Tiêu chuẩn Việt Nam 2622 (TCVN 2622:1995) là một trong những tài liệu kỹ thuật quan trọng về phòng cháy, chống cháy cho nhà và công trình. Tiêu chuẩn đề cập đến các yêu cầu thiết kế như bậc chịu lửa, khoảng cách an toàn, lối thoát nạn và giải pháp ngăn cháy lan.
Trong thực tế, việc áp dụng TCVN 2622:1995 cần dựa trên đặc điểm công trình và được đối chiếu với các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật có liên quan. Việc tìm hiểu TCVN 2622:1995 giúp chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế và nhà thầu PCCC có thêm cơ sở để lựa chọn giải pháp an toàn cháy phù hợp với đặc điểm của từng công trình.
Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 2622:1995 là gì?
TCVN 2622:1995 là tiêu chuẩn Việt Nam có tên đầy đủ “Phòng cháy, chống cháy cho nhà và công trình – Yêu cầu thiết kế”. Tiêu chuẩn đưa ra những yêu cầu cơ bản nhằm hạn chế khả năng phát sinh, phát triển đám cháy, bảo vệ kết cấu công trình và tạo điều kiện cho con người thoát nạn an toàn.
TCVN 2622:1995 được công bố theo Quyết định số 198/BXD-KHCN ngày 09/8/1995, thay thế TCVN 2622:1987. Theo cơ sở dữ liệu của Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam, tiêu chuẩn hiện vẫn được ghi nhận ở trạng thái còn hiệu lực.
Về phương diện kỹ thuật, TCVN 2622:1995 không chỉ quy định việc bố trí thiết bị PCCC mà còn đề cập đến giải pháp an toàn cháy ngay từ giai đoạn thiết kế kiến trúc và kết cấu. Những yêu cầu này có ảnh hưởng trực tiếp đến cách lựa chọn vật liệu, tổ chức mặt bằng, phân chia không gian và bố trí đường thoát nạn.
Tuy nhiên, tiêu chuẩn được ban hành từ năm 1995 nên nhiều yêu cầu kỹ thuật cần được đối chiếu với QCVN 06:2022/BXD, Sửa đổi 1:2023 và những tài liệu áp dụng cho từng loại công trình. Việc tiêu chuẩn còn hiệu lực không đồng nghĩa mọi thông số trong đó đều có thể sử dụng độc lập cho thiết kế hiện nay.
Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 2622:1995
Theo Mục 1 của TCVN 2622:1995, tiêu chuẩn quy định các yêu cầu cơ bản về phòng cháy, chống cháy khi thiết kế xây dựng mới hoặc cải tạo nhà và công trình. Nội dung tiêu chuẩn cũng được sử dụng trong hoạt động đánh giá thiết kế và xem xét điều kiện đưa công trình vào sử dụng theo phạm vi quy định tại thời điểm ban hành.
Các yêu cầu trong tiêu chuẩn liên quan đến nhiều loại công trình, bao gồm nhà ở, công trình dân dụng và các công trình sản xuất công nghiệp. Tuy nhiên, việc xác định giải pháp PCCC phải căn cứ vào công năng, mức độ nguy hiểm cháy và đặc điểm kỹ thuật của từng đối tượng.
Đối với công trình có nguy cơ cháy nổ đặc biệt, chẳng hạn kho chứa chất dễ cháy, dễ nổ hoặc hóa chất nguy hiểm, TCVN 2622:1995 không được xem là tài liệu duy nhất để xác định yêu cầu thiết kế. Những công trình này còn cần áp dụng các quy định kỹ thuật chuyên ngành tương ứng.
Tiêu chuẩn cũng có quy định riêng đối với công trình tạm thời có thời gian sử dụng không quá 5 năm. Theo đó, phần yêu cầu về lối thoát nạn được áp dụng, trong khi các phần khác được sử dụng để tham khảo theo phạm vi tiêu chuẩn.
Từ góc độ thiết kế PCCC, điều quan trọng không phải chỉ xác định công trình thuộc nhóm nào mà còn phải đánh giá tính chất sử dụng thực tế. Hai công trình có diện tích tương đương vẫn có thể cần giải pháp an toàn cháy khác nhau nếu công năng, vật liệu lưu trữ hoặc quá trình sản xuất không giống nhau.
