TCVN 4530:2011 không phải là văn bản duy nhất để xác định yêu cầu thiết kế hiện hành. Chủ đầu tư cần đối chiếu QCVN 01:2020/BCT về thiết kế cửa hàng xăng dầu, QCVN 10:2025/BCA về trang bị phương tiện PCCC và các quy chuẩn khác trong phạm vi áp dụng.
Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 4530
Theo Điều 1 TCVN 4530:2011, tiêu chuẩn áp dụng đối với hoạt động thiết kế xây dựng mới, cải tạo và mở rộng cửa hàng xăng dầu trên mặt đất.
Tiêu chuẩn cũng có thể sử dụng để thiết kế trạm cấp xăng dầu trong phạm vi cơ sở công nghiệp.
TCVN 4530:2011 không áp dụng cho cửa hàng xăng dầu trên mặt nước. Đối với loại hình này, yêu cầu thiết kế được xác định theo các quy chuẩn và quy định chuyên ngành tương ứng, trong đó có QCVN 01:2020/BCT.
Khi cải tạo cửa hàng xăng dầu đang hoạt động, chủ đầu tư cần đánh giá hiện trạng bể chứa, cột bơm, đường ống và hệ thống điện. Những thay đổi về dung tích, vị trí thiết bị hoặc công năng có thể ảnh hưởng đến phương án an toàn cháy nổ đã được thiết kế trước đó.
Phân cấp cửa hàng xăng dầu theo TCVN 4530:2011
Theo khoản 4.5, Bảng 1 TCVN 4530:2011, cửa hàng xăng dầu được chia thành ba cấp dựa trên tổng dung tích chứa nhiên liệu.
| Cấp cửa hàng | Tổng dung tích theo TCVN 4530:2011 |
| Cấp 1 | Từ 151 đến 210 m³ |
| Cấp 2 | Từ 101 đến 150 m³ |
| Cấp 3 | Không quá 100 m³ |
Đối với cửa hàng xăng dầu trên mặt đất, QCVN 01:2020/BCT quy định lại ngưỡng phân cấp tại Điều 5 như sau:
| Cấp cửa hàng | Tổng dung tích theo QCVN 01:2020/BCT |
| Cấp 1 | Từ 150 đến 210 m³ |
| Cấp 2 | Trên 100 đến dưới 150 m³ |
| Cấp 3 | Không quá 100 m³ |
Do có sự khác biệt tại các mốc dung tích, việc xác định cấp cửa hàng phục vụ thiết kế hiện hành cần ưu tiên quy chuẩn bắt buộc.
Phân cấp cửa hàng là cơ sở để xác định một số khoảng cách an toàn và yêu cầu bố trí công trình. Tuy nhiên, trang bị hệ thống PCCC còn phụ thuộc diện tích, công năng và những điều kiện kỹ thuật cụ thể.
Tiêu chuẩn PCCC cửa hàng xăng dầu chuẩn TCVN 4530
Thiết kế cửa hàng xăng dầu phải kiểm soát nguy cơ hình thành hỗn hợp hơi nhiên liệu dễ cháy, hạn chế nguồn gây cháy và bảo vệ các công trình xung quanh. Các yêu cầu quan trọng tập trung vào bố trí mặt bằng, bể chứa, kết cấu, hệ thống điện và đường ống công nghệ.
Quy định vị trí và khoảng cách an toàn PCCC
Theo Điều 5 TCVN 4530:2011, vị trí xây dựng cửa hàng phải phù hợp quy hoạch, thuận tiện cho phương tiện ra vào và đáp ứng yêu cầu an toàn PCCC.
Đối với khoảng cách đến công trình lân cận, cần áp dụng Bảng 4 QCVN 01:2020/BCT. Một số giới hạn tối thiểu đối với cửa hàng xăng dầu trên mặt đất như sau:
| Công trình lân cận | Cấp 1 | Cấp 2 | Cấp 3 |
| Nơi sản xuất có phát lửa, tia lửa | 18 m | 18 m | 18 m |
| Nơi tập trung đông người | 50 m | 50 m | 50 m |
| Công trình bậc chịu lửa I, II | 5 m | 5 m | 5 m |
| Công trình bậc chịu lửa III | 15 m | 12 m | 10 m |
| Công trình bậc chịu lửa IV, V | 20 m | 14 m | 14 m |
Khoảng cách đối với bể chứa được xác định từ mép hố thao tác (cổ bể), còn đối với cột bơm tính từ tâm cột bơm theo chú thích của quy chuẩn.
