Quy định về máy bơm chữa cháy là cơ sở quan trọng để lựa chọn, lắp đặt và vận hành thiết bị cấp nước phục vụ công tác PCCC. Máy bơm không chỉ cần đáp ứng lưu lượng, cột áp mà còn phải bảo đảm khả năng khởi động, nguồn cấp và chế độ dự phòng khi xảy ra cháy.
Tổng hợp tiêu chuẩn, quy định về máy bơm chữa cháy PCCC
Việc thiết kế hệ thống máy bơm chữa cháy phải dựa trên yêu cầu cấp nước của công trình. Các quy chuẩn, tiêu chuẩn có phạm vi áp dụng khác nhau nhưng đều hướng đến việc bảo đảm nguồn nước chữa cháy ổn định.
QCVN 06:2022/BXD – An toàn cháy cho nhà và công trình
QCVN 06:2022/BXD là quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình, được sửa đổi, bổ sung tại Sửa đổi 1:2023.
Mục 5 của quy chuẩn đưa ra các yêu cầu về cấp nước chữa cháy. Đây là cơ sở quan trọng để xác định nhu cầu nước phục vụ chữa cháy trong nhà và ngoài nhà.
Những nội dung liên quan đến lựa chọn máy bơm gồm:
- Lưu lượng nước chữa cháy: Xác định theo công năng, quy mô và đặc điểm nguy hiểm cháy của công trình.
- Áp lực cấp nước: Phải đáp ứng yêu cầu tại các vị trí chữa cháy theo phương án thiết kế.
- Thời gian cấp nước: Là cơ sở để tính toán nguồn dự trữ và khả năng duy trì cấp nước.
- Khả năng cấp nước đồng thời: Xem xét nhu cầu của các hệ thống hoạt động cùng lúc theo yêu cầu tính toán.
QCVN 06 không đưa ra một công suất máy bơm cố định áp dụng cho mọi công trình. Thông số thiết bị phải được xác định sau khi tính toán nhu cầu cấp nước và tổn thất thủy lực.
TCVN 7336:2021 – Hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, bọt
TCVN 7336:2021 có tên đầy đủ là Phòng cháy chữa cháy – Hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, bọt – Yêu cầu thiết kế và lắp đặt.
Tiêu chuẩn áp dụng cho các hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, bọt thuộc phạm vi quy định. Trong đó, Mục 5.8 đề cập đến máy bơm và trạm bơm phục vụ hệ thống chữa cháy tự động.
Theo Điều 5.8.1 và 5.8.2, việc lựa chọn chủng loại, số lượng máy bơm phải bảo đảm lưu lượng, áp suất làm việc của hệ thống. Đồng thời, phải có ít nhất một máy bơm dự phòng đáp ứng lưu lượng và áp lực cần thiết theo quy định.
Tiêu chuẩn cũng đề cập đến việc sử dụng động cơ đốt trong cho bơm dự phòng, yêu cầu lắp đặt trạm bơm và hệ thống điều khiển. Những nội dung về tự động khởi động, giám sát trạng thái và nguồn điện được quy định tại Mục 7 và Mục 8.
Quy định kỹ thuật về máy bơm chữa cháy
Theo QCVN 02:2020/BCA, việc lựa chọn máy bơm chữa cháy phải căn cứ vào lưu lượng, cột áp tính toán và đặc tính hoạt động của thiết bị. Đây là những yếu tố quyết định khả năng cung cấp nước đến vị trí chữa cháy bất lợi nhất.
Về lưu lượng và cột áp
Máy bơm phải cung cấp đủ lượng nước theo yêu cầu của hệ thống. Cột áp cần đáp ứng áp lực tại điểm sử dụng, đồng thời bù được tổn thất trên đường ống, phụ kiện và chênh lệch cao độ.
Không nên lựa chọn máy bơm chỉ dựa trên công suất động cơ tính bằng kW hoặc HP. Hai máy bơm có cùng công suất vẫn có thể cung cấp lưu lượng và cột áp khác nhau.
Khi lựa chọn cần đối chiếu đường đặc tính bơm với điểm làm việc tính toán, bảo đảm thiết bị đáp ứng yêu cầu vận hành thực tế.
Về máy bơm dự phòng
Theo Mục H.3.1 của QCVN 10:2025/BCA, máy bơm cấp nước chữa cháy phải có bơm dự phòng với thông số lưu lượng và áp lực không nhỏ hơn máy bơm chính.
