Một công trình được xem là an toàn không chỉ nằm ở kết cấu vững chắc hay hệ thống PCCC đầy đủ. Khả năng đưa người ra khỏi khu vực nguy hiểm nhanh chóng cũng là yếu tố cần được tính toán ngay từ khi thiết kế.
Từ vị trí cầu thang, cửa thoát hiểm đến hệ thống chống khói đều phải phối hợp chặt chẽ. Thiết kế hệ thống thoát hiểm đúng tiêu chuẩn giúp hình thành tuyến thoát nạn rõ ràng và an toàn hơn. PCCC Ngày Đêm cung cấp giải pháp tư vấn, thiết kế và thi công phù hợp với từng loại công trình.
Tại sao cần phải đảm bảo tiêu chuẩn khi thiết kế hệ thống thoát hiểm?
Trong một công trình, lối thoát nạn thường chỉ được chú ý khi xảy ra sự cố. Tuy nhiên, đây lại là hệ thống phải hoạt động chính xác trong thời điểm điều kiện di chuyển khó khăn nhất. Khói, nhiệt, mất điện hoặc tâm lý hoảng loạn đều có thể khiến một tuyến thoát nạn vốn thuận tiện trở nên nguy hiểm.
Thực tế đã cho thấy thiết kế và vận hành lối thoát nạn có liên quan trực tiếp đến mức độ an toàn của công trình. Tại vụ cháy Carina Plaza năm 2018, khói và khí độc từ tầng hầm lan lên các tầng qua khu vực buồng thang; cơ quan chức năng cũng ghi nhận cửa ngăn lửa và khí độc bị kê hở. Vụ cháy khiến 13 người tử vong và hàng chục người bị thương.
Vụ cháy chung cư mini tại Khương Hạ năm 2023 cũng cho thấy hậu quả đặc biệt nghiêm trọng khi điều kiện an toàn PCCC của công trình không được bảo đảm. Vụ cháy tại tòa nhà 9 tầng làm 56 người tử vong và 44 người bị thương. Những trường hợp này cho thấy công trình không chỉ cần có lối thoát hiểm, mà tuyến thoát nạn phải được tính toán về số lượng, kích thước, khoảng cách và khả năng bảo vệ khỏi khói, lửa.
Vì vậy, tiêu chuẩn thiết kế hệ thống thoát hiểm không nên được xem đơn thuần là yêu cầu để hoàn thiện hồ sơ. Đây là cơ sở để xác định khả năng sử dụng thực tế của từng tuyến thoát nạn khi có sự cố. QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023 cũng yêu cầu các giải pháp an toàn cháy phải được xác định phù hợp với công năng sử dụng thực tế của công trình.
Thế nào là một hệ thống thoát hiểm đạt tiêu chuẩn?
Một hệ thống thoát hiểm PCCC đạt chuẩn phải hình thành tuyến thoát nạn liên tục, rõ ràng và không bị cản trở. Người trong công trình phải có thể di chuyển từ vị trí đang ở đến khu vực an toàn trong thời gian cho phép. Tuyến này cần hạn chế tối đa nguy cơ bị khói, lửa hoặc vật cản làm gián đoạn khi xảy ra sự cố.
Tiêu chí đầu tiên khi thiết kế PCCC cho hệ thống thoát hiểm là số lượng, vị trí và kích thước lối thoát nạn phải phù hợp với công năng, quy mô và số người sử dụng. Chiều rộng cửa, hành lang, lối đi và cầu thang phải đáp ứng yêu cầu tính toán theo QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023. Khoảng cách từ các khu vực trong công trình đến lối ra thoát nạn cũng phải nằm trong giới hạn cho phép, đặc biệt với hành lang cụt hoặc công trình có đông người.
Tiếp theo, cầu thang và cửa thoát hiểm phải đảm bảo khả năng sử dụng an toàn trong tình huống khẩn cấp. Cầu thang cần đáp ứng yêu cầu về chiều rộng, độ dốc, kích thước bậc và cấu tạo phù hợp với công trình. Cửa trên đường thoát nạn phải có khả năng mở từ phía trong theo quy định và những vị trí có yêu cầu ngăn cháy phải sử dụng cửa có giới hạn chịu lửa tương ứng.