Đặc biệt, không nên áp dụng trực tiếp các khoảng cách trong Bảng 3 TCVN 4530:2011 nếu khác với QCVN 01:2020/BCT.
Yêu cầu bố trí bể chứa và cột bơm xăng dầu
Theo Điều 8 QCVN 01:2020/BCT, cửa hàng xăng dầu trên mặt đất không được bố trí bể chứa nổi. Bể chứa phải sử dụng vật liệu chịu xăng dầu, không cháy và có giải pháp bảo vệ kết cấu phù hợp.
Bể không được đặt trong hoặc dưới gian bán hàng. Khi lắp đặt ngầm, phải tính toán chống nổi, bảo vệ bể tại khu vực có phương tiện giao thông qua lại và phủ cát hoặc đất mịn xung quanh với chiều dày không nhỏ hơn 0,3 m.
Đối với cột bơm, Điều 9 QCVN 01:2020/BCT yêu cầu bố trí tại nơi thông thoáng, thuận tiện cho phương tiện tiếp cận. Cột bơm đặt trên đảo bơm với các thông số:
- Cao hơn mặt bằng bãi đỗ xe tối thiểu 0,15 m.
- Chiều rộng đảo bơm không nhỏ hơn 1 m.
- Đầu đảo bơm cách mép cột đỡ mái che hoặc cột bơm ít nhất 0,5 m.
Khu vực nhập nhiên liệu phải được bố trí để xe bồn thao tác an toàn, không cản trở hoạt động xuất bán và lối ra vào cửa hàng.
Yêu cầu kết cấu và vật liệu chống cháy
Theo khoản 6.4 TCVN 4530:2011, khu bán hàng, mái che cột bơm và các hạng mục xây dựng liên quan phải đáp ứng yêu cầu bậc chịu lửa I hoặc II theo tiêu chuẩn được viện dẫn.
Trong thiết kế hiện hành, kết cấu công trình cần được đối chiếu thêm QCVN 01:2020/BCT và QCVN 06:2022/BXD, Sửa đổi 1:2023, theo phạm vi áp dụng.
Các vật liệu sử dụng tại khu vực có nguy cơ cháy phải phù hợp với yêu cầu an toàn, đặc biệt là tường bao, kết cấu chịu lực và những bộ phận có chức năng ngăn cháy lan.
Khi cửa hàng kết hợp dịch vụ tiện ích như siêu thị mini, rửa xe hoặc khu vực bán hàng khác, cần xác định rõ công năng, vị trí và giải pháp ngăn cách để không làm tăng nguy cơ cháy cho khu vực kinh doanh nhiên liệu.
Tiêu chuẩn an toàn điện và chống tĩnh điện
Hơi xăng kết hợp với không khí có thể tạo thành môi trường dễ nổ. Vì vậy, lựa chọn thiết bị điện phải căn cứ vào phân vùng nguy hiểm cháy nổ của từng hạng mục.
Theo khoản 4.6, Bảng 2 TCVN 4530:2011:
- Vùng Z1: Gồm các khu vực liên quan đến bể chứa, họng nạp, hố thao tác, van thở và phạm vi 1,5 m quanh súng tra nạp, cột bơm theo cách phân loại của tiêu chuẩn.
- Vùng Z2: Gồm khu vực kho chứa dầu mỡ nhờn theo phân loại trong tiêu chuẩn.
Thiết bị điện trong vùng nguy hiểm phải đáp ứng yêu cầu bảo vệ chống cháy nổ phù hợp. Không sử dụng tùy tiện ổ cắm, công tắc, đèn hoặc thiết bị điện dân dụng không đáp ứng điều kiện lắp đặt.
Hệ thống điện cần có giải pháp nối đất, liên kết đẳng thế, chống tĩnh điện và chống sét theo yêu cầu kỹ thuật áp dụng.
Đặc biệt, khi nhập xăng dầu từ xe bồn, phải kiểm soát khả năng tích tụ tĩnh điện theo quy trình và thiết kế hệ thống công nghệ.
