Tiêu chuẩn thiết kế PCCC Nhà máy, Xí Nghiệp, Khu công nghiệp

Thiết kế PCCC nhà máy, xí nghiệp, KCN là hạng mục quan trọng nhằm bảo vệ con người, máy móc, nguyên vật liệu và tài sản trong quá trình sản xuất. Do đặc thù công trình có diện tích lớn, nhiều khu vực chức năng, dây chuyền máy móc và vật liệu có nguy cơ cháy khác nhau, hệ thống PCCC cần được tính toán phù hợp ngay từ giai đoạn thiết kế.

Vậy thiết kế PCCC nhà máy gồm những hạng mục nào, cần đáp ứng tiêu chuẩn gì và quy trình triển khai ra sao? Cùng tìm hiểu chi tiết trong nội dung dưới đây. 

Quy chuẩn, tiêu chuẩn thiết kế PCCC nhà máy, xí nghiệp, khu công nghiệp

Đối với nhà máy, xí nghiệp và các công trình trong khu công nghiệp, thiết kế hệ thống PCCC cần căn cứ vào quy mô, công năng, tính chất sản xuất, loại vật liệu/chất nguy hiểm cháy và đặc điểm từng khu vực. Tùy từng dự án, hồ sơ thiết kế có thể phải áp dụng đồng thời nhiều quy chuẩn, tiêu chuẩn về an toàn cháy, báo cháy, chữa cháy, thoát nạn, cấp nước và hệ thống kỹ thuật.

Một số văn bản về tiêu chuẩn, quy chuẩn thiết kế PCCC cho nhà máy quan trọng gồm:

• Nghị định 136/2020/NĐ-CP và Nghị định 50/2024/NĐ-CP: Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số nội dung của pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.
• QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 01:2023: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình. Đây là cơ sở quan trọng khi xác định các yêu cầu về giải pháp ngăn cháy, thoát nạn, kết cấu và an toàn cháy đối với công trình.
• TCVN 3890:2023: Quy định về việc trang bị và bố trí phương tiện phòng cháy, chữa cháy cho nhà và công trình.
• TCVN 5738:2021: Yêu cầu kỹ thuật đối với hệ thống báo cháy tự động, bao gồm các yêu cầu về thiết kế và lắp đặt.
• TCVN 7336:2021: Yêu cầu thiết kế hệ thống chữa cháy tự động bằng nước và bọt, thường được xem xét đối với nhà xưởng, kho và các khu vực có nguy cơ cháy phù hợp.
• TCVN 4513:1988: Tiêu chuẩn thiết kế hệ thống cấp nước bên trong công trình, được tham khảo khi thiết kế mạng lưới cấp nước phục vụ chữa cháy trong nhà.
• QCVN 02:2020/BCA: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trạm bơm nước chữa cháy, áp dụng cho các nội dung liên quan đến trạm bơm và hệ thống cấp nước chữa cháy.
• TCVN 13456:2022: Yêu cầu thiết kế, lắp đặt phương tiện chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn.
• TCVN 5687:2024: Tiêu chuẩn thiết kế hệ thống thông gió, điều hòa không khí; có liên quan đến các giải pháp kỹ thuật về thông gió và kiểm soát khói trong những trường hợp áp dụng.
• TCVN 5740:2009: Quy định kỹ thuật đối với vòi đẩy chữa cháy bằng sợi tổng hợp tráng cao su.
• TCVN 6379:1998: Yêu cầu kỹ thuật đối với trụ nước chữa cháy.
• QCVN 05:2020/BCT: Các yêu cầu về an toàn trong sản xuất, kinh doanh, sử dụng, bảo quản và vận chuyển hóa chất nguy hiểm. Tiêu chuẩn này cần đặc biệt lưu ý với nhà máy, xí nghiệp có sử dụng hoặc lưu trữ hóa chất.
• TCVN 5307:2009: Yêu cầu thiết kế đối với kho dầu mỏ và sản phẩm dầu mỏ, áp dụng cho các công trình thuộc phạm vi điều chỉnh.
• TCVN 7441:2004: Yêu cầu thiết kế, lắp đặt và vận hành hệ thống cung cấp LPG tại nơi tiêu thụ.
• Đối với các khu vực sử dụng hệ thống chữa cháy bằng khí hoặc Sol-khí, có thể áp dụng các tiêu chuẩn tương ứng như TCVN 7161, TCVN 13333:2021 và TCVN 6101:1996, tùy loại chất chữa cháy và giải pháp được lựa chọn.

