Nhà ga, bến xe là những công trình thường xuyên tập trung lượng lớn hành khách trong cùng một thời điểm. Bên cạnh khu vực sảnh chờ, công trình còn có khu xe chờ, khu kỹ thuật, trạm nhiên liệu hoặc xưởng bảo dưỡng, tạo ra nhiều nguồn nguy cơ cháy khác nhau. Khi sự cố xảy ra, việc sơ tán cũng khó khăn hơn do hành khách không quen thuộc mặt bằng và thường di chuyển theo dòng người.
Vì vậy, thiết kế PCCC nhà ga, bến xe không thể chỉ tập trung vào việc bố trí thiết bị chữa cháy mà phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu về thoát nạn, ngăn cháy và kiểm soát cháy lan. Vậy nhà ga, bến xe có bắt buộc thẩm duyệt thiết kế PCCC không và trường hợp nào phải thực hiện? PCCC Ngày Đêm sẽ làm rõ vấn đề này dựa trên các quy định hiện hành.
Rủi ro cháy nhà ga, bến xe đến từ đâu?
Nhà ga, bến xe có nhiều khu vực hoạt động đồng thời nên nguy cơ cháy không giống nhau. Nguồn cháy có thể đến từ hệ thống điện, thiết bị kỹ thuật, phương tiện, nhiên liệu hoặc hoạt động sửa chữa.
Tại sảnh chờ và khu vực bán vé, lượng người tập trung lớn cùng nhiều thiết bị điện làm tăng nguy cơ sự cố. Khi xảy ra cháy, khói có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến hành khách và cản trở việc tìm lối thoát.
Khu xe chờ, bãi đỗ có nguy cơ cháy từ hệ thống điện, động cơ, ắc quy và nhiên liệu của phương tiện. Với trạm nhiên liệu và xưởng bảo dưỡng, nguy cơ còn cao hơn do có nhiên liệu, dầu mỡ, nguồn nhiệt và các hoạt động phát sinh tia lửa.
Vì vậy, thiết kế PCCC nhà ga, bến xe cần đánh giá riêng từng khu vực và mối liên hệ giữa các khu vực. Phương án phải đồng thời kiểm soát nguồn cháy, hạn chế cháy lan và bảo đảm hành khách có đủ điều kiện thoát nạn khi xảy ra sự cố.
Căn cứ pháp lý cần biết khi thiết kế PCCC bến xe, nhà ga
Thiết kế PCCC nhà ga, bến xe không chỉ căn cứ vào một văn bản riêng về phòng cháy, chữa cháy. Hồ sơ cần đối chiếu đồng thời quy chuẩn an toàn cháy cho công trình, quy chuẩn chuyên ngành giao thông và quy định về thẩm định thiết kế PCCC.
QCVN 06:2022/BXD – Khung an toàn cháy cho cả nhà ga và bến xe
Đối với nhà ga và bến xe thuộc phạm vi áp dụng, QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023 đặt ra yêu cầu về an toàn cháy của công trình. Khi thiết kế PCCC, hồ sơ phải tính đến cấp chịu lửa, giới hạn chịu lửa của cấu kiện, bố trí khoang ngăn cháy, hạn chế cháy lan và giải pháp bảo vệ các đường thoát nạn.
Đặc biệt, phương án thoát nạn phải được tính theo đặc điểm sử dụng của nhà ga, bến xe. Các khu vực tập trung hành khách như sảnh chờ, khu bán vé, hành lang và lối ra phải đảm bảo khả năng thoát người khi xảy ra cháy, đồng thời bố trí các giải pháp chỉ dẫn và bảo vệ đường thoát nạn phù hợp.
QCVN 45:2024/BGTVT – Quy chuẩn riêng cho bến xe khách
QCVN 45:2024/BGTVT quy định trực tiếp rằng bến xe khách phải được xây dựng và trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy phù hợp với tính chất và quy mô của bến. Các yêu cầu này phải tuân theo QCVN 06:2022/BXD, Sửa đổi 1:2023, TCVN 3890:2023 và các quy định pháp luật liên quan về PCCC.