Ngoài phần kết cấu, một hệ thống đạt chuẩn còn phải có chiếu sáng sự cố, biển chỉ dẫn thoát nạn và giải pháp kiểm soát khói phù hợp. Đèn sự cố và biển Exit giúp duy trì khả năng nhận diện đường đi khi mất điện. Hệ thống hút khói hoặc tạo áp giúp hạn chế khói xâm nhập vào hành lang, buồng thang. Các hạng mục này phải được tính toán đồng bộ ngay trong quá trình thiết kế hệ thống thoát hiểm, thay vì bổ sung riêng lẻ sau khi công trình hoàn thiện.
Các thành phần bắt buộc phải chuẩn hóa trong thiết kế lối thoát hiểm
Một tuyến thoát nạn chỉ thực sự an toàn khi toàn bộ các cấu phần được tính toán đồng bộ. Từ cầu thang, cửa thoát hiểm đến đèn sự cố và hệ thống chống khói đều phải đáp ứng yêu cầu tương ứng với công năng, quy mô và đặc điểm của công trình.
Khi triển khai thiết kế hệ thống thoát hiểm, cần kiểm soát đồng thời khả năng di chuyển, khả năng chống cháy và điều kiện quan sát trên toàn tuyến. Các hạng mục dưới đây là những thành phần quan trọng cần được chuẩn hóa trong hồ sơ thiết kế và quá trình thi công.
Hệ thống cầu thang thoát hiểm (Trong nhà và ngoài trời)
Cầu thang phải có kích thước phù hợp với số người cần thoát nạn và loại công trình. Chiều rộng bản thang không được nhỏ hơn giá trị tính toán theo QCVN 06:2022/BXD và các mức tối thiểu tương ứng với từng nhóm công trình. Độ dốc thang trên đường thoát nạn không được vượt quá giới hạn quy định. Kích thước bậc, chiều cao thông thủy, tay vịn và cấu tạo cầu thang cũng phải bảo đảm an toàn khi di chuyển khẩn cấp.
Vật liệu và kết cấu cầu thang phải phù hợp với yêu cầu về bậc chịu lửa của công trình. Đặc biệt, cần kiểm soát khoảng cách từ điểm xa nhất của khu vực sử dụng đến lối ra thoát nạn. Khoảng cách cho phép thay đổi theo công năng, bậc chịu lửa, cấp nguy hiểm cháy kết cấu và trường hợp hành lang cụt hay không cụt, nên không thể áp dụng một con số chung cho mọi công trình.
Hệ thống cửa chống cháy và cửa thoát hiểm
Cửa nằm trên đường thoát nạn phải bảo đảm người bên trong có thể mở và di chuyển ra ngoài nhanh chóng. Với các vị trí yêu cầu ngăn cháy, giới hạn chịu lửa của cửa phải được xác định theo bộ phận ngăn cháy và vị trí lắp đặt. Vì vậy, các mức EI 60, EI 90 hay EI 120 chỉ nên sử dụng khi đúng với yêu cầu của hồ sơ thiết kế, thay vì mặc định cho toàn bộ cửa thoát hiểm.
Thanh thoát hiểm nhanh Panic bar thường được sử dụng cho các cửa cần mở nhanh từ phía thoát nạn. Khi tác động vào thanh đẩy, chốt cửa được giải phóng để người sử dụng thoát ra mà không phải tìm chìa khóa. Thiết bị cần đồng bộ với bộ cửa, cơ cấu tự đóng và giải pháp kiểm soát ra vào của công trình.
Hệ thống chiếu sáng khẩn cấp và biển báo chỉ dẫn (Đèn Exit)
Mất điện hoặc khói dày có thể khiến người sử dụng mất phương hướng dù lối thoát vẫn còn nguyên trạng. Vì vậy, đèn chiếu sáng sự cố và biển chỉ dẫn phải được bố trí tại các vị trí cần thiết trên đường thoát nạn. TCVN 13456:2022 quy định riêng yêu cầu thiết kế, lắp đặt phương tiện chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn cho công trình xây mới, cải tạo, sửa chữa và thay đổi công năng.
Hệ thống phải có nguồn điện dự phòng để tiếp tục hoạt động khi nguồn chính gặp sự cố. Vị trí đèn Exit cần dễ quan sát tại hành lang, lối rẽ, cửa thoát và khu vực cầu thang. Khi thiết kế, không chỉ cần nhìn từ điều kiện bình thường mà còn phải tính đến khả năng nhận diện trong điều kiện tầm nhìn bị hạn chế bởi khói.