Không phải mọi nhà máy, xí nghiệp hay công trình trong khu công nghiệp đều áp dụng toàn bộ các tiêu chuẩn trên. Phương án thiết kế PCCC phải được lựa chọn dựa trên đặc điểm thực tế của từng công trình, như diện tích và chiều cao nhà xưởng, bậc chịu lửa, công năng sử dụng, quy mô kho chứa, dây chuyền sản xuất, tải trọng cháy và các loại nguyên liệu, hóa chất được sử dụng.

Do đó, trước khi thiết kế cần khảo sát và phân loại công trình, xác định nguy cơ cháy và lựa chọn hệ thống phù hợp. Việc đối chiếu đúng quy chuẩn, tiêu chuẩn ngay từ bước thiết kế giúp hệ thống PCCC đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và thuận lợi hơn trong quá trình thẩm duyệt, thi công, kiểm tra và nghiệm thu.

Các hạng mục thiết kế hệ thống PCCC cho Nhà máy, Xí nghiệp

Khác với nhà ở, văn phòng hay công trình dân dụng thông thường, nhà máy, xí nghiệp và công trình trong khu công nghiệp thường có diện tích lớn, nhiều khu vực chức năng và dây chuyền sản xuất liên tục. Bên cạnh đó, mỗi nhà máy có thể sử dụng nguyên liệu, máy móc, hóa chất và phương thức sản xuất khác nhau nên mức độ nguy hiểm cháy cũng không giống nhau. Vì vậy, hồ sơ thiết kế PCCC cần được khảo sát và tính toán theo đúng đặc điểm của từng công trình.

Hệ thống báo cháy tự động

Hệ thống báo cháy tự động có nhiệm vụ phát hiện sớm khói, nhiệt hoặc dấu hiệu cháy, sau đó truyền tín hiệu về trung tâm báo cháy để cảnh báo cho người trong nhà máy kịp thời xử lý và thoát nạn. Khi thiết kế, cần căn cứ vào đặc điểm từng khu vực như xưởng sản xuất, kho nguyên vật liệu, kho thành phẩm, phòng máy, phòng điện, văn phòng và các khu vực phụ trợ để lựa chọn loại đầu báo và phương án bố trí phù hợp.

Đặc biệt, nhà máy, xí nghiệp thường có diện tích lớn, trần cao, nhiều máy móc và môi trường sản xuất có bụi, nhiệt hoặc độ ẩm, do đó việc lựa chọn thiết bị báo cháy cần tính đến điều kiện thực tế để hạn chế báo giả và đảm bảo khả năng phát hiện cháy. Hệ thống có thể bao gồm tủ trung tâm báo cháy, đầu báo khói, đầu báo nhiệt, nút nhấn báo cháy, chuông/đèn báo cháy và các thiết bị truyền tín hiệu liên quan.

Hệ thống chữa cháy

Hệ thống chữa cháy được thiết kế nhằm khống chế và dập tắt đám cháy ngay từ giai đoạn đầu, hạn chế thiệt hại về người, tài sản và gián đoạn hoạt động sản xuất. Tùy theo quy mô và tính chất nguy hiểm cháy của nhà máy, hệ thống có thể bao gồm họng nước chữa cháy vách tường, hệ thống chữa cháy tự động Sprinkler, hệ thống chữa cháy bằng bọt, khí hoặc các giải pháp chuyên dụng khác.

Đối với nhà máy, cần đặc biệt chú ý đến những khu vực có nguy cơ cháy cao như kho hàng, khu vực chứa nguyên liệu dễ cháy, dây chuyền sản xuất, phòng điện, phòng máy và khu vực sử dụng hóa chất. Việc tính toán lưu lượng, áp lực, số lượng đầu phun và phạm vi bảo vệ phải phù hợp với từng khu vực, tránh áp dụng một phương án chung cho toàn bộ nhà máy khi điều kiện nguy hiểm cháy khác nhau.

Hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà

Do nhà máy và xí nghiệp thường có mặt bằng rộng, nhiều nhà xưởng và công trình phụ trợ, hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn nước cho chữa cháy và hỗ trợ lực lượng chữa cháy tiếp cận công trình.

Khi thiết kế cần tính toán mạng đường ống, nguồn nước dự trữ, trạm bơm chữa cháy và trụ nước chữa cháy ngoài nhà tại các vị trí phù hợp. Hệ thống phải đảm bảo lưu lượng và áp lực cần thiết, đồng thời tạo điều kiện để xe chữa cháy và lực lượng PCCC có thể tiếp cận, lấy nước và triển khai chữa cháy thuận lợi. Với khu công nghiệp có nhiều nhà xưởng hoặc khu vực sản xuất riêng biệt, cần xem xét khả năng cấp nước và phạm vi bảo vệ của từng khu vực để đảm bảo hệ thống hoạt động hiệu quả trong tình huống cháy xảy ra ở bất kỳ vị trí nào.