Những quy định quan trọng trong tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 2622:1995
TCVN 2622:1995 đề cập đến nhiều nhóm yêu cầu kỹ thuật, từ đặc điểm nguy hiểm cháy của hoạt động sản xuất đến khả năng chịu lửa của kết cấu và điều kiện thoát nạn. Các nhóm yêu cầu này có mối liên hệ chặt chẽ và cần được xem xét đồng bộ khi lựa chọn giải pháp PCCC.
Phân loại mức độ nguy hiểm cháy, nổ của công trình
Theo Điều 2.3 và Bảng 1 của TCVN 2622:1995, công trình sản xuất công nghiệp được chia thành sáu hạng A, B, C, D, E và F. Việc phân hạng dựa trên tính chất nguy hiểm cháy, nổ của công nghệ sản xuất cũng như đặc điểm các chất, vật liệu có trong quá trình hoạt động.
Các hạng sản xuất được phân biệt như sau:
- Hạng A – Nguy hiểm cháy nổ: Liên quan đến một số khí cháy, chất lỏng có nhiệt độ bùng cháy thấp và các chất có thể tạo hỗn hợp nguy hiểm hoặc phản ứng gây cháy nổ trong những điều kiện được tiêu chuẩn xác định.
- Hạng B – Nguy hiểm cháy nổ: Bao gồm các trường hợp sử dụng khí, chất lỏng, bụi hoặc xơ cháy có đặc tính tạo hỗn hợp nổ theo giới hạn quy định.
- Hạng C – Nguy hiểm cháy: Liên quan đến chất lỏng cháy có nhiệt độ bùng cháy cao hơn, vật liệu rắn cháy được và một số chất có khả năng gây cháy khi phản ứng.
- Hạng D: Liên quan đến vật liệu không cháy ở trạng thái nóng, nóng đỏ hoặc quá trình gia công có phát sinh nhiệt, tia lửa, ngọn lửa; bao gồm các trường hợp sử dụng nhiên liệu theo mô tả của tiêu chuẩn.
- Hạng E: Liên quan đến các chất và vật liệu không cháy ở trạng thái nguội.
- Hạng F – Nguy hiểm nổ: Áp dụng cho những quá trình có khả năng hình thành môi trường nổ nhưng theo điều kiện công nghệ, hiện tượng nổ không kèm theo cháy.
Lưu ý: Đây là phần diễn giải đặc tính các hạng sản xuất theo Bảng 1, không thay thế các ngưỡng nhiệt độ, nồng độ và điều kiện phân hạng được quy định trong tiêu chuẩn.
Việc phân hạng nguy hiểm cháy, nổ có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn giải pháp thiết kế. Đây là một trong những cơ sở để xác định yêu cầu đối với kết cấu, phân chia không gian, bố trí công nghệ và các biện pháp bảo vệ an toàn cháy.
Trong thực tế, không thể phân loại một nhà xưởng chỉ dựa vào tên ngành nghề hoặc sản phẩm cuối cùng. Đơn vị thiết kế cần xem xét nguyên liệu đầu vào, trạng thái vật chất, lượng tồn chứa, nhiệt độ vận hành và khả năng hình thành môi trường cháy nổ trong quá trình sản xuất.
Quy định về bậc chịu lửa của nhà và công trình
Theo Điều 2.2 của TCVN 2622:1995, nhà và công trình được phân thành năm bậc chịu lửa, ký hiệu từ I đến V. Bậc chịu lửa được xác định dựa trên giới hạn chịu lửa của các cấu kiện xây dựng chủ yếu.
Giới hạn chịu lửa thể hiện khoảng thời gian cấu kiện duy trì khả năng chịu lửa đến khi xuất hiện trạng thái giới hạn theo phương pháp thử tiêu chuẩn. Các cấu kiện được xem xét bao gồm cột, tường chịu lực, bộ phận cầu thang, sàn và mái.
