Thiết bị phòng cháy chữa cháy gồm những gì? Phân loại chi tiết

Thiết bị phòng cháy chữa cháy gồm những gì? Đây là câu hỏi được nhiều chủ đầu tư, đơn vị quản lý và người sử dụng công trình quan tâm khi tìm hiểu về an toàn cháy nổ. Tùy chức năng, thiết bị PCCC được chia thành các nhóm phục vụ phát hiện cháy, cảnh báo, chữa cháy và hỗ trợ thoát nạn.

Bài viết dưới đây từ PCCC Ngày Đêm sẽ giới thiệu các thiết bị PCCC thông dụng, công dụng cụ thể và yêu cầu trang bị theo từng loại công trình.

Thiết bị phòng cháy chữa cháy là gì?

Thiết bị phòng cháy chữa cháy là các phương tiện, thiết bị kỹ thuật được sử dụng để phát hiện, cảnh báo, ngăn chặn và dập tắt đám cháy, đồng thời hỗ trợ cứu nạn, cứu hộ khi xảy ra sự cố.

Thiết bị PCCC có thể hoạt động độc lập như bình chữa cháy xách tay, đầu báo khói độc lập hoặc được kết nối thành hệ thống như báo cháy tự động, chữa cháy sprinkler và cấp nước chữa cháy.

Mỗi nhóm thiết bị đảm nhiệm chức năng riêng. Việc trang bị phải phù hợp với công năng, quy mô và đặc điểm nguy hiểm cháy của công trình.

Phân loại thiết bị phòng cháy chữa cháy gồm những gì?

Các thiết bị PCCC được phân loại theo chức năng hoạt động, gồm thiết bị báo cháy, chữa cháy tại chỗ, chữa cháy tự động, cấp nước, hỗ trợ thoát nạn và cứu hộ.

Các thiết bị thuộc hệ thống báo cháy

Hệ thống báo cháy có nhiệm vụ phát hiện dấu hiệu cháy, truyền tín hiệu về trung tâm và cảnh báo để người trong công trình kịp thời xử lý, thoát nạn.

Các thiết bị chính gồm:

• Tủ trung tâm báo cháy: Tiếp nhận, xử lý tín hiệu từ đầu báo, nút nhấn và hiển thị vị trí hoặc vùng xảy ra cháy.
• Đầu báo khói: Phát hiện khói trong khu vực giám sát, thường sử dụng tại văn phòng, hành lang, phòng ở và những không gian phù hợp.
• Đầu báo nhiệt: Phát hiện nhiệt độ đạt ngưỡng hoặc tăng bất thường, phù hợp với những vị trí không thuận lợi để sử dụng đầu báo khói.
• Đầu báo lửa: Nhận biết bức xạ đặc trưng của ngọn lửa, thường dùng tại khu vực có nguy cơ cháy phát triển nhanh.
• Nút nhấn báo cháy: Cho phép người phát hiện sự cố kích hoạt tín hiệu báo cháy bằng tay.
• Chuông, còi và đèn báo cháy: Phát cảnh báo bằng âm thanh, ánh sáng để người trong khu vực nhận biết nguy hiểm.
• Module giám sát, điều khiển: Kết nối và giám sát trạng thái các thiết bị, hỗ trợ thực hiện những chức năng điều khiển theo thiết kế.

Tùy quy mô, hệ thống báo cháy có thể sử dụng công nghệ quy ước hoặc địa chỉ. Hệ thống địa chỉ cho phép trung tâm nhận diện từng thiết bị, thuận tiện cho việc xác định vị trí phát sinh tín hiệu.

Các thiết bị chữa cháy ban đầu và tại chỗ

Đây là nhóm phương tiện hỗ trợ khống chế đám cháy ở giai đoạn đầu hoặc trực tiếp đưa chất chữa cháy đến khu vực xảy ra sự cố.

