Hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà đóng vai trò cung cấp nguồn nước phục vụ lực lượng chữa cháy tại khu dân cư, nhà xưởng, khu công nghiệp và các công trình xây dựng. Hệ thống thường sử dụng mạng đường ống, trụ nước chữa cháy và các điểm lấy nước được bố trí bên ngoài công trình.
Việc thiết kế phải bảo đảm lưu lượng, áp lực và phạm vi phục vụ theo yêu cầu PCCC. Trong bài viết này, PCCC Ngày Đêm sẽ làm rõ cấu tạo và những quy định kỹ thuật quan trọng đối với hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà.
Định nghĩa hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà là gì?
Hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà là mạng cấp nước được bố trí bên ngoài công trình nhằm cung cấp nước cho phương tiện và lực lượng chữa cháy khi xảy ra hỏa hoạn. Nguồn nước có thể được lấy từ mạng cấp nước tập trung, bể chứa chuyên dụng hoặc các nguồn nước khác đáp ứng điều kiện sử dụng.
Hệ thống thường được triển khai tại khu dân cư, đô thị, nhà máy, kho hàng và khu công nghiệp. Tại các vị trí cần bảo vệ, trụ nước chữa cháy hoặc điểm lấy nước được bố trí để xe chữa cháy có thể tiếp cận và khai thác nước.
Điểm khác biệt giữa hệ thống cấp nước chữa cháy trong nhà và ngoài nhà nằm ở phạm vi phục vụ. Hệ thống ngoài nhà cung cấp nước tại các trụ hoặc điểm lấy nước bên ngoài, phục vụ phương tiện và hoạt động chữa cháy. Trong khi đó, hệ thống trong nhà cấp nước đến các họng chữa cháy và thiết bị được bố trí bên trong công trình.
Hai hệ thống có thể sử dụng chung nguồn cấp nếu phương án thiết kế đáp ứng yêu cầu lưu lượng, áp lực và khả năng hoạt động đồng thời.
Về mặt kỹ thuật, hệ thống ngoài nhà không chỉ cần đủ số lượng trụ nước. Nguồn nước phải đáp ứng khả năng cấp nước thực tế, đồng thời các vị trí lấy nước phải thuận tiện cho phương tiện chữa cháy tiếp cận.
Cấu tạo của hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà
Hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà gồm các bộ phận chính như nguồn nước, mạng đường ống, trụ nước chữa cháy và thiết bị điều tiết. Các thành phần phối hợp nhằm bảo đảm khả năng cấp nước cho lực lượng chữa cháy khi xảy ra sự cố.
- Nguồn nước chữa cháy: Có thể lấy từ mạng cấp nước đô thị, bể chứa, hồ hoặc nguồn nước tự nhiên đáp ứng yêu cầu về lưu lượng và thời gian cấp nước.
- Mạng đường ống: Dẫn nước từ nguồn cấp đến các trụ chữa cháy. Đường ống thường được bố trí dạng vòng hoặc dạng nhánh, tùy quy mô công trình và phương án thiết kế PCCC.
- Trụ nước chữa cháy: Gồm trụ nổi và trụ ngầm, được bố trí tại các vị trí thuận tiện để xe chữa cháy kết nối, lấy nước và triển khai chữa cháy.
- Van và phụ kiện: Bao gồm van khóa, van xả khí, van xả nước và các phụ kiện kết nối, giúp kiểm soát dòng chảy và hỗ trợ bảo trì hệ thống.
- Trạm bơm chữa cháy (nếu cần): Tạo áp lực và lưu lượng khi nguồn cấp hiện hữu không đáp ứng yêu cầu thiết kế.
Các bộ phận cần được thiết kế đồng bộ để bảo đảm nước được cung cấp đến những điểm lấy nước bất lợi với lưu lượng và áp lực phù hợp.
Quy định chung về hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà
Các yêu cầu kỹ thuật đối với hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà được quy định tại Mục 5.1 của QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023.
Theo Mục 5.1.1.1 đã sửa đổi, việc trang bị cấp nước chữa cháy ngoài nhà phải được thực hiện khi đầu tư hạ tầng kỹ thuật cho khu dân cư, đô thị, khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao và các khu vực tương tự.
Đối với nhà nằm trong phạm vi phục vụ của nguồn cấp nước chữa cháy ngoài nhà đáp ứng yêu cầu, không bắt buộc phải trang bị thêm nguồn cấp nước chữa cháy ngoài nhà riêng cho nhà đó.
