Quy định về cửa thoát hiểm là yêu cầu quan trọng trong thiết kế và thi công PCCC, nhằm bảo đảm người bên trong công trình có thể sơ tán an toàn khi xảy ra cháy.
Theo QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023, cửa trên lối ra thoát nạn phải đáp ứng các yêu cầu về kích thước, chiều mở, cơ cấu đóng mở và khả năng ngăn cháy tại những vị trí quy định.
Vậy kích thước cửa thoát hiểm tối thiểu là bao nhiêu, cửa phải mở theo chiều nào và có bắt buộc sử dụng cửa chống cháy không? Cùng PCCC Ngày Đêm làm rõ các yêu cầu kỹ thuật, quy định về cửa thoát hiểm và những lưu ý đối với từng loại công trình nhé.
Tìm hiểu cửa thoát hiểm là gì? Có phải cửa chống cháy không?
Cửa thoát hiểm là cửa được bố trí trên lối ra hoặc đường thoát nạn, giúp người trong công trình di chuyển đến khu vực an toàn khi xảy ra cháy hoặc tình huống khẩn cấp.
Cửa thoát hiểm thường xuất hiện tại hành lang, lối ra buồng thang bộ, khu vực tập trung đông người hoặc các vị trí dẫn trực tiếp ra ngoài công trình. Tùy theo chức năng và vị trí lắp đặt, cửa có thể cần đáp ứng đồng thời yêu cầu thoát nạn và ngăn cháy.
Cần phân biệt hai loại cửa thường bị nhầm lẫn:
| Tiêu chí | Cửa thoát hiểm | Cửa chống cháy |
| Chức năng | Phục vụ thoát nạn | Ngăn cháy lan |
| Yêu cầu chính | Kích thước, chiều mở, khả năng mở nhanh | Giới hạn chịu lửa, cấu tạo và phụ kiện |
| Vị trí | Lối ra, đường thoát nạn | Bộ phận ngăn cháy theo thiết kế |
Không phải mọi cửa thoát hiểm đều bắt buộc là cửa chống cháy. Tuy nhiên, tại các vị trí như cửa buồng thang thoát nạn hoặc cửa nằm trên bộ phận ngăn cháy, hai chức năng này có thể phải được đáp ứng đồng thời.
Quy định về cửa thoát hiểm trong công tác PCCC chuẩn theo QCVN 06
Các yêu cầu về cửa thoát hiểm được quy định chủ yếu tại Mục 3.2 của QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023. Khi thiết kế cần xem xét đồng thời kích thước thông thủy, chiều mở và khả năng vận hành của cửa.
Quy định về kích thước cửa thoát hiểm
Theo Mục 3.2.9 của QCVN 06:2022/BXD, chiều cao thông thủy của lối ra thoát nạn thông thường không được nhỏ hơn 1,9 m. Chiều rộng tối thiểu phụ thuộc vào nhóm nguy hiểm cháy theo công năng và số người thoát nạn.
| Trường hợp áp dụng | Chiều rộng tối thiểu |
| Gian phòng nhóm F1.1 có hơn 15 người thoát nạn | 1,2 m |
| Gian phòng và nhà thuộc nhóm công năng khác có hơn 50 người thoát nạn, trừ F1.3 | 1,2 m |
| Các trường hợp còn lại theo Mục 3.2.9 | 0,8 m |
Các thông số trên cần được đối chiếu với điều kiện áp dụng, yêu cầu tính toán và trường hợp ngoại lệ của quy chuẩn.
Một điểm dễ nhầm lẫn là kích thước cửa thoát hiểm phải được xác định theo khoảng thông thủy thực tế, không phải kích thước ô chờ hoặc chiều rộng danh nghĩa của cánh cửa.
Đối với cửa hai cánh, việc xác định chiều rộng thoát nạn phải xét đến cấu hình mở cửa và các điều kiện được quy chuẩn cho phép. Không mặc định toàn bộ chiều rộng hai cánh đều là chiều rộng thông thủy có thể sử dụng khi thoát nạn.
Ngoài ra, cửa từ buồng thang ra ngoài hoặc vào sảnh còn phải bảo đảm chiều rộng theo yêu cầu của đường thoát nạn và bản thang tương ứng.
Quy định về chiều mở cửa thoát hiểm
Theo Mục 3.2.10 của QCVN 06:2022/BXD, cửa của lối ra thoát nạn và các cửa khác trên đường thoát nạn phải mở theo chiều thoát nạn từ trong nhà ra ngoài, trừ những trường hợp được quy định riêng.