Hệ thống hút khói, tạo áp hành lang/buồng thang
Khói có thể nhanh chóng làm mất khả năng quan sát và cản trở quá trình thoát nạn. Vì vậy, tại các công trình có yêu cầu kiểm soát khói, hệ thống hút khói và tạo áp phải được tính toán đồng bộ với hành lang, buồng thang và khoang đệm. Mục tiêu là hạn chế khói xâm nhập vào tuyến thoát nạn và duy trì điều kiện di chuyển an toàn trong thời gian cần thiết.
Hệ thống này không nên được lựa chọn chỉ dựa trên công suất quạt. Lưu lượng cấp và hút, áp suất, đường ống, cửa gió và chế độ hoạt động phải được tính toán theo cấu hình thực tế của công trình. Đây là một phần quan trọng trong thiết kế hệ thống PCCC, đặc biệt với nhà cao tầng và các công trình có mặt bằng phức tạp.
Thách thức và giải pháp thiết kế hệ thống thoát hiểm cho các công trình cải tạo, nhà cũ
Công trình cũ thường có nhiều hạn chế về mặt bằng và kết cấu. Cầu thang có thể hẹp, hành lang dài hoặc thiếu buồng thang được bảo vệ. Một số cửa trên đường thoát nạn cũng không còn phù hợp với yêu cầu an toàn hiện hành.
Khó khăn lớn nhất là cải thiện khả năng thoát nạn nhưng vẫn giữ được kết cấu và công năng hiện hữu. Việc mở rộng hành lang, bổ sung cầu thang hoặc thay đổi vị trí cửa có thể ảnh hưởng đến kiến trúc và diện tích sử dụng. Vì vậy, thiết kế hệ thống thoát hiểm cho nhà cũ cần dựa trên khảo sát thực tế thay vì áp dụng nguyên mẫu của công trình mới.
Trước khi cải tạo, cần kiểm tra số lượng lối ra, chiều rộng cửa và hành lang, cầu thang, khoảng cách thoát nạn và khả năng ngăn cháy. Từ kết quả khảo sát, có thể lựa chọn giải pháp phù hợp như cải tạo cầu thang hiện hữu, bổ sung thang thoát hiểm ngoài nhà hoặc thay thế cửa chống cháy. Đèn Exit, chiếu sáng sự cố và hệ thống kiểm soát khói cũng cần được xem xét khi cần thiết.
Đặc biệt, phương án không nên chỉ xử lý một hạng mục riêng lẻ. Cầu thang, cửa thoát hiểm, chỉ dẫn, chiếu sáng và chống khói phải phối hợp thành một tuyến thoát nạn thống nhất. Với công trình cải tạo, các giải pháp cần được đối chiếu với QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023 để xác định yêu cầu phù hợp với hiện trạng.
Quy trình tư vấn, thiết kế và thẩm duyệt hệ thống thoát hiểm chuẩn kỹ thuật
Một phương án thiết kế hệ thống thoát hiểm cần được triển khai theo trình tự rõ ràng. Mỗi bước đều giúp kiểm soát một nhóm yêu cầu, từ hiện trạng công trình đến hồ sơ và khả năng vận hành thực tế. Quy trình thông thường sẽ có 5 bước chính như sau:
- Bước 1 – Khảo sát hiện trạng: Kiểm tra công năng, quy mô, số người sử dụng, chiều cao công trình, hành lang, cầu thang, cửa và các lối ra hiện có. Với công trình cũ, cần xác định rõ những điểm chưa đáp ứng yêu cầu.
- Bước 2 – Tính toán phương án: Xác định số lượng, vị trí lối thoát nạn và các thông số liên quan. Khoảng cách thoát nạn, chiều rộng lối đi, cầu thang, cửa chống cháy và giải pháp chống khói được tính theo đặc điểm từng công trình.
- Bước 3 – Lập hồ sơ thiết kế: Hoàn thiện bản vẽ và thuyết minh về tuyến thoát nạn, cầu thang, cửa, đèn Exit, chiếu sáng sự cố và các hệ thống hỗ trợ. Các hạng mục phải được thể hiện thống nhất trên hồ sơ.
- Bước 4 – Thẩm định thiết kế về PCCC: Với công trình thuộc diện phải thẩm định, hồ sơ được trình cơ quan có thẩm quyền xem xét. Các nội dung liên quan đến lối ra, đường thoát nạn, cầu thang và giải pháp an toàn cháy sẽ được kiểm tra theo quy định.