Hệ thống đèn chiếu sáng sự cố và thoát nạn

Nhà máy, xí nghiệp thường có quy mô lớn, nhiều phòng, hành lang, khu vực sản xuất và lối thoát nạn, thậm chí có những khu vực hoạt động trong điều kiện thiếu ánh sáng hoặc có nhiều máy móc cản trở tầm nhìn. Vì vậy, hệ thống chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn cần được thiết kế phù hợp với mặt bằng thực tế.

Hệ thống gồm đèn chiếu sáng sự cố, đèn chỉ dẫn lối thoát và các biển báo thoát nạn, được bố trí tại các lối ra, hành lang, cầu thang, cửa thoát hiểm và những vị trí cần thiết. Khi xảy ra cháy hoặc mất nguồn điện, hệ thống phải hỗ trợ người lao động nhận biết hướng di chuyển và nhanh chóng thoát khỏi khu vực nguy hiểm. Đặc biệt với nhà máy có số lượng công nhân lớn hoặc làm việc theo ca, phương án chỉ dẫn thoát nạn cần rõ ràng, dễ quan sát và phù hợp với từng khu vực sản xuất.

Phân loại nhà máy, xí nghiệp để thiết kế PCCC

Xác định mức độ nguy hiểm cháy nổ

Khi thiết kế PCCC cho nhà máy, xí nghiệp và khu công nghiệp, một trong những bước quan trọng là xác định hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ của từng khu vực sản xuất, kho chứa. Theo QCVN 06:2022/BXD, việc phân hạng được xem xét dựa trên loại vật liệu, tính chất của nguyên liệu và thành phẩm, đặc điểm quy trình công nghệ, cũng như khả năng phát sinh cháy hoặc tạo thành hỗn hợp cháy nổ.

Xác định đúng hạng nguy hiểm giúp lựa chọn giải pháp PCCC phù hợp và làm cơ sở để tính toán các yêu cầu về báo cháy, chữa cháy, cấp nước, ngăn cháy và thoát nạn.

Việc phân hạng không nên chỉ dựa vào tên ngành nghề của nhà máy. Một nhà máy có thể có nhiều khu vực với mức độ nguy hiểm cháy khác nhau, chẳng hạn khu sản xuất, kho nguyên liệu, kho thành phẩm, phòng điện và khu vực chứa hóa chất. Vì vậy, khi thiết kế PCCC cần đánh giá riêng từng khu vực dựa trên vật liệu, tải trọng cháy và quy trình công nghệ thực tế để đưa ra giải pháp phù hợp. Đặc biệt, hạng C có thể được phân thành các nhóm nhỏ theo tải trọng cháy, vì vậy cần thực hiện tính toán cụ thể thay vì mặc định toàn bộ nhà xưởng thuộc cùng một mức nguy hiểm.

Xác định bậc chịu lửa của công trình

Bậc chịu lửa thể hiện khả năng của kết cấu công trình trong việc chịu lực và ngăn cháy trong một khoảng thời gian nhất định khi xảy ra hỏa hoạn. Đối với nhà máy, xí nghiệp, bậc chịu lửa được xác định dựa trên vật liệu và kết cấu xây dựng, đồng thời phải xem xét cùng hạng nguy hiểm cháy, chiều cao công trình và diện tích khoang cháy theo QCVN 06:2022/BXD.

Đối với nhà xưởng khung thép tiền chế, nếu kết cấu thép không được bảo vệ chống cháy thì giới hạn chịu lửa thường thấp, có thể chỉ khoảng R15. Vì vậy, công trình thường khó đạt bậc chịu lửa cao. Trong khi đó, bậc chịu lửa thấp sẽ kéo theo các giới hạn về số tầng, chiều cao và diện tích khoang cháy.

Nếu chủ đầu tư cần xây dựng nhà xưởng có quy mô lớn, nhiều tầng hoặc diện tích rộng, cần xem xét nâng bậc chịu lửa của công trình bằng các giải pháp bảo vệ kết cấu thép và vật liệu chống cháy phù hợp. Đây là yếu tố cần được tính toán ngay từ giai đoạn thiết kế để đảm bảo công trình đáp ứng yêu cầu an toàn PCCC.

Yêu cầu cơ bản khi thiết kế PCCC nhà máy, Xí nghiệp, KCN

Khi thiết kế PCCC nhà máy, xí nghiệp và khu công nghiệp, phương án cần phù hợp với đặc điểm sản xuất, quy mô công trình và mức độ nguy hiểm cháy của từng khu vực.