Ngoài hệ thống và phương tiện PCCC, quy chuẩn còn yêu cầu niêm yết nội quy phòng cháy, chữa cháy tại bến xe để hành khách và người làm việc có thể tiếp cận. Với khu vực đỗ xe được xây dựng theo dạng gara kín, thiết kế còn phải đáp ứng yêu cầu tương ứng của QCVN 13:2018/BXD.
Nghị định 105/2025/NĐ-CP – Ngưỡng bắt buộc thẩm duyệt thiết kế PCCC
Theo quy định hiện hành từ 15/9/2026, nhóm công trình gồm bến xe khách có tổng diện tích sàn từ 3.000 m² trở lên thuộc danh mục phải thực hiện thẩm định thiết kế về PCCC. Đối với đường sắt, nhà ga hành khách, nhà ga hàng hóa, đề-pô (depot) đường sắt và nhà ga cáp treo cũng thuộc diện này khi tổng diện tích sàn từ 3.000 m² trở lên.
Như vậy, không thể kết luận tất cả nhà ga, bến xe đều phải thẩm định thiết kế PCCC chỉ dựa vào tên công trình. Cần xác định loại nhà ga hoặc bến xe, tổng diện tích sàn và các hạng mục đi kèm để đối chiếu đúng danh mục hiện hành. Đây cũng là cơ sở quan trọng trước khi triển khai thiết kế PCCC và lập hồ sơ pháp lý cho công trình.
Vì sao hành khách tại nhà ga, bến xe khó thoát nạn hơn công trình văn phòng?
Khác với văn phòng, hành khách tại nhà ga, bến xe thường không quen thuộc với mặt bằng và có thể tập trung rất đông trong thời gian ngắn. Khi xảy ra cháy, khói, tâm lý hoảng loạn và dòng người di chuyển đồng loạt có thể làm tăng nguy cơ ùn tắc tại lối thoát nạn.
Hành khách không quen thuộc công trình
Phần lớn hành khách chỉ sử dụng nhà ga, bến xe trong thời gian ngắn nên không biết trước vị trí cầu thang, cửa thoát hiểm hoặc lối ra gần nhất. Khi có cháy, khói và tâm lý hoảng loạn có thể khiến họ tập trung vào lối đi quen thuộc như cửa chính thay vì phân tán theo các hướng thoát nạn khác.
Do đó, lối thoát nạn cần được tổ chức dễ nhận biết và có chỉ dẫn rõ ràng. Riêng QCVN 45:2024/BGTVT cũng yêu cầu bến xe có hệ thống thông tin, biển chỉ dẫn phục vụ hành khách; đây là cơ sở cần được tính đến khi tổ chức hướng dẫn thoát người trong công trình
Di chuyển gấp theo giờ tàu/xe chạy
Nhà ga và bến xe thường có những thời điểm hành khách di chuyển đồng loạt để lên tàu, lên xe hoặc rời khu vực đón trả khách. Khi xảy ra cháy đúng thời điểm này, dòng người có thể nhanh chóng tập trung tại sảnh, hành lang, cửa ra vào hoặc cầu thang.
Vì vậy, thiết kế PCCC không chỉ tính đến số người trung bình mà phải xem xét cả thời điểm có mật độ người cao. QCVN 06:2022/BXD quy định đường thoát nạn phải được tính toán theo số lượng người sử dụng và trong một số trường hợp còn phải xét đến khả năng số người thực tế tăng so với thiết kế.
Cao điểm tập trung đông đột ngột theo khung giờ
Lượng hành khách tại nhà ga, bến xe không phân bố đều trong ngày. Khu vực bán vé, phòng chờ, cửa ra vào và khu đón trả khách có thể tăng mật độ nhanh khi nhiều chuyến tàu hoặc xe xuất bến trong cùng khoảng thời gian hoặc vào các dịp lễ, Tết nhiều người đồng loạt về quê.
Đặc điểm này khiến phương án thoát nạn phải được tính theo từng khu vực thay vì chỉ nhìn vào tổng diện tích công trình. Đối với bến xe, QCVN 45:2024/BGTVT cũng xác định riêng các khu vực bán vé, đón trả khách, bãi xe chờ và phòng chờ hành khách, do đó các khu vực này cần được xem xét cụ thể khi tư vấn thiết kế PCCC.