- Bước 5 – Thi công và nghiệm thu: Các hạng mục được thi công đúng hồ sơ thiết kế. Sau đó tiến hành kiểm tra, vận hành thử và hoàn thiện thủ tục nghiệm thu trước khi đưa công trình vào sử dụng.
Giải pháp thiết kế, thi công hệ thống thoát hiểm và PCCC trọn gói
Hệ thống thoát hiểm cần được thiết kế đồng bộ với các giải pháp PCCC của công trình. PCCC Ngày Đêm triển khai từ khảo sát hiện trạng, tư vấn phương án, thiết kế bản vẽ đến thi công, kiểm tra và hoàn thiện hồ sơ. Phương án được xây dựng dựa trên công năng, quy mô, kết cấu và điều kiện thực tế của từng công trình.
Trong quá trình thiết kế, các nội dung như lối ra thoát nạn, đường thoát nạn, cầu thang, cửa ngăn cháy, chiếu sáng sự cố, chỉ dẫn thoát nạn và giải pháp kiểm soát khói được xem xét trong cùng một phương án. Cách triển khai này giúp hạn chế xung đột giữa các hạng mục và thuận lợi hơn khi chuyển từ hồ sơ thiết kế sang thi công thực tế.
PCCC Ngày Đêm hiện công bố hơn 17 năm kinh nghiệm, hơn 10.000 dự án đã hoàn thiện và bàn giao, cùng đội ngũ hơn 100 kỹ sư và 500+ doanh nghiệp đã lựa chọn. Năng lực được triển khai trên nhiều loại hình công trình như nhà ở, văn phòng, khách sạn, chung cư, nhà xưởng và kho hàng.
Với công trình thuộc diện phải thực hiện thủ tục, hồ sơ được chuẩn bị để phục vụ thẩm định thiết kế về PCCC theo quy định hiện hành. Sau khi hoàn thiện thiết kế, PCCC Ngày Đêm có thể tiếp tục triển khai thi công PCCC cho các hạng mục theo hồ sơ, kiểm tra vận hành và phối hợp hoàn thiện công việc phục vụ nghiệm thu. Cách thực hiện xuyên suốt từ thiết kế đến thi công giúp phương án thoát nạn có tính thống nhất và phù hợp hơn với điều kiện sử dụng thực tế.
Một số câu hỏi thường gặp về thiết kế hệ thống thoát hiểm
Một công trình cao tầng bắt buộc phải có tối thiểu bao nhiêu lối thoát hiểm?
Không có một số lượng cố định cho mọi công trình cao tầng. Theo QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023, nhiều trường hợp phải bố trí tối thiểu 2 lối ra thoát nạn. Số lượng cụ thể còn phụ thuộc vào công năng, số người, chiều cao PCCC và cách bố trí mặt bằng.
Khoảng cách tối đa từ phòng ở hoặc căn hộ đến cửa thoát hiểm gần nhất là bao nhiêu mét?
Khoảng cách này không có một mức chung cho mọi công trình. Giá trị cho phép được xác định theo công năng, bậc chịu lửa, cấp nguy hiểm cháy kết cấu và trường hợp hành lang. Vì vậy, khi thiết kế cần đối chiếu đúng bảng khoảng cách trong QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023.
Cửa thoát hiểm chống cháy bắt buộc phải đạt thông số chịu lửa là bao nhiêu?
Không phải mọi cửa thoát hiểm đều phải đạt cùng một mức EI. Với nhà có chiều cao PCCC trên 28m, một số cửa trên đường thoát nạn phải là cửa chống cháy có giới hạn chịu lửa không thấp hơn EI 30. Các vị trí khác có thể áp dụng mức EI khác tùy bộ phận ngăn cháy và yêu cầu thiết kế.
Thiết kế hệ thống thoát hiểm cần được tính toán đồng bộ từ lối ra, hành lang, cầu thang đến cửa chống cháy, chiếu sáng sự cố và giải pháp kiểm soát khói. Việc tuân thủ đúng quy chuẩn giúp tuyến thoát nạn duy trì khả năng sử dụng trong tình huống khẩn cấp.
PCCC Ngày Đêm cung cấp giải pháp tư vấn, thiết kế và thi công hệ thống thoát hiểm, PCCC theo đặc điểm từng công trình. Phương án được triển khai từ khảo sát, thiết kế đến thi công và nghiệm thu, giúp công trình kiểm soát tốt hơn các yêu cầu về an toàn thoát nạn. Gọi ngay Hotline để được tư vấn chi tiết và khảo sát miễn phí.