Số lượng bơm dự phòng được xác định như sau:
- Từ 1 đến 3 máy bơm chính: Có ít nhất 1 máy bơm dự phòng.
- Từ 4 máy bơm chính trở lên: Có ít nhất 2 máy bơm dự phòng.
Bơm dự phòng có nhiệm vụ duy trì khả năng cấp nước khi bơm chính không hoạt động. Trong khi đó, bơm bù áp chủ yếu duy trì áp suất thường trực, không thay thế chức năng của bơm chữa cháy chính.
Về nguồn cấp và hệ thống điều khiển
Máy bơm chữa cháy phải có phương án cấp nguồn và điều khiển phù hợp với yêu cầu thiết kế. Đối với hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, bọt, TCVN 7336:2021 quy định nguồn điện ưu tiên và nguồn dự phòng theo Mục 8.
Tủ điều khiển cần bảo đảm các chức năng được thiết kế như khởi động máy bơm khi nhận tín hiệu yêu cầu, kích hoạt bơm dự phòng khi bơm chính gặp sự cố, giám sát trạng thái hoạt động và cảnh báo bất thường. Đồng thời cũng phải cho phép thực hiện thao tác điều khiển tại vị trí quy định.
Về đường ống hút và đường ống đẩy
Đường ống phải bảo đảm khả năng vận chuyển nước đến máy bơm và mạng chữa cháy. Tại những trạm có từ hai máy bơm chữa cháy trở lên, QCVN 10:2025/BCA yêu cầu bố trí ít nhất hai đường ống hút, trừ các trường hợp được quy chuẩn quy định riêng.
Các van khóa, van một chiều và thiết bị đo phải được bố trí phù hợp để hỗ trợ kiểm tra, vận hành và sửa chữa.
Một máy bơm có thông số định mức phù hợp vẫn có thể hoạt động không hiệu quả nếu đường hút thiếu nước, tổn thất lớn hoặc hệ thống điều khiển không hoạt động đúng.
Quy định về vị trí lắp đặt máy bơm chữa cháy
Vị trí lắp đặt ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành, bảo trì và bảo vệ thiết bị khi xảy ra cháy. QCVN 02:2020/BCA đưa ra các yêu cầu cụ thể đối với trạm bơm cố định thuộc phạm vi áp dụng.
Theo Mục 2.1.1 và 2.1.2, trạm bơm có thể được bố trí độc lập hoặc nằm trong công trình nếu đáp ứng các điều kiện tương ứng.
Đối với trạm bơm đặt độc lập, khoảng cách đến nhà và công trình khác tối thiểu là 16 m. Quy chuẩn có quy định ngoại lệ khi nhà đặt trạm bơm có bậc chịu lửa I, II hoặc được ngăn cách bằng tường ngăn cháy.
Khi trạm bơm được bố trí trong công trình, các yêu cầu chính gồm:
- Vị trí: Đặt tại tầng 1 hoặc tầng hầm 1; một số vị trí khác được phép khi đáp ứng điều kiện riêng.
- Ngăn cháy: Tường ngăn cháy tối thiểu REI 150, sàn REI 60 và cửa ngăn cháy EI 70 theo Mục 2.1.2.
- Không gian kỹ thuật: Bảo đảm khoảng cách cần thiết giữa máy bơm, động cơ và tường để thao tác, tháo lắp thiết bị.
- Thông gió: Có thông gió tự nhiên hoặc cưỡng bức, bảo đảm nhiệt độ phòng theo giới hạn quy định.
- Thoát nước: Bố trí hệ thống thoát nước dưới sàn, hạn chế nguy cơ ngập thiết bị.
- Chiếu sáng sự cố: Trang bị nguồn dự phòng và thời gian hoạt động theo yêu cầu kỹ thuật.
Đối với trạm bơm sử dụng động cơ diesel, cần đặc biệt chú ý hệ thống thông gió, thoát khí và bố trí bồn nhiên liệu. Các thiết bị điện, động cơ và tủ điều khiển phải được nối đất an toàn.
Trong thực tế, cần tránh bố trí máy bơm quá sát tường hoặc đặt đường ống che khuất vị trí thao tác. Điều này gây khó khăn khi kiểm tra, thay thế phụ kiện và xử lý sự cố.
