Không giống các công trình thông thường, bệnh viện và cơ sở y tế có nhiều bệnh nhân hạn chế khả năng tự thoát nạn, cùng hệ thống máy móc, thiết bị điện hoạt động liên tục. Chỉ một sự cố nhỏ cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời.
Do đó, thiết kế PCCC bệnh viện, cơ sở y tế cần được tính toán kỹ lưỡng theo từng khu vực như phòng bệnh, phòng khám, phòng kỹ thuật, kho thuốc và khu vực đặc thù, nhằm nâng cao khả năng bảo vệ con người và tài sản.
Tổng hợp tiêu chuẩn thiết kế phòng cháy chữa cháy bệnh viện, phòng khám
Một bộ hồ sơ thiết kế PCCC bệnh viện, cơ sở y tế đầy đủ cần tích hợp đồng bộ: quy chuẩn nền (QCVN 06, QCVN 03), tiêu chuẩn thoát nạn (TCVN 6160), tiêu chuẩn báo cháy – chữa cháy (TCVN 5738, TCVN 7336, TCVN 3890), tiêu chuẩn hạ tầng kỹ thuật (TCVN 5687, QCVN 12, TCVN 2622) và tiêu chuẩn vật liệu (TCVN 9311).
Quy chuẩn nền tảng về an toàn cháy công trình
- QCVN 06:2021/BXD – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình, đưa ra các giải pháp chống cháy tổng thể, là căn cứ pháp lý bắt buộc áp dụng.
- TCVN 2622:1995 – Quy định về an toàn cháy nổ cho nhà và công trình nói chung; đồng thời cũng chi phối yêu cầu về đường ống, hệ thống cấp nước chữa cháy (đảm bảo áp lực ổn định).
Tiêu chuẩn, quy chuẩn về bố trí lối thoát nạn và cứu người
- TCVN 6160:1996 – Tiêu chuẩn dành riêng cho nhà cao tầng, trong đó có yêu cầu đặc thù cho công trình y tế/bệnh viện đa khoa cao tầng: bố trí lối thoát hiểm, chiếu sáng sự cố, các giải pháp an toàn cho bệnh nhân trong môi trường đông người và khó di chuyển.
- QCVN 03:2021/BXD – Quy định khoảng cách an toàn cho lối thoát hiểm, đảm bảo người trong công trình có đủ thời gian và không gian sơ tán khi có sự cố.
Tiêu chuẩn thiết kế hệ thống phát hiện và chữa cháy
- TCVN 5738:2021 – Yêu cầu kỹ thuật đối với hệ thống báo cháy tự động, giúp phát hiện sớm đám cháy.
- TCVN 7336:2003 – Tiêu chuẩn thiết kế hệ thống chữa cháy tự động bằng sprinkler.
- TCVN 3890:2009 – Quy định về trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn cứu hộ cho công trình.
Hệ thống kỹ thuật phụ trợ
- TCVN 5687:2010 – Yêu cầu về thông gió, điều hòa không khí và hút khói, đặc biệt quan trọng trong bệnh viện để kiểm soát khói khi cháy mà vẫn duy trì môi trường vô trùng cần thiết.
- QCVN 12:2014/BXD – Quy chuẩn an toàn điện trong công trình, giảm nguy cơ cháy nổ do sự cố điện.
Quy định về vật liệu xây dựng
- TCVN 9311:2012 – Quy định về khả năng chống cháy của vật liệu, cấu kiện xây dựng sử dụng trong công trình.
Tiêu chuẩn thiết kế PCCC bệnh viện cho từng hệ thống
Tiêu chuẩn về hệ thống báo cháy tự động
Hệ thống báo cháy tự động trong bệnh viện cần được thiết kế phù hợp với QCVN 06:2022/BXD, Sửa đổi 1:2023 và TCVN 5738:2021, đồng thời căn cứ vào quy mô, công năng và đặc điểm của từng khu vực. Hệ thống thường bao gồm tủ trung tâm báo cháy, đầu báo khói, đầu báo nhiệt, nút nhấn báo cháy, chuông hoặc còi, đèn báo cháy và các thiết bị truyền tín hiệu. Các thiết bị phải được bố trí hợp lý để phát hiện sớm đám cháy, hạn chế bỏ sót khu vực và truyền tín hiệu nhanh chóng về tủ trung tâm.