Nguyên tắc này giúp người di chuyển có thể đẩy cửa theo hướng thoát, hạn chế ùn tắc khi nhiều người cùng sơ tán.
Một số trường hợp không quy định chiều mở gồm:
- Gian phòng thuộc nhóm F1.3 và F1.4.
- Gian phòng có không quá 15 người cùng có mặt, trừ gian phòng hạng A hoặc B.
- Phòng kho có diện tích không lớn hơn 200 m² và không có người làm việc thường xuyên.
- Buồng vệ sinh.
- Lối ra dẫn vào chiếu thang của cầu thang bộ loại 3.
Các ngoại lệ chỉ được áp dụng khi đáp ứng đúng điều kiện quy định. Đồng thời, cánh cửa khi mở không được làm ảnh hưởng đến chiều rộng đường thoát nạn theo yêu cầu kỹ thuật.
Quy định về khóa và cơ cấu đóng mở cửa
Theo Mục 3.2.11 của QCVN 06:2022/BXD, cửa của lối ra thoát nạn từ hành lang tầng, không gian chung, phòng chờ, sảnh và buồng thang bộ phải mở được tự do từ bên trong mà không cần chìa khóa.
Các yêu cầu cần chú ý gồm:
- Khóa cửa: Không được cản trở việc mở cửa từ phía thoát nạn tại những vị trí thuộc diện quy định.
- Cơ cấu tự đóng: Cửa có yêu cầu giới hạn chịu lửa trên đường thoát nạn phải được trang bị cơ cấu tự đóng theo quy chuẩn.
- Cửa hai cánh chống cháy: Cần có giải pháp bảo đảm các cánh đóng đúng trình tự khi được yêu cầu.
- Cửa buồng thang: Phải đáp ứng các yêu cầu về tự đóng, chèn kín khe cửa và khả năng quay trở lại theo trường hợp áp dụng.
Đối với cửa tích hợp hệ thống kiểm soát ra vào, cần bảo đảm khả năng giải phóng khóa khi có tình huống khẩn cấp theo yêu cầu thiết kế. Đặc biệt, những cửa thuộc diện quy định phải có khả năng tự mở khóa khi xảy ra cháy hoặc mất điện.
Việc kiểm tra không nên chỉ dựa vào thông số phụ kiện mà cần thử trực tiếp khả năng mở cửa và hoạt động của hệ thống trong các tình huống liên quan.
Quy định về cửa thoát hiểm theo từng công trình
Ngoài những yêu cầu chung, quy định cửa thoát hiểm PCCC còn phụ thuộc vào công năng, số lượng người và đặc điểm nguy hiểm cháy của từng loại công trình.
Quy định về cửa thoát hiểm cho nhà xưởng
Đối với nhà xưởng, số lượng và vị trí cửa thoát hiểm cần được xác định theo quy mô sản xuất, số người làm việc và hạng nguy hiểm cháy nổ.
Những vấn đề cần chú ý gồm:
- Bố trí đủ số lượng lối ra thoát nạn theo yêu cầu áp dụng.
- Tính toán kích thước cửa theo số người và chiều rộng đường thoát nạn.
- Bảo đảm cửa không bị máy móc, vật tư hoặc hàng hóa che chắn.
- Xem xét đặc điểm nguy hiểm cháy nổ tại các khu vực sản xuất, đặc biệt là gian phòng hạng A và B.
Đối với nhà xưởng cải tạo hoặc mở rộng dây chuyền, cần đánh giá lại phương án thoát nạn khi số lao động, mặt bằng hoặc công năng sử dụng thay đổi.
Quy định về cửa thoát hiểm tòa nhà cao tầng
Tại tòa nhà cao tầng, cửa thoát hiểm thường kết nối hành lang với buồng thang bộ hoặc khu vực thoát nạn được bảo vệ.
Ngoài những yêu cầu chung về kích thước và chiều mở, cần đặc biệt chú ý:
- Giới hạn chịu lửa của cửa tại vị trí có yêu cầu ngăn cháy.
- Khả năng tự đóng và duy trì trạng thái đóng kín.
- Yêu cầu chống khói đối với cửa tại các khu vực được bảo vệ.
- Khả năng quay trở lại từ buồng thang vào bên trong nhà theo quy định.
Việc sử dụng vật cản để giữ cửa chống cháy luôn mở hoặc tự ý thay đổi cơ cấu khóa có thể làm mất tác dụng của giải pháp bảo vệ buồng thang thoát nạn.
Quy định về cửa thoát hiểm trung tâm thương mại
Trung tâm thương mại thường có lượng người tập trung lớn, mật độ di chuyển thay đổi và nhiều khu vực chức năng khác nhau. Vì vậy, cửa thoát hiểm phải được tính toán theo số người và tổ chức đường thoát nạn của công trình.