Đối với công trình đang vận hành, việc cải tạo phòng bơm cần được đánh giá tổng thể. Không nên chỉ thay đổi vị trí máy mà bỏ qua điều kiện hút nước, kết cấu móng và khả năng tiếp cận thiết bị.
Quy định về thời gian bảo dưỡng máy bơm PCCC
Máy bơm chữa cháy thường không hoạt động liên tục như bơm cấp nước sinh hoạt. Tuy nhiên, thiết bị phải duy trì trạng thái sẵn sàng để đáp ứng yêu cầu cấp nước khi có cháy.
Theo QCVN 02:2020/BCA, trạm bơm nước chữa cháy phải được kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ nhằm bảo đảm khả năng hoạt động khi xảy ra sự cố.
Trong đó, Mục 4.1 quy định việc kiểm tra, bảo dưỡng hằng tuần đối với các hạng mục thuộc phạm vi áp dụng.
Công tác kiểm tra cần tập trung vào:
- Máy bơm: Kiểm tra tình trạng hoạt động, rò rỉ, rung động và áp suất.
- Động cơ điện: Kiểm tra nguồn điện, khả năng khởi động và trạng thái vận hành.
- Động cơ diesel: Kiểm tra nhiên liệu, dầu bôi trơn, hệ thống làm mát và ắc quy.
- Tủ điều khiển: Kiểm tra tín hiệu cảnh báo, chế độ khởi động và chuyển đổi bơm.
- Nguồn nước, đường ống: Kiểm tra mực nước, van khóa và các dấu hiệu bất thường.
Ngoài kiểm tra hằng tuần, các hạng mục phải được chạy thử và bảo dưỡng theo chu kỳ tương ứng trong quy chuẩn và hướng dẫn của nhà sản xuất.
Sau mỗi lần kiểm tra, bảo dưỡng hoặc sửa chữa, cần ghi nhận kết quả và thử lại các chức năng bị ảnh hưởng. Điều này giúp xác định thiết bị đã đáp ứng yêu cầu trước khi đưa về trạng thái thường trực.
Dịch vụ bảo dưỡng và sửa chữa máy bơm chữa cháy tại PCCC Ngày Đêm
Việc kiểm tra, bảo dưỡng máy bơm chữa cháy cần được thực hiện bởi đội ngũ có chuyên môn về cơ khí, điện điều khiển và hệ thống cấp nước PCCC. Nếu xử lý không đúng nguyên nhân, thiết bị có thể tiếp tục gặp sự cố khi cần vận hành.
PCCC Ngày Đêm cung cấp dịch vụ kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa máy bơm chữa cháy cho nhà xưởng, tòa nhà, cơ sở sản xuất và nhiều loại hình công trình. Các công việc được triển khai theo phạm vi khảo sát và tình trạng thiết bị, bao gồm:
- Kiểm tra tình trạng hoạt động của bơm chính, bơm dự phòng và bơm bù áp.
- Đánh giá các thông số áp suất, lưu lượng và trạng thái vận hành.
- Kiểm tra động cơ điện, động cơ diesel và tủ điều khiển.
- Phát hiện nguyên nhân gây mất áp, rò rỉ, rung động hoặc lỗi khởi động.
- Bảo dưỡng, sửa chữa và thử vận hành sau khi xử lý sự cố.
Việc khảo sát hiện trạng giúp xác định đúng hạng mục cần can thiệp, hạn chế thay thế thiết bị khi chưa đánh giá đầy đủ nguyên nhân.
Liên hệ PCCC Ngày Đêm qua hotline 0919 297 776 để được tư vấn kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa máy bơm chữa cháy phù hợp với hiện trạng công trình.
Quy định về máy bơm chữa cháy tập trung vào khả năng đáp ứng lưu lượng, cột áp, chế độ dự phòng, vị trí lắp đặt và điều kiện vận hành. Việc lựa chọn thiết bị cần dựa trên tính toán hệ thống, thay vì chỉ căn cứ vào công suất động cơ.
Đồng thời, kiểm tra và bảo dưỡng đúng yêu cầu giúp phát hiện sớm hư hỏng, duy trì khả năng cấp nước khi xảy ra cháy. PCCC Ngày Đêm cung cấp dịch vụ bảo dưỡng, sửa chữa máy bơm chữa cháy, hỗ trợ công trình duy trì hệ thống PCCC hoạt động ổn định.