Tuy nhiên, việc xác định phạm vi phục vụ phải dựa trên điều kiện cấp nước thực tế và những thông số kỹ thuật liên quan, không chỉ căn cứ vào khoảng cách đến trụ nước gần nhất.
Quy định về lưu lượng và áp lực cấp nước
Lưu lượng và áp lực là hai thông số quan trọng quyết định khả năng khai thác nước khi xảy ra cháy.
Về lưu lượng cấp nước
Theo Mục 5.1.2 của QCVN 06:2022/BXD, nhu cầu nước chữa cháy ngoài nhà được xác định dựa trên loại hình và đặc điểm công trình.
| Đối tượng | Cơ sở xác định lưu lượng |
| Khu dân cư | Số dân, số đám cháy đồng thời theo Bảng 7 |
| Nhà nhóm F1–F4 | Nhóm nguy hiểm cháy theo công năng và các điều kiện tại Bảng 8 |
| Nhà nhóm F5 | Khối tích, bậc chịu lửa, cấp nguy hiểm cháy kết cấu và hạng nguy hiểm cháy theo Bảng 9, 10 |
Đối với nhà xưởng và công trình sản xuất, lưu lượng cần được xác định theo đặc điểm thực tế. Không thể áp dụng một mức lưu lượng cố định cho tất cả nhà máy hoặc kho hàng.
Ngoài lưu lượng, nguồn dự trữ phải bảo đảm thời gian chữa cháy theo Mục 5.1.3.3. Thời gian tính toán thông thường là 3 giờ, trừ những trường hợp được quy chuẩn quy định riêng.
Về áp lực cấp nước
Theo Mục 5.1.1.4, áp suất tự do tối thiểu của mạng đường ống chữa cháy áp suất thấp khi chữa cháy không được nhỏ hơn 10 m cột nước, đo tại vị trí có cao độ bằng mặt đất.
Đối với mạng áp suất cao, áp lực phải đáp ứng yêu cầu chiều cao tia nước đặc theo điều kiện quy chuẩn. Với mạng kết hợp phục vụ sinh hoạt hoặc sản xuất, còn phải xem xét giới hạn áp suất tương ứng.
Đặc biệt, áp suất đo được khi chưa sử dụng nước không phản ánh đầy đủ khả năng chữa cháy. Khi nhiều trụ được mở đồng thời, tổn thất trên đường ống có thể làm áp lực tại các điểm lấy nước giảm xuống.
Vì vậy, việc thiết kế cần kiểm tra khả năng cấp nước trong tình huống bất lợi và đối chiếu với nhu cầu chữa cháy tính toán.
Quy định về bố trí trụ nước chữa cháy ngoài nhà
Vị trí trụ nước ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian triển khai chữa cháy và phạm vi hoạt động của phương tiện chữa cháy.
Theo Mục 5.1.4.6 của QCVN 06:2022/BXD, trụ cấp nước chữa cháy phải được bố trí cách mép đường không quá 2,5 m và cách tường nhà không dưới 1 m. Quy chuẩn cũng cho phép bố trí trụ ngầm trên đường giao thông.
Về phạm vi phục vụ, Mục 5.1.4.7 cùng Sửa đổi 1:2023 quy định:
- Khi lưu lượng yêu cầu từ 15 L/s trở lên, phải bố trí tối thiểu 2 trụ phục vụ đến mọi điểm của nhà xét theo phương ngang.
- Khi lưu lượng yêu cầu dưới 15 L/s, phải bố trí tối thiểu 1 trụ.
- Bán kính phục vụ của mỗi trụ không lớn hơn 400 m, tính theo đường di chuyển của vòi chữa cháy bên ngoài nhà.
Bán kính phục vụ không phải khoảng cách đường thẳng trên bản vẽ. Việc xác định cần tính theo tuyến triển khai vòi chữa cháy thực tế và bảo đảm các điều kiện cấp nước liên quan.
Đối với những khu vực sử dụng bồn, bể hoặc hồ nước chữa cháy, Mục 5.1.5.9 cũng quy định phạm vi phục vụ theo loại phương tiện bơm. Việc bố trí phải kết hợp với khả năng tiếp cận và khai thác nguồn nước.