Khi đầu báo phát hiện dấu hiệu cháy, tín hiệu sẽ được truyền về trung tâm báo cháy để xác định khu vực xảy ra sự cố và phát cảnh báo. Chuông, còi hoặc đèn báo cháy giúp thông báo kịp thời cho nhân viên y tế, bệnh nhân và người đang có mặt trong công trình. Tùy thiết kế và yêu cầu của dự án, hệ thống báo cháy có thể được liên động với các hệ thống khác như thang máy, cửa ngăn cháy, hệ thống hút khói, tăng áp và chữa cháy tự động nhằm hỗ trợ xử lý sự cố và thoát nạn.
Đặc biệt, bệnh viện có nhiều khu vực với điều kiện sử dụng khác nhau như phòng bệnh, phòng khám, phòng mổ, kho thuốc, phòng kỹ thuật, bếp và khu vực có thiết bị y tế. Vì vậy, việc lựa chọn loại đầu báo và giải pháp phát hiện cháy phải phù hợp với đặc điểm môi trường từng khu vực, tránh tình trạng báo cháy giả nhưng vẫn đảm bảo khả năng phát hiện cháy sớm. Nút nhấn báo cháy cũng cần được bố trí tại các vị trí phù hợp để nhân viên có thể chủ động kích hoạt cảnh báo khi phát hiện cháy.
Tiêu chuẩn về hệ thống chữa cháy tự động
Hệ thống chữa cháy tự động trong bệnh viện cần được thiết kế dựa trên quy mô, công năng và mức độ nguy hiểm cháy của từng khu vực, đồng thời đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật theo quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành, trong đó có QCVN 06:2022/BXD, Sửa đổi 1:2023 và TCVN 7336:2021 đối với hệ thống chữa cháy tự động bằng nước. Tùy đặc điểm công trình, hệ thống có thể gồm sprinkler, hệ thống chữa cháy vách tường, máy bơm, bể nước, đường ống và các thiết bị chữa cháy chuyên dụng. Việc lựa chọn phương án phải phù hợp với từng khu vực như phòng bệnh, kho, bếp, phòng kỹ thuật, phòng điện và các khu vực có thiết bị y tế.
Đối với hệ thống sprinkler, đầu phun được bố trí theo thiết kế để khi nhiệt độ tại khu vực đạt ngưỡng tác động, đầu phun có thể tự động phun nước vào vùng cháy, giúp kiểm soát và hạn chế đám cháy phát triển. Hệ thống cấp nước chữa cháy phải được tính toán về lưu lượng, áp lực và thời gian duy trì theo yêu cầu thiết kế. Máy bơm chữa cháy, bể chứa và đường ống cũng cần được lựa chọn đồng bộ, bảo đảm cung cấp đủ nước cho hệ thống khi xảy ra sự cố.
Không phải mọi khu vực trong bệnh viện đều phù hợp với chữa cháy bằng nước. Với phòng điện, phòng thiết bị và những khu vực có yêu cầu bảo vệ đặc biệt, đơn vị thiết kế cần đánh giá nguy cơ cháy và lựa chọn giải pháp chữa cháy phù hợp, chẳng hạn hệ thống chữa cháy bằng khí hoặc các phương án chuyên dụng khác. Đặc biệt, tại khu vực điều trị và nơi có bệnh nhân, phương án chữa cháy phải đồng thời xem xét an toàn cho con người, khả năng sơ tán và hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động khám chữa bệnh.
Hệ thống chữa cháy tự động có thể được liên động với hệ thống báo cháy và các hệ thống kỹ thuật khác theo phương án thiết kế được phê duyệt, giúp phát hiện, cảnh báo và triển khai chữa cháy nhanh chóng. Công trình cũng cần có nguồn điện phù hợp, bao gồm giải pháp nguồn điện dự phòng khi được yêu cầu, để các hệ thống PCCC quan trọng duy trì khả năng hoạt động khi nguồn điện chính gặp sự cố.
Lối thoát hiểm và sơ tán an toàn
Lối thoát nạn trong bệnh viện cần được tính toán và bố trí phù hợp với quy mô, chiều cao, công năng và số lượng người sử dụng, đặc biệt phải tính đến đặc điểm bệnh nhân có khả năng tự di chuyển hạn chế. Hành lang, cầu thang và các tuyến thoát nạn phải được giữ thông thoáng, không bị hàng hóa, thiết bị hoặc vật dụng cản trở.