Bình chữa cháy xách tay là thiết bị thông dụng tại nhà ở, văn phòng, nhà xưởng và cơ sở kinh doanh. Các loại bình bột, CO2, bọt hoặc gốc nước được lựa chọn theo loại đám cháy và phạm vi sử dụng ghi trên thiết bị.

Họng nước chữa cháy vách tường là điểm lấy nước từ hệ thống cấp nước chữa cháy của công trình. Khi sử dụng, người vận hành kết nối cuộn vòi và lăng phun để đưa nước đến đám cháy.

Bên cạnh đó, cuộn vòi chữa cháy có chức năng dẫn nước, còn lăng phun giúp điều chỉnh hướng và dạng tia nước phù hợp với yêu cầu chữa cháy.

Đối với khu vực bên ngoài công trình, trụ nước chữa cháy được bố trí tại những vị trí theo thiết kế để phục vụ việc lấy nước của lực lượng chữa cháy.

Các thiết bị chữa cháy tự động

Thiết bị chữa cháy tự động được sử dụng trong những hệ thống có khả năng phát hiện điều kiện kích hoạt và phun, xả chất chữa cháy theo nguyên lý thiết kế.

• Đầu phun sprinkler: Tự động phun nước khi phần tử cảm nhiệt của đầu phun đạt nhiệt độ tác động.
• Van báo động: Kiểm soát dòng nước và phát tín hiệu khi hệ thống sprinkler hoạt động.
• Công tắc dòng chảy, công tắc áp suất: Giám sát trạng thái dòng nước hoặc áp suất trong hệ thống.
• Tủ điều khiển chữa cháy: Xử lý tín hiệu và điều khiển các chức năng kích hoạt, cảnh báo, giám sát trong hệ thống phù hợp.
• Bình chứa khí chữa cháy: Lưu trữ chất chữa cháy như CO2 hoặc khí sạch trong hệ thống chữa cháy bằng khí.
• Van xả, đầu phun khí: Điều khiển và phân phối chất chữa cháy đến khu vực bảo vệ.

Hệ thống sprinkler thường được xem xét cho các không gian có yêu cầu chữa cháy bằng nước. Trong khi đó, hệ thống chữa cháy bằng khí có thể phù hợp với phòng máy chủ, phòng thiết bị điện hoặc khu vực cần hạn chế tác động của nước, tùy điều kiện thiết kế.

Không phải hệ thống chữa cháy tự động nào cũng sử dụng sprinkler hoặc cùng một chất chữa cháy. Việc lựa chọn phụ thuộc vào nguy cơ cháy và đặc điểm khu vực bảo vệ.

Hệ thống cấp nước chữa cháy

Hệ thống cấp nước chữa cháy cung cấp lưu lượng và áp lực nước phục vụ họng nước, sprinkler và các hệ thống chữa cháy bằng nước theo thiết kế.

Những thành phần quan trọng gồm:

• Máy bơm chữa cháy điện: Tạo áp lực và lưu lượng nước phục vụ chữa cháy.
• Máy bơm chữa cháy diesel: Có thể đảm nhiệm vai trò bơm chính hoặc bơm dự phòng theo cấu hình trạm bơm.
• Máy bơm bù áp: Duy trì áp suất đường ống trong điều kiện vận hành bình thường.
• Tủ điều khiển bơm: Điều khiển, giám sát trạng thái và cảnh báo sự cố của các máy bơm.
• Bể chứa nước chữa cháy: Dự trữ lượng nước phục vụ hệ thống trong thời gian tính toán.
• Đường ống, van và đồng hồ áp suất: Dẫn nước, kiểm soát dòng chảy và theo dõi thông số vận hành.

Công suất bơm, dung tích bể nước và cấu hình trạm bơm phải được tính toán theo nhu cầu chữa cháy của công trình. Không thể áp dụng cùng một công suất máy bơm cho mọi nhà xưởng hoặc tòa nhà.