Theo Bảng 2 của TCVN 2622:1995, yêu cầu đối với cột, tường chịu lực và tường buồng thang được quy định như sau:
Các giá trị trên chỉ thể hiện yêu cầu đối với nhóm cấu kiện được nêu trong bảng, không phải giới hạn chịu lửa chung của toàn bộ công trình. Đối với từng bậc, tiêu chuẩn còn quy định riêng cho các bộ phận cầu thang, tường không chịu lực, sàn và mái.
Một điểm kỹ thuật đáng chú ý nằm tại Điều 5.2: Việc tăng giới hạn chịu lửa của một vài cấu kiện không đồng nghĩa với việc nâng được bậc chịu lửa của cả công trình.
Chẳng hạn, việc bổ sung lớp bảo vệ chống cháy cho một số cột thép chưa đủ để kết luận toàn bộ nhà xưởng đáp ứng bậc chịu lửa cao hơn. Kết luận này phải dựa trên khả năng chịu lửa của các cấu kiện liên quan và những điều kiện thiết kế tương ứng.
Quy định về khoảng cách phòng cháy chữa cháy
Khoảng cách phòng cháy chữa cháy là một giải pháp nhằm hạn chế khả năng ngọn lửa và bức xạ nhiệt lan từ công trình đang cháy sang công trình lân cận. Yêu cầu này được đề cập tại Mục 8 của TCVN 2622:1995.
Theo Điều 8.2, khoảng cách PCCC giữa hai công trình được xác định theo khoảng cách thông thủy giữa các tường ngoài hoặc kết cấu phía ngoài. Trường hợp có kết cấu nhô ra bằng vật liệu dễ cháy vượt quá giới hạn quy định, vị trí đo khoảng cách phải được xác định theo phần kết cấu đó.
Đối với nhà ở và công trình dân dụng, Bảng 6 của tiêu chuẩn quy định khoảng cách dựa trên bậc chịu lửa của hai công trình đối diện.
| Bậc chịu lửa nhà thứ nhất | Nhà thứ hai bậc I–II | Bậc III | Bậc IV | Bậc V |
| I–II | 6 m | 8 m | 10 m | 10 m |
| III | 8 m | 8 m | 10 m | 10 m |
| IV | 10 m | 10 m | 12 m | 15 m |
| V | 10 m | 10 m | 15 m | 15 m |
Nguồn: Bảng 6, Điều 8.3, TCVN 2622:1995. Các giá trị cần được xem xét cùng những chú thích và ngoại lệ của bảng. Không sử dụng trực tiếp làm khoảng cách thiết kế hiện hành khi chưa đối chiếu quy chuẩn áp dụng.
Theo bảng này, khoảng cách yêu cầu thay đổi theo khả năng chịu lửa của các công trình. Những công trình có bậc chịu lửa thấp thường cần khoảng cách lớn hơn để hạn chế nguy cơ cháy lan.
Ngoài bậc chịu lửa, việc xác định khoảng cách còn liên quan đến đặc điểm tường ngoài, vị trí lỗ mở và những điều kiện cho phép điều chỉnh được nêu trong tiêu chuẩn. Đối với công trình công nghiệp, yêu cầu khoảng cách được quy định riêng tại Bảng 7.
Từ góc độ kỹ thuật, khoảng cách PCCC cần được xác định ngay trong giai đoạn quy hoạch mặt bằng. Nếu khoảng cách giữa các khối nhà không phù hợp, việc bổ sung thiết bị chữa cháy sau này không đương nhiên khắc phục được toàn bộ vấn đề an toàn cháy.
Yêu cầu về đường và lối thoát nạn khi xảy ra cháy
Mục 7 của TCVN 2622:1995 quy định các yêu cầu về lối thoát nạn nhằm tạo điều kiện cho người bên trong công trình di chuyển đến vị trí an toàn khi xảy ra cháy.
Theo Điều 7.1, đường thoát nạn phải bảo đảm khả năng sơ tán an toàn trong thời gian cần thiết, hạn chế ảnh hưởng của khói và các yếu tố nguy hiểm phát sinh từ đám cháy.
Các nội dung thiết kế quan trọng bao gồm:
- Số lượng và cách bố trí lối thoát nạn: Điều 7.7 quy định nguyên tắc bố trí ít nhất hai lối thoát nạn phân tán, đồng thời tiêu chuẩn có những trường hợp được xem xét riêng tại các điều khoản tiếp theo.