Khu vực nguy cơ cháy cao nằm ngoài phạm vi sảnh chờ
Trong nhà ga, bến xe, nguy cơ cháy không chỉ tập trung tại sảnh hành khách mà còn nằm ở khu vực phương tiện, nhiên liệu và sửa chữa. Đây là những vị trí có nguồn nhiệt, nhiên liệu hoặc thiết bị công suất lớn, cần được đánh giá riêng trong phương án thiết kế PCCC nhà ga, bến xe.
Khu xe chờ, xe nổ máy sát cửa ra vào sảnh hành khách
Khu xe chờ tập trung nhiều phương tiện trong cùng một không gian nên lượng nhiên liệu và vật liệu dễ cháy cũng lớn. Khi xe hoạt động, động cơ, hệ thống điện, ống xả và các bộ phận sinh nhiệt có thể trở thành nguồn phát cháy nếu xảy ra chập điện, rò rỉ nhiên liệu hoặc sự cố kỹ thuật.
Nguy cơ càng đáng lưu ý khi xe nổ máy hoặc đỗ sát sảnh hành khách. Nếu một phương tiện bốc cháy, nhiệt và khói có thể tác động trực tiếp đến cửa ra vào, hành lang hoặc khu vực tập trung đông người. Vì vậy, thiết kế PCCC nhà ga cần tính đến khả năng cháy lan từ khu phương tiện sang công trình và tổ chức khoảng cách, phân khu phù hợp.
Trạm cấp nhiên liệu tại bến xe
Trạm cấp nhiên liệu có nguy cơ cháy cao do thường xuyên chứa, bơm và cấp phát xăng, dầu cho phương tiện. Xăng có khả năng tạo hơi dễ cháy; trong khi hoạt động tiếp nhiên liệu có thể phát sinh nguy cơ do rò rỉ, tràn nhiên liệu hoặc tia lửa từ thiết bị điện và phương tiện.
Nếu trạm nhiên liệu nằm trong phạm vi bến xe, sự cố tại đây không chỉ giới hạn ở một điểm mà còn có khả năng ảnh hưởng đến phương tiện đang đỗ xung quanh. Do đó, khu vực này phải được xem xét riêng về vị trí, khoảng cách an toàn, phân khu và các giải pháp kiểm soát cháy theo yêu cầu áp dụng cho công trình.
Xưởng bảo dưỡng, sửa chữa xe (nếu có trong khuôn viên bến xe)
Xưởng sửa chữa phát sinh nhiều nguồn gây cháy hơn khu vực đỗ xe thông thường. Hoạt động hàn, cắt kim loại tạo ra tia lửa và nhiệt độ cao; trong khi dầu nhớt, nhiên liệu, giẻ lau dính dầu và một số vật tư sửa chữa lại có khả năng bắt cháy.
Đặc biệt, phương tiện đưa vào xưởng vẫn có thể còn nhiên liệu trong bình và tồn tại các bộ phận có nhiệt độ cao. Nếu xưởng nằm gần sảnh chờ hoặc khu xe khách, đám cháy có thể nhanh chóng tạo khói và nhiệt, ảnh hưởng đến khả năng thoát nạn. Vì vậy, thiết kế PCCC bến xe cần xác định xưởng là khu vực có nguy cơ cháy riêng và có giải pháp ngăn cách phù hợp với các khu vực hành khách.
Giải pháp PCCC theo từng khu vực trong nhà ga, bến xe
Mỗi khu vực trong nhà ga, bến xe có nguồn nguy hiểm và cách sử dụng khác nhau nên không thể áp dụng một phương án PCCC giống nhau cho toàn bộ công trình. Giải pháp cần được phân theo công năng, mức độ tập trung người và khả năng phát sinh, lan truyền đám cháy.
Sảnh chờ, khu vực bán vé
Sảnh chờ và khu bán vé thường có mật độ hành khách cao, đặc biệt vào thời điểm nhiều chuyến cùng hoạt động. Nguồn cháy chủ yếu có thể đến từ hệ thống điện, tủ điện, thiết bị bán vé, chiếu sáng, điều hòa và các thiết bị điện phục vụ hành khách. Vì vậy, hệ thống báo cháy cần được bố trí phù hợp để phát hiện nhanh sự cố tại sảnh, phòng bán vé, hành lang và các khu vực phụ trợ.