Thiết bị chiếu sáng sự cố và thoát nạn

Nhóm thiết bị này hỗ trợ người trong công trình nhận biết hướng di chuyển, duy trì khả năng quan sát và thoát nạn khi xảy ra cháy hoặc mất điện.

Đèn chiếu sáng sự cố cung cấp ánh sáng tại lối đi, hành lang, cầu thang và các khu vực theo yêu cầu thiết kế khi nguồn điện chiếu sáng thông thường bị gián đoạn.

Đèn, biển chỉ dẫn thoát nạn giúp nhận diện hướng di chuyển đến lối ra an toàn. Vị trí bố trí phải phù hợp với tuyến thoát nạn thực tế, không chỉ đơn thuần lắp tại mọi cửa ra vào.

Đối với những công trình có yêu cầu, hệ thống âm thanh thông báo và hướng dẫn thoát nạn được sử dụng để truyền thông tin, hướng dẫn người bên trong di chuyển khi xảy ra sự cố.

Ngoài ra, hệ thống kiểm soát khói, hút khói và tăng áp buồng thang có thể được bố trí theo thiết kế nhằm hạn chế khói xâm nhập vào các khu vực cần bảo vệ.

Dụng cụ phòng cháy chữa cháy cứu nạn cứu hộ

Nhóm dụng cụ phòng cháy chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và bảo hộ phục vụ việc tiếp cận hiện trường, bảo vệ người tham gia chữa cháy và hỗ trợ đưa người bị nạn ra khỏi khu vực nguy hiểm.

Các phương tiện tiêu biểu gồm:

• Mặt nạ phòng độc cách ly, thiết bị thở: Cung cấp khí thở cho người thực hiện nhiệm vụ trong môi trường không an toàn về hô hấp.
• Quần áo, mũ, găng tay và ủng chữa cháy: Bảo vệ cơ thể trước những tác động nhiệt, cơ học trong phạm vi thiết kế của trang bị.
• Dây, đai và thiết bị cứu nạn: Hỗ trợ tiếp cận, bảo vệ chống rơi hoặc di chuyển người bị nạn theo phương án kỹ thuật.
• Thiết bị phá dỡ: Bao gồm rìu, búa, kìm cộng lực, máy cắt, banh và các dụng cụ phù hợp để xử lý vật cản.
• Thiết bị thông tin liên lạc: Hỗ trợ trao đổi thông tin, phối hợp lực lượng khi chữa cháy và cứu hộ.

Thiết bị cứu hộ chuyên dụng cần được vận hành bởi người đã qua huấn luyện. Những dụng cụ phá dỡ hoặc bảo hộ thông thường không thể thay thế thiết bị chuyên dụng trong môi trường cháy có nhiệt độ cao, khói độc hoặc nguy cơ sập đổ.

Các thiết bị PCCC phù hợp với từng loại công trình

Yêu cầu trang bị thiết bị PCCC khác nhau tùy quy mô, công năng và đặc điểm nguy hiểm cháy. Cùng là hệ thống báo cháy hoặc chữa cháy, những chủng loại, số lượng và phạm vi bảo vệ có thể thay đổi đáng kể giữa các công trình.

Tòa nhà chung cư, văn phòng cao tầng

Chung cư và văn phòng cao tầng tập trung nhiều người, có hành lang, cầu thang và các khu vực sử dụng chung. Việc phát hiện cháy sớm và tổ chức thoát nạn theo từng khu vực có vai trò đặc biệt quan trọng.

Những hệ thống thường cần xem xét gồm báo cháy tự động, thiết bị cảnh báo, họng nước chữa cháy, sprinkler, trạm bơm, chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn.

Với công trình đáp ứng điều kiện áp dụng, hệ thống hút khói hành lang, tăng áp buồng thang và âm thanh hướng dẫn thoát nạn cũng cần được thiết kế phù hợp.