Một số yêu cầu cơ bản cần đảm bảo gồm:

• Ưu tiên an toàn tính mạng: Hệ thống PCCC phải hỗ trợ phát hiện, cảnh báo và xử lý cháy kịp thời, đồng thời đảm bảo người lao động có đủ điều kiện thoát nạn an toàn.
• Hạn chế thiệt hại tài sản: Thiết kế cần có giải pháp ngăn cháy, phát hiện và chữa cháy phù hợp nhằm hạn chế cháy lan, bảo vệ nhà xưởng, máy móc, nguyên vật liệu và hàng hóa.
• Không ảnh hưởng hoạt động sản xuất: Hệ thống PCCC cần được bố trí hợp lý, hạn chế gây cản trở dây chuyền sản xuất và đảm bảo khả năng hoạt động ổn định, liên tục khi cần thiết.
• Phù hợp với từng loại nhà xưởng: Mỗi nhà máy có công nghệ sản xuất, nguyên liệu, diện tích và mức độ nguy hiểm cháy khác nhau nên giải pháp PCCC phải được tính toán riêng, không áp dụng máy móc một phương án cho mọi công trình.
• Đảm bảo đầy đủ các hạng mục cần thiết: Tùy quy mô và đặc điểm công trình, hệ thống có thể gồm báo cháy tự động, chữa cháy, cấp nước chữa cháy, đèn sự cố – chỉ dẫn thoát nạn và các hệ thống kỹ thuật liên quan, được thiết kế đồng bộ và phù hợp với yêu cầu áp dụng.

Lưu ý khi thiết kế hệ thống PCCC xí nghiệp, khu công nghiệp

Khi thiết kế hệ thống PCCC cho xí nghiệp, nhà máy và khu công nghiệp, cần xem xét đồng thời đặc điểm công trình, quy trình sản xuất và nguy cơ cháy tại từng khu vực.

Một số lưu ý quan trọng gồm:

• Đảm bảo khoảng cách an toàn PCCC: Bố trí nhà xưởng và các công trình trong khu công nghiệp cần duy trì khoảng cách phù hợp, hạn chế nguy cơ cháy lan từ công trình này sang công trình khác.
• Xác định đúng nguy cơ cháy: Căn cứ vào loại hình sản xuất, nguyên liệu, hàng hóa và công nghệ sử dụng để xác định hạng nguy hiểm cháy, bậc chịu lửa và lựa chọn giải pháp PCCC phù hợp.
• Kiểm soát nguy cơ cháy lan: Cần bố trí các giải pháp ngăn cháy, khoang cháy và phân khu chức năng hợp lý, đặc biệt tại các khu vực có nguy cơ cháy cao.
• Đảm bảo an toàn máy móc và hệ thống điện: Thiết bị sản xuất, tủ điện, dây dẫn và các hệ thống kỹ thuật phải được thiết kế, lắp đặt phù hợp, hạn chế nguy cơ chập điện và phát sinh nguồn cháy.
• Bố trí lối thoát nạn: Nhà xưởng thường có diện tích lớn và tập trung nhiều người lao động nên cần tính toán số lượng, vị trí lối ra, cửa và đường thoát nạn phù hợp; đồng thời bố trí cầu thang thoát nạn, biển chỉ dẫn và sơ đồ thoát nạn khi cần thiết.
• Đảm bảo chiếu sáng và kiểm soát khói: Tùy đặc điểm công trình, cần bố trí đèn chiếu sáng sự cố, đèn chỉ dẫn thoát nạn và giải pháp hút hoặc kiểm soát khói để hỗ trợ người lao động thoát khỏi khu vực nguy hiểm.
• Đảm bảo nguồn nước chữa cháy: Hệ thống cấp nước, bể nước, máy bơm, đường ống và các họng/trụ chữa cháy phải được tính toán để đảm bảo đủ lưu lượng và áp lực theo yêu cầu thiết kế.

• Trang bị đầy đủ phương tiện PCCC: Số lượng và chủng loại thiết bị như bình chữa cháy, đầu báo, họng nước, đầu phun Sprinkler, nút nhấn báo cháy… cần được xác định dựa trên quy mô, công năng và mức độ nguy hiểm cháy của từng khu vực.

Quy trình triển khai thiết kế PCCC Nhà máy, Khu công nghiệp

Quy trình thiết kế PCCC nhà máy, xí nghiệp, khu công nghiệp cần được triển khai theo từng bước rõ ràng, từ khảo sát hiện trạng đến lập hồ sơ kỹ thuật và thực hiện thủ tục thẩm duyệt.