Cửa trên đường thoát nạn cần đảm bảo khả năng sử dụng khi có sự cố; không được tự ý khóa hoặc chặn lối thoát. Đèn chiếu sáng sự cố và biển chỉ dẫn thoát nạn phải được bố trí tại các vị trí cần thiết để hỗ trợ nhận biết hướng di chuyển khi mất điện hoặc tầm nhìn bị hạn chế. Thang máy thông thường không được sử dụng để thoát nạn khi xảy ra cháy, trừ các phương tiện, giải pháp được thiết kế và cho phép sử dụng cho mục đích này.
Đối với bệnh nhân nằm liệt giường, bệnh nhân nặng, trẻ em hoặc người gặp khó khăn khi di chuyển, bệnh viện cần xây dựng phương án sơ tán phù hợp với từng khu vực. Việc bố trí giường bệnh, xe đẩy, cáng và các thiết bị hỗ trợ di chuyển cần tính đến khả năng tiếp cận tuyến thoát nạn. Khi xảy ra cháy, nhân viên y tế phải được phân công nhiệm vụ cụ thể để hướng dẫn và hỗ trợ bệnh nhân di chuyển đến khu vực an toàn, ưu tiên những trường hợp cần hỗ trợ đặc biệt.
Bên cạnh giải pháp thiết kế, bệnh viện cần có quy trình ứng phó và kế hoạch sơ tán rõ ràng, xác định tuyến thoát nạn, khu vực tập kết và trách nhiệm của từng bộ phận. Hệ thống loa hoặc phương tiện thông tin nội bộ có thể được sử dụng để truyền đạt hướng dẫn khẩn cấp khi cần thiết. Nhân viên y tế và lực lượng PCCC cơ sở cần được đào tạo, thực hành và diễn tập định kỳ để nâng cao khả năng xử lý tình huống thực tế. Đồng thời, thiết kế cần tạo điều kiện để lực lượng chữa cháy tiếp cận công trình và triển khai cứu nạn, chữa cháy thuận lợi khi có sự cố.
Mục tiêu của việc thiết kế và tổ chức thoát nạn là đưa người bệnh, nhân viên y tế và người đang có mặt trong bệnh viện ra khỏi khu vực nguy hiểm một cách nhanh chóng, có tổ chức, đồng thời hạn chế khói, lửa lan sang các khu vực khác và tạo điều kiện thuận lợi cho lực lượng chức năng thực hiện cứu nạn, chữa cháy.
Tiêu chuẩn quốc tế khi thiết kế hệ thống PCCC trong bệnh viện
Bên cạnh các quy chuẩn, tiêu chuẩn Việt Nam, một số tiêu chuẩn quốc tế về an toàn cháy có thể được tham khảo trong quá trình thiết kế PCCC bệnh viện, trong đó nổi bật là hệ thống tiêu chuẩn NFPA (National Fire Protection Association). Tùy từng hạng mục, các tiêu chuẩn NFPA có thể cung cấp yêu cầu và hướng dẫn về hệ thống báo cháy, sprinkler, cấp nước chữa cháy, kiểm soát khói, phương tiện chữa cháy và thoát nạn. Việc tham khảo NFPA giúp đơn vị thiết kế lựa chọn giải pháp phù hợp với đặc điểm của bệnh viện, đặc biệt tại những khu vực có nguy cơ cháy hoặc yêu cầu bảo vệ đặc biệt.
Đối với hệ thống chữa cháy tự động, các yêu cầu của NFPA có thể được sử dụng để tham khảo khi tính toán lưu lượng, áp lực, bố trí đầu phun và nguồn nước chữa cháy. Hệ thống báo cháy cũng cần được thiết kế để phát hiện và cảnh báo sớm, đồng thời có thể liên động với các hệ thống kỹ thuật khác theo phương án được phê duyệt. Các tuyến thoát nạn, cửa thoát, hành lang và cầu thang cần được tổ chức hợp lý, kết hợp với đèn chiếu sáng sự cố và biển chỉ dẫn để hỗ trợ người bệnh, nhân viên y tế và người nhà di chuyển khi xảy ra sự cố.