- Khoảng cách di chuyển: Khoảng cách từ vị trí làm việc hoặc khu vực tập trung người đến lối thoát gần nhất được xác định theo công năng, bậc chịu lửa và đặc điểm công trình.
- Chiều rộng đường thoát nạn: Phải được tính toán theo số người sử dụng và những yêu cầu về kích thước tương ứng.
- Cửa và cầu thang thoát nạn: Cần đáp ứng yêu cầu về hướng di chuyển, khả năng tiếp cận và điều kiện bảo vệ an toàn cháy theo từng trường hợp.
Trong đó, Bảng 4 và Bảng 5 của TCVN 2622:1995 quy định khoảng cách thoát nạn đối với nhà sản xuất và các công trình dân dụng. Các thông số thay đổi theo loại công trình, số tầng và bậc chịu lửa.
Về mặt thiết kế, lối thoát nạn không chỉ là cửa ra khỏi một gian phòng mà là toàn bộ tuyến di chuyển đến vị trí an toàn. Một công trình có nhiều cửa nhưng các cửa đều dẫn đến cùng khu vực nguy hiểm vẫn có thể không bảo đảm phương án thoát nạn hiệu quả.
Vì vậy, việc bố trí lối thoát cần được đánh giá đồng thời với mặt bằng kiến trúc, mật độ người sử dụng, khả năng ngăn cháy và kiểm soát khói. Đối với công trình mới, những yêu cầu cụ thể phải được đối chiếu với quy chuẩn an toàn cháy hiện hành.
Yêu cầu về giải pháp chống cháy lan và bảo vệ kết cấu
Bên cạnh việc tạo điều kiện thoát nạn, TCVN 2622:1995 còn chú trọng các giải pháp ngăn đám cháy lan truyền giữa những khu vực trong cùng công trình.
Theo Mục 6, các bộ phận ngăn cháy bao gồm tường ngăn cháy, vách ngăn cháy, sàn ngăn cháy, vùng ngăn cháy, khoang ngăn cháy và những cấu kiện liên quan như cửa, van ngăn cháy.
Các giải pháp này có chức năng tạo ra ranh giới ngăn cách, hạn chế sự lan truyền của lửa, khói và sản phẩm cháy. Đồng thời, chúng góp phần bảo vệ kết cấu và duy trì điều kiện an toàn cho các khu vực chưa bị ảnh hưởng trực tiếp.
Một số yêu cầu kỹ thuật đáng chú ý trong tiêu chuẩn gồm:
- Tường ngăn cháy: Phải bảo đảm tính liên tục theo yêu cầu về kết cấu, không tạo ra các vị trí làm mất khả năng ngăn cháy.
- Vách và sàn ngăn cháy: Cần có giới hạn chịu lửa phù hợp với chức năng phân chia không gian.
- Cửa và lỗ mở: Phải được xử lý để không làm suy giảm khả năng bảo vệ của bộ phận ngăn cháy.
- Đường ống và kênh kỹ thuật: Những vị trí xuyên qua bộ phận ngăn cháy phải có giải pháp kỹ thuật phù hợp với loại đường ống và môi chất.
- Kết cấu chịu lực: Cần duy trì khả năng ổn định trong điều kiện chịu tác động của đám cháy theo yêu cầu thiết kế.
Đặc biệt, Điều 6.4 đề cập đến yêu cầu tường ngăn cháy phải phân chia cả không gian phía trên trần treo hoặc trần giả. Đây là chi tiết có ý nghĩa thực tế vì khoảng trống kỹ thuật phía trên trần có thể trở thành đường lan truyền cháy nếu không được xử lý phù hợp.
Khi kiểm tra công trình, cần chú ý các vị trí xuyên tường, xuyên sàn, hộp kỹ thuật và khu vực tiếp giáp giữa các cấu kiện. Việc lắp đặt đầy đủ cửa chống cháy hoặc vật liệu bảo vệ riêng lẻ chưa đủ nếu tính liên tục của hệ thống ngăn cháy không được bảo đảm.