Ngoài ra, theo Mục 5.1.4.5, đường kính ống cấp nước chữa cháy ngoài nhà cho khu dân cư và cơ sở sản xuất không được nhỏ hơn 100 mm; đối với khu vực nông thôn không được nhỏ hơn 75 mm. Đây là giá trị tối thiểu theo phạm vi áp dụng, không thay thế việc tính toán thủy lực.
Lưu ý khi thiết kế hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà
Thiết kế hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà cần bắt đầu từ nhu cầu cấp nước và điều kiện tiếp cận của phương tiện chữa cháy. Một mạng có đủ trụ nước vẫn có thể không đáp ứng yêu cầu nếu lưu lượng, áp lực hoặc phạm vi phục vụ không phù hợp.
Các yếu tố quan trọng cần kiểm tra gồm:
- Khả năng cấp nước: Đánh giá lưu lượng, áp suất và mức độ ổn định của nguồn cấp trong điều kiện bất lợi.
- Sơ đồ mạng đường ống: Lựa chọn dạng vòng hoặc dạng nhánh phù hợp với quy mô, địa hình và yêu cầu cấp nước.
- Vị trí trụ nước: Bố trí theo tuyến di chuyển thực tế của phương tiện, bảo đảm phạm vi phục vụ theo quy chuẩn.
- Khả năng tiếp cận: Trụ nước và điểm lấy nước phải thuận tiện thao tác, không bị che khuất hoặc cản trở.
- Khả năng cô lập sự cố: Bố trí van phân đoạn hợp lý để hạn chế số trụ bị mất nước khi sửa chữa.
- Kiểm tra sau thi công: Thử áp lực, kiểm tra độ kín và đánh giá khả năng cấp nước tại các vị trí cần thiết.
Đặc biệt, đối với khu công nghiệp hoặc nhà xưởng có diện tích lớn, cần xem xét sự phối hợp giữa mạng cấp nước ngoài nhà và các hệ thống sử dụng chung nguồn nước.
Khi công trình mở rộng quy mô, tăng diện tích xây dựng hoặc thay đổi công năng, phương án cấp nước cần được đánh giá lại. Không nên mặc định số lượng trụ nước hiện hữu vẫn đáp ứng nhu cầu mới.
Trong quá trình vận hành, cần kiểm tra tình trạng trụ nước, van khóa và mạng đường ống. Các dấu hiệu như rò rỉ, khó mở van hoặc áp lực suy giảm phải được xử lý để duy trì khả năng khai thác nguồn nước.
Dịch vụ thi công hệ thống cấp nước chữa cháy uy tín
Hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà cần được thiết kế và thi công đồng bộ giữa nguồn nước, mạng đường ống và các điểm lấy nước. Những sai sót trong tính toán hoặc bố trí trụ nước có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng triển khai chữa cháy tại công trình.
PCCC Ngày Đêm cung cấp dịch vụ tư vấn, thiết kế, thi công và bảo trì hệ thống phòng cháy chữa cháy cho nhà xưởng, khu công nghiệp, tòa nhà và các công trình dân dụng.
Đối với hệ thống cấp nước chữa cháy, các hạng mục triển khai được xác định theo hiện trạng và nhu cầu công trình, tập trung vào:
- Khảo sát nguồn cấp và điều kiện hạ tầng.
- Tư vấn bố trí mạng đường ống, trụ nước và điểm lấy nước.
- Thi công hệ thống theo hồ sơ thiết kế được áp dụng.
- Kiểm tra, thử nghiệm khả năng cấp nước sau lắp đặt.
- Bảo trì và xử lý các sự cố trên hệ thống hiện hữu.
Việc khảo sát trước khi thi công giúp lựa chọn phương án phù hợp với quy mô và điều kiện sử dụng, đồng thời hạn chế những phát sinh kỹ thuật trong quá trình triển khai.
Liên hệ PCCC Ngày Đêm qua hotline 0919 297 776 để được tư vấn khảo sát, thiết kế và thi công hệ thống cấp nước chữa cháy phù hợp với công trình.
Hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà có nhiệm vụ cung cấp nước cho phương tiện chữa cháy thông qua mạng đường ống, trụ nước và các điểm lấy nước được bố trí bên ngoài công trình.
Để đáp ứng yêu cầu PCCC, hệ thống phải bảo đảm lưu lượng, áp lực, phạm vi phục vụ và khả năng tiếp cận thực tế. Việc thiết kế, thi công đúng quy chuẩn và kiểm tra định kỳ giúp duy trì khả năng cấp nước khi xảy ra cháy.