Bên cạnh phát hiện cháy, thiết kế phải ưu tiên khả năng đưa người ra ngoài an toàn. Lối thoát nạn cần được bố trí hợp lý, biển chỉ dẫn dễ nhận biết và không bị che khuất bởi quầy vé, hàng hóa hoặc dòng người xếp hàng. Tùy quy mô và yêu cầu của công trình, hệ thống chữa cháy, chiếu sáng sự cố và các phương tiện PCCC cũng phải được bố trí để hỗ trợ xử lý đám cháy trong giai đoạn đầu.
Khu để xe, xe chờ
Khu vực xe chờ có đặc thù là tập trung nhiều phương tiện chứa nhiên liệu, dầu mỡ và các vật liệu dễ cháy. Cháy xe có thể bắt nguồn từ chập điện, rò rỉ nhiên liệu, sự cố động cơ hoặc nhiệt từ hệ thống xả. Khi nhiều xe đỗ gần nhau, một phương tiện cháy có thể tạo nhiệt lớn và làm tăng nguy cơ cháy lan sang các xe kế bên.
Vì vậy, phương án PCCC phải kiểm soát cả nguy cơ cháy tại phương tiện và khả năng cháy lan vào công trình. Cần tổ chức khu đỗ xe hợp lý, duy trì khoảng cách cần thiết và kiểm soát việc xe nổ máy gần sảnh hành khách. Với khu vực gara kín hoặc có kết cấu tương tự gara, các yêu cầu PCCC riêng đối với loại hình này cũng phải được xem xét khi thiết kế.
Trạm nhiên liệu, xưởng bảo dưỡng
Trạm nhiên liệu có nguy cơ phát sinh cháy do xăng, dầu và hơi nhiên liệu dễ bắt cháy. Trong khi đó, xưởng bảo dưỡng có thể đồng thời xuất hiện dầu mỡ, nhiên liệu, vật liệu dễ cháy cùng các hoạt động hàn, cắt tạo tia lửa và nhiệt độ cao. Đây là lý do hai khu vực này không nên được xử lý giống với sảnh chờ hoặc khu vực hành khách.
Khi lập thiết kế PCCC, cần xác định rõ ranh giới giữa khu nguy hiểm và khu tập trung người. Các giải pháp về khoảng cách, ngăn cháy, kiểm soát nguồn nhiệt, bố trí phương tiện chữa cháy và tổ chức giao thông nội bộ phải được tính toán theo từng hạng mục.
Đặc biệt, nếu xưởng bảo dưỡng hoặc trạm nhiên liệu nằm trong cùng khuôn viên bến xe, phương án phải hạn chế tối đa khả năng đám cháy lan sang khu xe chờ và khu hành khách. QCVN 45:2024/BGTVT cũng yêu cầu bến xe được trang bị phương tiện PCCC phù hợp với tính chất và quy mô công trình, đồng thời phải tuân thủ các quy chuẩn, tiêu chuẩn PCCC có liên quan.
PCCC Ngày Đêm – Đơn vị tư vấn thiết kế PCCC cho nhà ga, bến xe
PCCC Ngày Đêm có 17+ năm kinh nghiệm, hơn 10.000 dự án đã hoàn thiện và đội ngũ 100+ kỹ sư trong lĩnh vực PCCC. Với công trình nhà ga, bến xe, đội ngũ thực hiện tập trung khảo sát mặt bằng, phân tích công năng và nhận diện các khu vực có nguy cơ cháy trước khi xây dựng phương án thiết kế.
Đặc thù của nhà ga, bến xe là sự kết hợp giữa khu vực tập trung đông người và khu vực có phương tiện, thiết bị kỹ thuật hoặc nhiên liệu. Vì vậy, PCCC Ngày Đêm không áp dụng một phương án cố định cho mọi công trình mà khảo sát theo mặt bằng thực tế, từ đó bố trí giải pháp báo cháy, chữa cháy, thoát nạn và ngăn cháy phù hợp với từng khu vực.
Bên cạnh tư vấn và thiết kế, PCCC Ngày Đêm còn triển khai thi công, hoàn thiện hồ sơ và bảo trì hệ thống PCCC. Việc thực hiện xuyên suốt các khâu giúp phương án thiết kế có tính đồng bộ với quá trình thi công và vận hành, hạn chế những bất cập thường phát sinh khi thiết kế không bám sát điều kiện thực tế của công trình.