Lưu ý khi áp dụng TCVN 2622:1995 trong thiết kế hệ thống PCCC
Mặc dù tiêu chuẩn Việt Nam 2622 vẫn là tài liệu có giá trị tham khảo chuyên môn, việc sử dụng trong thiết kế PCCC hiện nay cần được đánh giá theo phạm vi và điều kiện áp dụng thực tế.
Trước hết, cần hiểu rằng TCVN 2622:1995 có phạm vi rộng, bao gồm giải pháp kiến trúc, kết cấu, giao thông phục vụ chữa cháy, thoát nạn và cấp nước chữa cháy. Đây không phải tiêu chuẩn chuyên biệt quy định đầy đủ việc thiết kế, lắp đặt từng loại hệ thống báo cháy hoặc chữa cháy tự động.
Khi triển khai thiết kế, cần chú ý những vấn đề sau:
- Xác định đúng đặc điểm công trình: Công năng, chiều cao, số tầng, hạng nguy hiểm cháy nổ và đặc điểm sử dụng ảnh hưởng trực tiếp đến giải pháp PCCC.
- Đối chiếu quy chuẩn hiện hành: Các yêu cầu về bậc chịu lửa, khoảng cách PCCC, thoát nạn và ngăn cháy phải được kiểm tra theo QCVN 06:2022/BXD, Sửa đổi 1:2023 cùng các tài liệu áp dụng.
- Không sử dụng thông số tách rời điều kiện áp dụng: Các bảng trong TCVN 2622:1995 thường đi kèm chú thích, ngoại lệ và điều kiện riêng. Việc chỉ lấy một giá trị mà bỏ qua những yếu tố này dễ dẫn đến lựa chọn giải pháp không phù hợp.
- Phối hợp giữa các bộ môn thiết kế: Giải pháp PCCC phải được xem xét đồng bộ với kiến trúc, kết cấu, điện, thông gió và hệ thống kỹ thuật của công trình.
- Kiểm tra lại khi cải tạo công trình: Thay đổi công năng, bổ sung tầng, chia nhỏ không gian hoặc thay đổi vật liệu có thể ảnh hưởng đến điều kiện an toàn cháy ban đầu.
Một sai sót thường gặp là chỉ tập trung vào việc lắp đặt hệ thống báo cháy, chữa cháy mà chưa đánh giá đầy đủ khả năng chịu lửa, giải pháp ngăn cháy và điều kiện thoát nạn của công trình.
Thực tế, hệ thống PCCC cần được xem xét như một tổ hợp giải pháp kỹ thuật. Thiết bị chữa cháy có vai trò kiểm soát hoặc dập tắt đám cháy, trong khi kết cấu chịu lửa và bộ phận ngăn cháy giúp hạn chế hậu quả khi đám cháy phát triển.
TCVN 2622:1995 vì vậy nên được khai thác đúng vai trò là tài liệu kỹ thuật về các yêu cầu phòng cháy, chống cháy trong thiết kế công trình, đồng thời đối chiếu với những quy định và tiêu chuẩn mới hơn phù hợp với đối tượng thiết kế.
Dịch vụ tư vấn, thiết kế & thi công PCCC tuân thủ TCVN 2622
Thiết kế PCCC không chỉ dừng lại ở việc lựa chọn thiết bị mà còn phải đánh giá tổng thể điều kiện an toàn cháy của công trình. Những yếu tố như công năng, bậc chịu lửa, khả năng ngăn cháy lan và bố trí lối thoát nạn cần được xem xét ngay từ giai đoạn khảo sát và lập phương án thiết kế.
Với hơn 17 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực PCCC, PCCC Ngày Đêm triển khai các dịch vụ tư vấn, thiết kế, thi công và bảo trì hệ thống phòng cháy chữa cháy cho nhiều loại hình công trình. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, Ngày Đêm đã tham gia thực hiện hơn 10.000 dự án.
Trong quá trình tư vấn và thiết kế, các yêu cầu kỹ thuật liên quan đến TCVN 2622:1995 được xem xét trong phạm vi phù hợp, đồng thời đối chiếu với quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành áp dụng cho từng công trình.