Yêu cầu thông hơi và ngăn cháy lan
Bể chứa xăng dầu phải có hệ thống thông hơi để kiểm soát áp suất, hạn chế nguy cơ hư hỏng bể khi nhập, xuất nhiên liệu.
Theo khoản 8.10 TCVN 4530:2011, các bể chứa phải lắp van thở có thiết bị ngăn lửa. Điều 10 QCVN 01:2020/BCT cũng quy định yêu cầu về đường ống công nghệ và van thở.
Đối với bể chứa ngầm, vị trí và chiều cao ống thông hơi phải đáp ứng quy định, tránh phát tán hơi xăng đến nguồn nhiệt, cửa công trình hoặc khu vực có người tập trung.
Đường ống nhập xăng dầu cần sử dụng phương pháp nhập kín, hạn chế hơi nhiên liệu phát tán ra môi trường. Những vị trí nối ống, van và đầu nạp phải được kiểm tra độ kín để phát hiện rò rỉ.
Thiết bị ngăn lửa, van thở và hệ thống thu hồi hơi cần được lựa chọn đúng thông số kỹ thuật, không tự ý thay thế bằng phụ kiện đường ống thông thường.
Quy định trang bị thiết bị PCCC cửa hàng xăng dầu
Theo Điều 11 TCVN 4530:2011, cửa hàng xăng dầu phải có phương tiện chữa cháy ban đầu phù hợp với mức độ nguy hiểm cháy của từng hạng mục.
Khi xác định yêu cầu trang bị hiện hành, chủ đầu tư cần đối chiếu thêm QCVN 10:2025/BCA, có hiệu lực từ ngày 30/12/2025, và QCVN 01:2020/BCT.
Bình chữa cháy và phương tiện chữa cháy tại chỗ
Bình chữa cháy phải phù hợp với nguy cơ cháy chất lỏng dễ cháy, được bố trí tại khu vực cột bơm, nơi nhập nhiên liệu, khu bán hàng và những hạng mục cần bảo vệ.
Theo Bảng 6 TCVN 4530:2011, một số định mức phương tiện chữa cháy ban đầu gồm:
| Hạng mục | Bình bột ≥25 kg | Bình bột ≥4 kg | Chăn sợi |
| Cụm bể chứa cấp 1, 2 | 2 | 2 | 4 |
| Cụm bể chứa cấp 3 | 1 | 2 | 2 |
| Cột bơm và nơi nạp xăng | — | 2 | 1 |
Bảng trên là định mức trong TCVN 4530:2011, chủ đầu tư cần đối chiếu yêu cầu trang bị hiện hành theo QCVN 10:2025/BCA và các quy định liên quan trước khi áp dụng.
Bình chữa cháy cần đặt ở vị trí dễ nhận biết, dễ tiếp cận, không cản trở lối đi và được bảo vệ trước tác động bất lợi của môi trường.
Hệ thống báo cháy và cảnh báo cháy
Hệ thống báo cháy giúp phát hiện sự cố và truyền tín hiệu cảnh báo để nhân viên kịp thời xử lý, tổ chức thoát nạn.
Tùy quy mô cửa hàng, diện tích các khu chức năng và yêu cầu của quy chuẩn, phương án có thể bao gồm đầu báo cháy phù hợp, nút nhấn, thiết bị cảnh báo và tủ trung tâm báo cháy.
Việc lựa chọn đầu báo phải xét đến môi trường sử dụng. Những khu vực có hơi nhiên liệu hoặc nguy cơ hình thành khí nổ cần dùng thiết bị đáp ứng điều kiện kỹ thuật tương ứng.
Không mặc định mọi cửa hàng xăng dầu đều phải lắp cùng một cấu hình báo cháy tự động. Yêu cầu cụ thể được xác định theo QCVN 10:2025/BCA và phạm vi áp dụng.
Hệ thống cấp nước và chữa cháy
Nguồn nước chữa cháy và phương tiện chữa cháy bằng nước phải được xem xét theo quy mô, đặc điểm nguy hiểm cháy và các yêu cầu kỹ thuật áp dụng cho công trình.
Theo Điều 9 TCVN 4530:2011, nước phục vụ chữa cháy có thể được lấy từ nguồn cấp công cộng, nước ngầm hoặc nước mặt đáp ứng yêu cầu sử dụng.