Khách sạn, Nhà hàng và Cơ sở kinh doanh

Khách sạn có nhiều phòng ngủ, trong đó khách lưu trú thường không quen đường thoát hiểm. Vì vậy, thiết bị báo cháy, cảnh báo tại khu vực lưu trú và chỉ dẫn thoát nạn cần được bố trí theo đặc điểm mặt bằng.

Đối với nhà hàng, khu vực bếp có nguy cơ cháy do dầu mỡ, thiết bị gia nhiệt và hệ thống điện công suất lớn. Bình chữa cháy và giải pháp chữa cháy tại khu bếp phải phù hợp với chất cháy; không sử dụng tùy tiện nước để xử lý cháy dầu mỡ.

Các cơ sở kinh doanh kết hợp lưu trú, kho hàng hoặc không gian tập trung đông người cần xác định yêu cầu trang bị theo từng công năng thực tế.

Trường học, bệnh viện và công trình công cộng

Trường học, bệnh viện và công trình công cộng có đặc điểm chung là tập trung nhiều người, nhưng khả năng tự thoát nạn của từng nhóm đối tượng rất khác nhau.

Tại trường học, hệ thống báo cháy, phương tiện chữa cháy và cảnh báo cần phù hợp với độ tuổi học sinh, quy mô lớp học và khu vực chức năng.

Đối với bệnh viện, ngoài các phương tiện PCCC thông thường, cần chú trọng cảnh báo, hướng dẫn thoát nạn và giải pháp bảo vệ những khu vực có bệnh nhân hạn chế vận động.

Các công trình công cộng như hội trường, trung tâm hội nghị hoặc nhà thi đấu cần xem xét thêm đặc điểm tập trung đông người, số lượng lối thoát và khả năng truyền thông tin khẩn cấp.

Nhà xưởng, kho hàng

Nhà xưởng và kho hàng có nguy cơ cháy phụ thuộc lớn vào dây chuyền sản xuất, nguyên vật liệu, hàng hóa lưu trữ và chiều cao xếp hàng.

Tại nhà xưởng sản xuất gỗ, giấy hoặc kho chứa hàng dễ cháy, có thể cần xem xét hệ thống báo cháy, sprinkler, họng nước và nguồn cấp nước phù hợp với tải trọng cháy.

Với môi trường nhiều bụi, hơi hóa chất hoặc nhiệt độ cao, đầu báo phải được lựa chọn theo điều kiện vận hành để hạn chế báo giả và bảo đảm khả năng phát hiện cháy.

Đối với kho hóa chất hoặc khu vực có chất cháy đặc thù, giải pháp chữa cháy phải căn cứ tính chất hóa lý của vật liệu, không mặc định sử dụng nước hoặc sprinkler thông thường.

Nhà ở, nhà trọ cho thuê

Nhà ở riêng lẻ thường có nguy cơ cháy liên quan đến thiết bị điện, bếp nấu, khu vực để xe và sạc xe điện. Các phương tiện nên được quan tâm gồm bình chữa cháy phù hợp, đầu báo khói độc lập và thiết bị hỗ trợ thoát nạn.

Đối với nhà trọ nhiều tầng, cần đánh giá số lượng người lưu trú, diện tích, công năng từng tầng và điều kiện thoát nạn. Tùy quy mô, công trình có thể thuộc diện phải trang bị hệ thống báo cháy, chữa cháy và các phương tiện khác theo quy chuẩn.

Không phải mọi nhà trọ hoặc nhà ở đều bắt buộc có hệ thống sprinkler. Yêu cầu cụ thể cần được xác định theo loại hình và điều kiện áp dụng của công trình.

Quy định trang bị thiết bị PCCC chuẩn pháp lý

Theo quy định hiện hành, việc trang bị và bố trí thiết bị PCCC cho nhà, công trình cần căn cứ vào QCVN 10:2025/BCA, ban hành kèm theo Thông tư 103/2025/TT-BCA, có hiệu lực từ ngày 30/12/2025.