Nếu đang chuẩn bị xây dựng hoặc cải tạo nhà ga, bến xe, chủ đầu tư có thể liên hệ PCCC Ngày Đêm qua Hotline 0919 297 776 để được khảo sát mặt bằng và tư vấn phương án PCCC phù hợp với quy mô, công năng của từng hạng mục.
Những sai lầm thường gặp khi thiết kế hệ thống PCCC nhà ga, bến xe
Nhà ga, bến xe có nhiều khu vực với mức độ nguy hiểm khác nhau nhưng trong thực tế, phương án thiết kế PCCC đôi khi chỉ tập trung vào khu vực hành khách. Cách tiếp cận này có thể bỏ sót nguồn cháy từ phương tiện, nhiên liệu hoặc hoạt động sửa chữa, đồng thời làm giảm hiệu quả của phương án ngăn cháy và thoát nạn.
Chỉ tập trung PCCC cho sảnh chờ, bỏ qua khu xe và trạm nhiên liệu
Sảnh chờ là nơi tập trung đông người nên thường được ưu tiên bố trí hệ thống báo cháy, chữa cháy và thoát nạn. Tuy nhiên, nguồn cháy tại bến xe còn có thể xuất phát từ xe khách, bãi xe chờ hoặc trạm nhiên liệu rồi lan vào khu vực hành khách.
Sai lầm nằm ở việc chỉ xác định phạm vi bảo vệ theo khu vực có người mà không đánh giá toàn bộ mặt bằng. Khi thiết kế PCCC bến xe, cần lập danh sách từng khu vực có nguy cơ cháy và xác định mối liên hệ giữa chúng để có giải pháp ngăn cháy ngay từ nguồn.
Áp dụng phương án thoát nạn như các công trình khác
Hành khách tại nhà ga, bến xe thường không quen với mặt bằng và có thể tập trung rất đông theo từng khung giờ. Nếu chỉ dựa trên lối đi và cửa ra vào được sử dụng hằng ngày mà không tính đến tình huống cháy, dòng người có thể dồn về một hướng và gây ùn tắc.
Phương án thoát nạn cần được tính theo số lượng người, công năng từng khu vực và hướng di chuyển thực tế. Sảnh chờ, phòng bán vé, hành lang, khu đón trả khách và các khu vực phụ trợ phải được xem xét về khoảng cách đến lối thoát, khả năng tiếp cận và khả năng duy trì đường thoát khi một khu vực xảy ra cháy.
Bỏ qua yêu cầu tách biệt xưởng bảo dưỡng nếu bến xe có hạng mục này
Xưởng bảo dưỡng có thể đồng thời phát sinh dầu mỡ, nhiên liệu, vật liệu dễ cháy và nguồn nhiệt từ hoạt động hàn, cắt hoặc sửa chữa. Nếu xưởng được bố trí liền kề khu xe chờ hoặc khu hành khách mà không có giải pháp phân tách phù hợp, sự cố tại xưởng có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến các khu vực khác.
Do đó, không nên xem xưởng bảo dưỡng chỉ là một phòng chức năng thông thường trong bến xe. Ngay từ giai đoạn tư vấn thiết kế PCCC, cần xác định rõ vị trí xưởng, mối liên hệ với các khu vực xung quanh và yêu cầu ngăn cháy phù hợp để hạn chế cháy lan.
Thiết kế PCCC nhà ga, bến xe phải đáp ứng yêu cầu pháp lý và bảo đảm an toàn cho hành khách. Phương án cần được xây dựng dựa trên công năng, quy mô và mặt bằng thực tế. Đặc biệt, không được bỏ qua khu xe chờ, trạm nhiên liệu và xưởng bảo dưỡng nếu có.
PCCC Ngày Đêm nhận khảo sát và tư vấn thiết kế PCCC cho nhà ga, bến xe. Phương án được xây dựng theo từng mặt bằng cụ thể. Liên hệ Hotline 0919 297 776 ngay hôm nay để được tư vấn trực tiếp và triển khai phương án PCCC phù hợp cho công trình.