PCCC Ngày Đêm tập trung vào việc khảo sát đặc điểm thực tế, xác định nhu cầu bảo vệ và lựa chọn phương án triển khai phù hợp với điều kiện sử dụng. Điều này giúp hạn chế những bất cập kỹ thuật có thể phát sinh khi thi công, nghiệm thu và vận hành hệ thống.
Nếu đang cần tư vấn, thiết kế hoặc thi công hệ thống PCCC cho nhà xưởng, tòa nhà, cơ sở sản xuất hay công trình dân dụng, hãy liên hệ PCCC Ngày Đêm qua hotline 0919 297 776 để được khảo sát và tư vấn giải pháp phù hợp.
Câu hỏi thường gặp về TCVN 2622:1995
TCVN 2622:1995 còn hiệu lực không?
Theo thông tin tra cứu trên cơ sở dữ liệu của Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam, TCVN 2622:1995 vẫn được ghi nhận là còn hiệu lực. Tiêu chuẩn chưa được ghi nhận là bị thay thế hoàn toàn trong cơ sở dữ liệu này.
Tuy nhiên, đối với công trình thiết kế mới, cần đối chiếu với QCVN 06:2022/BXD, Sửa đổi 1:2023 và các yêu cầu kỹ thuật liên quan. Không nên chỉ dựa vào TCVN 2622:1995 để đánh giá toàn bộ phương án an toàn cháy.
TCVN 2622:1995 có quy định về hệ thống chữa cháy không?
Có. TCVN 2622:1995 đề cập đến các yêu cầu về cấp nước chữa cháy tại Mục 10, bên cạnh những giải pháp phòng cháy, chống cháy khác của công trình.
Tuy nhiên, khi thiết kế một hệ thống chữa cháy cụ thể, cần sử dụng thêm tiêu chuẩn chuyên ngành tương ứng. Điều này giúp xác định đầy đủ các yêu cầu về cấu tạo, thiết bị, thông số vận hành và phương thức kiểm tra.
TCVN 2622:1995 và QCVN 06:2022/BXD có giống nhau không?
Không. TCVN 2622:1995 là tiêu chuẩn quốc gia về yêu cầu thiết kế phòng cháy, chống cháy cho nhà và công trình. QCVN 06:2022/BXD là quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy, có các yêu cầu bắt buộc trong phạm vi điều chỉnh.
Hai tài liệu có những nội dung liên quan nhưng không hoàn toàn tương đương về cấu trúc, phạm vi và phương pháp quy định. Khi thiết kế cần xác định đúng tài liệu áp dụng thay vì mặc định có thể sử dụng thay thế cho nhau.
Có thể sử dụng TCVN 2622:1995 để thiết kế PCCC cho công trình mới không?
TCVN 2622:1995 có thể được sử dụng đối với những nội dung kỹ thuật phù hợp và trong phạm vi áp dụng được xác định. Tuy nhiên, các thông số phải được đối chiếu với yêu cầu hiện hành và những điều kiện cụ thể của công trình.
Đối với nhà xưởng, công trình công cộng hoặc công trình có tính chất đặc thù, cần đánh giá đồng thời công năng, nguy hiểm cháy, giải pháp kết cấu và các hệ thống PCCC liên quan.
Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 2622:1995 cung cấp những yêu cầu kỹ thuật quan trọng về phòng cháy, chống cháy cho nhà và công trình. Các quy định về phân hạng nguy hiểm cháy nổ, bậc chịu lửa, khoảng cách an toàn, lối thoát nạn và giải pháp ngăn cháy là cơ sở để hiểu và đánh giá các phương án thiết kế PCCC.
Tuy nhiên, việc áp dụng tiêu chuẩn cần gắn với đặc điểm công trình và những quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành. Đối chiếu đúng yêu cầu ngay từ giai đoạn thiết kế sẽ giúp hạn chế sai sót khi thi công và nâng cao mức độ an toàn cháy trong quá trình sử dụng.
PCCC Ngày Đêm cung cấp dịch vụ tư vấn, thiết kế và thi công hệ thống PCCC theo nhu cầu thực tế của từng công trình. Liên hệ ngay qua hotline 0919 297 776 để được khảo sát và tư vấn giải pháp kỹ thuật phù hợp.