Trường hợp cửa hàng thuộc diện cần hệ thống chữa cháy bằng nước, thiết kế phải xác định lưu lượng, áp suất, thời gian cấp nước và vị trí thiết bị phù hợp.
Đối với cháy xăng dầu, không sử dụng tia nước đặc phun trực tiếp vào nhiên liệu đang cháy vì có thể làm chất lỏng bắn tóe, lan rộng. Phương án chữa cháy cần sử dụng chất chữa cháy phù hợp và tuân thủ hướng dẫn kỹ thuật.
Lưu ý về PCCC để đảm bảo an toàn khi vận hành cửa hàng xăng dầu
Cửa hàng xăng dầu phải duy trì điều kiện an toàn cháy nổ trong suốt quá trình kinh doanh, không chỉ tại thời điểm nghiệm thu công trình. Các vị trí xuất nhập nhiên liệu, hệ thống điện và bể chứa cần được kiểm tra thường xuyên.
- Kiểm soát nguồn lửa, nguồn nhiệt: Niêm yết biển cấm lửa, cấm hút thuốc tại vị trí phù hợp; không thực hiện công việc phát sinh tia lửa trong khu vực nguy hiểm khi chưa có biện pháp an toàn được phê duyệt.
- Đảm bảo an toàn nhập, xuất nhiên liệu: Kiểm tra kết nối đường ống, tình trạng van và biện pháp chống tĩnh điện trước khi nhập xăng dầu.
- Kiểm tra rò rỉ: Theo dõi tình trạng bể chứa, đường ống, họng nạp và cột bơm; xử lý ngay khi phát hiện mùi nhiên liệu bất thường hoặc dấu hiệu thất thoát.
- Duy trì an toàn điện: Kiểm tra nối đất, chống sét, thiết bị điện phòng nổ và các đầu nối có nguy cơ phát nhiệt.
- Bảo dưỡng thiết bị PCCC: Kiểm tra bình chữa cháy, thiết bị cảnh báo và hệ thống chữa cháy theo yêu cầu kỹ thuật; thay thế phương tiện không còn bảo đảm chất lượng.
Nhân viên cửa hàng cần được hướng dẫn nhận biết nguy cơ cháy nổ, sử dụng phương tiện chữa cháy ban đầu và thực hiện phương án xử lý sự cố phù hợp.
Khi phát hiện sự cố tràn nhiên liệu hoặc có nguy cơ cháy, phải ngừng các hoạt động có thể gây mất an toàn, cô lập nguồn nguy hiểm theo quy trình, cảnh báo khu vực và liên hệ lực lượng chức năng khi cần thiết.
PCCC Ngày Đêm: Thi công & bảo dưỡng hệ thống PCCC cho cửa hàng xăng dầu
Với hơn 17 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực PCCC, PCCC Ngày Đêm cung cấp dịch vụ tư vấn, thiết kế, thi công và bảo dưỡng hệ thống phòng cháy chữa cháy cho các công trình có yêu cầu an toàn cháy nổ cao, đặc biệt là trạm xăng, cửa hàng xăng dầu.
Đội ngũ kỹ sư, kỹ thuật viên khảo sát mặt bằng, đánh giá nguy cơ cháy nổ và đề xuất phương án PCCC phù hợp với vị trí bể chứa, cột bơm, khu bán hàng và các hạng mục phụ trợ.
Quá trình triển khai chú trọng trang thiết bị PCCC chính hãng, nguồn gốc rõ ràng, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, kết hợp chính sách bảo hành theo hợp đồng và hỗ trợ bảo trì sau bàn giao.
Đặc biệt, khách hàng lựa chọn dịch vụ thi công PCCC trọn gói được hỗ trợ miễn phí thiết kế và lập hồ sơ PCCC theo quy định pháp luật. Phương án được xây dựng dựa trên các quy chuẩn hiện hành nhằm hạn chế sai sót thiết kế và chi phí điều chỉnh trong quá trình thi công.
Liên hệ PCCC Ngày Đêm qua hotline 0919 297 776 để được tư vấn phương án thiết kế, thi công và bảo dưỡng hệ thống PCCC cửa hàng xăng dầu phù hợp với đặc thù riêng nhé!