Khi thiết kế cần chú ý:
- Bố trí số lượng và chiều rộng lối ra phù hợp với số người thoát nạn.
- Phân tán các lối ra theo yêu cầu để hạn chế ùn tắc.
- Bảo đảm cửa tại khu vực đông người có thể mở nhanh theo hướng thoát nạn.
- Không để quầy hàng, biển quảng cáo hoặc vật dụng cản trở cửa thoát hiểm.
- Kiểm tra điều kiện sử dụng cửa tự động, cửa cuốn hoặc cửa xoay nếu có liên quan đến tuyến thoát nạn.
Đối với rạp chiếu phim, siêu thị hoặc khu vui chơi nằm trong trung tâm thương mại, các yêu cầu cụ thể cần được xác định theo công năng và số người tại từng khu vực.
Lưu ý khi thiết kế và thi công cửa thoát hiểm cho công trình
Để cửa thoát hiểm đáp ứng yêu cầu PCCC, việc lựa chọn sản phẩm và thi công phải phù hợp với vị trí sử dụng, bản vẽ thiết kế và các quy chuẩn liên quan.
Một số yếu tố cần kiểm tra gồm:
- Vị trí lắp đặt: Xác định đúng chức năng cửa trên lối ra thoát nạn hoặc bộ phận ngăn cháy.
- Kích thước thực tế: Đo chiều rộng, chiều cao thông thủy sau khi hoàn thiện.
- Hướng mở: Bảo đảm cửa mở đúng chiều và không gây cản trở đường thoát nạn.
- Phụ kiện: Lựa chọn bản lề, khóa, tay co và thiết bị đóng mở phù hợp.
- Khả năng chống cháy: Kiểm tra giới hạn chịu lửa của bộ cửa tại vị trí có yêu cầu.
- Khả năng vận hành: Thử mở cửa, cơ cấu tự đóng và chức năng giải phóng khóa trong những tình huống thiết kế.
Đối với công trình đang sử dụng, cần kiểm tra định kỳ để phát hiện tình trạng cửa kẹt, khóa hỏng, phụ kiện xuống cấp hoặc vật cản trên đường thoát nạn.
Một cửa thoát hiểm đạt yêu cầu về cấu tạo nhưng không thể mở ngay khi xảy ra cháy vẫn không bảo đảm chức năng thoát nạn. Vì vậy, việc đánh giá cần dựa trên cả thông số kỹ thuật và điều kiện vận hành thực tế.
Dịch vụ tư vấn, thiết kế và thi công hệ thống PCCC trọn gói
Thiết kế hệ thống PCCC cần xem xét đồng bộ các giải pháp báo cháy, chữa cháy, ngăn cháy và thoát nạn. Trong đó, yêu cầu về cửa thoát hiểm phải được phối hợp với kiến trúc và phương án bảo vệ an toàn cháy của công trình.
PCCC Ngày Đêm là đơn vị hoạt động trong lĩnh vực tư vấn, thiết kế, thi công và bảo trì hệ thống PCCC, với hơn 17 năm kinh nghiệm và trên 10.000 dự án đã hoàn thiện và bàn giao.
Đối với nhà xưởng, tòa nhà và trung tâm thương mại, PCCC Ngày Đêm thực hiện khảo sát hiện trạng, tư vấn giải pháp và triển khai các hạng mục PCCC theo yêu cầu kỹ thuật của từng công trình.
Việc xác định đúng yêu cầu về lối thoát nạn ngay từ giai đoạn thiết kế giúp hạn chế những sai sót khi thi công và giảm nguy cơ phát sinh công việc cải tạo hệ thống PCCC sau này.
Liên hệ PCCC Ngày Đêm qua hotline 0919 297 776 để được tư vấn giải pháp thiết kế, thi công hệ thống PCCC phù hợp với công trình.
Như vậy, có thể thấy quy định về cửa thoát hiểm bao gồm các yêu cầu về kích thước thông thủy, chiều mở, cơ cấu đóng mở và khả năng chống cháy tại những vị trí cụ thể. Việc áp dụng cần căn cứ vào QCVN 06 và đặc điểm thực tế của từng công trình, không sử dụng một thông số chung cho mọi trường hợp.
Quá trình thiết kế đúng, thi công phù hợp và duy trì khả năng vận hành của cửa thoát hiểm cũng là những yếu tố quan trọng giúp bảo đảm an toàn thoát nạn khi xảy ra cháy nổ.