Bước 1 Khảo sát và phân loại công trình

Đơn vị thiết kế tiến hành khảo sát mặt bằng, quy mô xây dựng, số tầng, chiều cao, công năng sử dụng, dây chuyền sản xuất, nguyên vật liệu và các khu vực có nguy cơ cháy nổ. Đồng thời, xác định đặc điểm từng khu vực như nhà xưởng, kho hàng, văn phòng, phòng kỹ thuật, khu vực chứa hóa chất… để phân loại mức độ nguy hiểm cháy và lựa chọn yêu cầu PCCC phù hợp. Kết quả khảo sát là cơ sở để đưa ra phương án thiết kế chính xác, tránh thiếu hoặc bố trí thiết bị không cần thiết.

Bước 2 Lập phương án thiết kế kỹ thuật chi tiết

Dựa trên kết quả khảo sát và phân loại công trình, kỹ sư PCCC xây dựng phương án kỹ thuật cho từng hệ thống như báo cháy tự động, chữa cháy, cấp nước chữa cháy, hút khói, đèn chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn.

Các thông số về số lượng thiết bị, vị trí lắp đặt, đường ống, lưu lượng, áp lực, nguồn điện và nguồn nước được tính toán phù hợp với đặc điểm nhà máy. Sau đó, lập bản vẽ kỹ thuật và thuyết minh thiết kế để đảm bảo các hệ thống hoạt động đồng bộ, đáp ứng yêu cầu an toàn PCCC.

Bước 3 Thẩm duyệt thiết kế

Sau khi hoàn thiện hồ sơ, đơn vị thiết kế phối hợp với chủ đầu tư thực hiện thẩm duyệt thiết kế PCCC theo quy định. Hồ sơ được kiểm tra về giải pháp an toàn cháy, thoát nạn, ngăn cháy, hệ thống báo cháy, chữa cháy và các hạng mục kỹ thuật liên quan.

Trường hợp hồ sơ cần điều chỉnh, đơn vị thiết kế tiếp tục hoàn thiện bản vẽ và thuyết minh theo yêu cầu, đảm bảo hồ sơ đạt yêu cầu trước khi chuyển sang giai đoạn thi công và nghiệm thu.

PCCC Ngày Đêm: Đơn vị thiết kế hệ thống PCCC Nhà máy, xí nghiệp, KCN

PCCC Ngày Đêm là đơn vị tư vấn, thiết kế hệ thống PCCC nhà máy, xí nghiệp, khu công nghiệp theo yêu cầu kỹ thuật và các quy định hiện hành. Với đặc thù mỗi nhà máy có quy mô, công năng, dây chuyền sản xuất và mức độ nguy hiểm cháy khác nhau, đội ngũ kỹ sư tiến hành khảo sát thực tế, đánh giá nguy cơ cháy và phân loại từng khu vực trước khi xây dựng phương án thiết kế.

PCCC Ngày Đêm triển khai thiết kế đồng bộ các hạng mục như hệ thống báo cháy tự động, chữa cháy Sprinkler, họng nước chữa cháy vách tường, cấp nước chữa cháy ngoài nhà, bơm và bể nước chữa cháy, đèn chiếu sáng sự cố, chỉ dẫn thoát nạn và các hệ thống PCCC chuyên dụng khi cần thiết. Hồ sơ được tính toán về lưu lượng, áp lực, số lượng và vị trí thiết bị, đồng thời tối ưu để hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất.

Bên cạnh thiết kế, PCCC Ngày Đêm còn hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ, phối hợp thẩm duyệt thiết kế PCCC và đồng hành cùng chủ đầu tư trong quá trình triển khai. Liên hệ ngay PCCC Ngày Đêm qua hotline 0919 297 776 để được tư vấn và báo giá thiết kế PCCC nhà máy, xí nghiệp, KCN phù hợp với công trình.

Thiết kế PCCC nhà máy, xí nghiệp, Khu công nghiệp đúng tiêu chuẩn không chỉ giúp bảo vệ tính mạng người lao động mà còn hạn chế thiệt hại về nhà xưởng, máy móc và hàng hóa khi có sự cố. PCCC Ngày Đêm cung cấp dịch vụ tư vấn, khảo sát và thiết kế hệ thống PCCC phù hợp với từng loại hình công trình, đồng hành cùng chủ đầu tư từ lập phương án, hoàn thiện hồ sơ đến hỗ trợ thẩm duyệt. Liên hệ ngay PCCC Ngày Đêm qua hotline 0919 297 776 để được tư vấn giải pháp thiết kế PCCC phù hợp, đúng yêu cầu kỹ thuật và tối ưu chi phí.