Quy chuẩn này quy định các yêu cầu về trang bị, bố trí phương tiện PCCC và cứu nạn, cứu hộ theo công năng, quy mô và điều kiện áp dụng của công trình.

Ngoài ra, một số văn bản kỹ thuật liên quan gồm:

Cần phân biệt QCVN và TCVN khác nhau như thế nào? QCVN có tính bắt buộc trong phạm vi điều chỉnh; TCVN được áp dụng theo quy định về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, bao gồm trường hợp được viện dẫn bắt buộc hoặc lựa chọn áp dụng phù hợp.

Việc một thiết bị có trong danh mục phương tiện PCCC không có nghĩa mọi công trình đều phải trang bị. Chủng loại, số lượng và vị trí bố trí cần được xác định theo yêu cầu áp dụng đối với từng công trình.

Cách lựa chọn và bố trí thiết bị PCCC phù hợp

Lựa chọn thiết bị PCCC cần dựa trên nguy cơ cháy thực tế, yêu cầu bảo vệ và khả năng tương thích giữa các thành phần trong hệ thống.

Đối với thiết bị báo cháy, cần xem xét đặc điểm môi trường, diện tích giám sát và khả năng kết nối với tủ trung tâm. Chẳng hạn, đầu báo khói không phải lựa chọn tối ưu cho mọi khu vực nhiều bụi hoặc thường xuyên phát sinh hơi nước.

Đối với thiết bị chữa cháy, phải xác định loại chất cháy và phương án chữa cháy phù hợp. Khu vực chứa dung môi, phòng thiết bị điện và kho hàng thông thường có thể cần những giải pháp khác nhau.

Hệ thống cấp nước, máy bơm, bể chứa và đường ống phải đáp ứng lưu lượng, áp lực và thời gian cấp nước theo tính toán thiết kế.

Vị trí bố trí thiết bị cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng. Bình chữa cháy, họng nước, nút nhấn báo cháy và thiết bị thoát nạn phải dễ nhận biết, dễ tiếp cận, không bị hàng hóa hoặc vật cản che khuất.

Các hệ thống cần được kiểm tra vận hành và bảo trì theo yêu cầu kỹ thuật để phát hiện sớm tình trạng mất tín hiệu, suy giảm áp suất hoặc thiết bị hư hỏng.

Dịch vụ thiết kế, thi công phòng cháy chữa cháy tại PCCC Ngày Đêm

Với hơn 17 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực PCCC, PCCC Ngày Đêm chuyên tư vấn, thiết kế và thi công hệ thống phòng cháy chữa cháy trọn gói cho nhà xưởng, chung cư, tòa nhà, khách sạn và các công trình dân dụng, công nghiệp.

Sở hữu đội ngũ kỹ sư, kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm, PCCC Ngày Đêm luôn chú trọng khảo sát thực tế, tư vấn giải pháp phù hợp với công năng và quy mô từng công trình. Quá trình thi công sử dụng trang thiết bị PCCC chính hãng, nguồn gốc rõ ràng, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, đi kèm chính sách bảo hành dài hạn và hỗ trợ xử lý sự cố sau bàn giao.

Đặc biệt, khách hàng lựa chọn dịch vụ thi công PCCC trọn gói được miễn phí thiết kế và lập hồ sơ PCCC theo phạm vi thỏa thuận. Quy trình triển khai từ khảo sát, thiết kế, lắp đặt đến kiểm tra, chạy thử và bàn giao được thực hiện đồng bộ, hạn chế sai sót, tối ưu chi phí đầu tư và giảm phát sinh không cần thiết.

Liên hệ PCCC Ngày Đêm qua hotline 0919 297 776 để được tư vấn giải pháp, khảo sát và nhận báo giá thi công hệ thống PCCC trọn gói phù hợp với công trình.