Đối với những khu vực đặc thù như phòng mổ, phòng hồi sức, phòng kỹ thuật, kho thuốc, phòng điện và các khu vực có thiết bị y tế quan trọng, giải pháp PCCC cần được lựa chọn dựa trên đặc điểm sử dụng và nguy cơ cháy của từng khu vực. Vật liệu xây dựng, hoàn thiện và các bộ phận công trình cũng cần đáp ứng yêu cầu về an toàn cháy theo quy định áp dụng cho dự án. Hệ thống thông gió, hút khói và các giải pháp kiểm soát khói cần được tính toán phù hợp để hạn chế khói lan sang khu vực khác và hỗ trợ công tác thoát nạn, cứu hộ.
Lưu ý rằng ISO 13485 và ISO 15189 không phải là các tiêu chuẩn chuyên về PCCC. ISO 13485 tập trung vào hệ thống quản lý chất lượng đối với thiết bị y tế, còn ISO 15189 liên quan đến yêu cầu chất lượng và năng lực của phòng xét nghiệm y tế. Vì vậy, hai tiêu chuẩn này chỉ có thể liên quan gián tiếp đến môi trường vận hành, thiết bị và quản lý chất lượng trong cơ sở y tế, không nên xem là tiêu chuẩn dùng để thiết kế hệ thống PCCC.
Dù sử dụng tiêu chuẩn Việt Nam hay tham khảo tiêu chuẩn quốc tế, bệnh viện vẫn cần xây dựng phương án PCCC phù hợp với quy mô, công năng, đặc điểm kiến trúc và yêu cầu pháp lý của từng công trình. Sau khi lắp đặt, hệ thống phải được kiểm tra, thử nghiệm, bảo trì và bảo dưỡng định kỳ để đảm bảo luôn trong trạng thái sẵn sàng. Việc kết hợp đúng các tiêu chuẩn và giải pháp kỹ thuật sẽ góp phần nâng cao mức độ an toàn, bảo vệ tính mạng bệnh nhân, nhân viên y tế và tài sản của cơ sở.
Những lưu ý thiết kế PCCC bệnh viện, phòng khám, cơ sở y tế
Không gián đoạn hoạt động khám chữa bệnh
Việc thiết kế và lắp đặt hệ thống PCCC cần được triển khai khoa học để hạn chế tối đa ảnh hưởng đến hoạt động khám chữa bệnh. Trước khi thi công, cần khảo sát hiện trạng, xác định khu vực có thể triển khai mà không ảnh hưởng đến bệnh nhân và nhân viên y tế.
Trong quá trình lắp đặt, nên phân chia khu vực và tiến độ thi công hợp lý, kiểm soát bụi, tiếng ồn và các yếu tố có thể ảnh hưởng đến môi trường điều trị. Sau khi hoàn thành, hệ thống cần được kiểm tra, vận hành thử và bàn giao đầy đủ trước khi đưa vào sử dụng.
Ưu tiên an toàn cho bệnh nhân
Bệnh viện và cơ sở y tế có đặc thù là nhiều bệnh nhân không có khả năng tự di chuyển hoặc cần người hỗ trợ khi sơ tán. Vì vậy, thiết kế PCCC phải đặc biệt chú trọng đến các tuyến thoát nạn, khoảng cách di chuyển, cầu thang và khu vực an toàn.
Phương án sơ tán cần tính đến từng nhóm đối tượng như bệnh nhân nằm giường, người cao tuổi, trẻ em hoặc người hạn chế vận động. Đồng thời, cần bố trí không gian và thiết bị hỗ trợ phù hợp để nhân viên y tế có thể nhanh chóng đưa bệnh nhân ra khỏi khu vực nguy hiểm khi xảy ra sự cố.
Thiết kế hệ thống hút khói, thông gió phù hợp
Hệ thống thông gió, hút khói cần được tính toán đồng bộ với giải pháp PCCC và đặc điểm sử dụng của từng khu vực. Việc tham khảo TCVN 5687:2010 cần được đặt trong tổng thể các quy định, tiêu chuẩn hiện hành áp dụng cho công trình.
Đặc biệt tại phòng mổ, phòng hồi sức, phòng điều trị và các khu vực yêu cầu điều kiện vệ sinh, vô trùng cao, thiết kế phải cân bằng giữa khả năng kiểm soát khói khi cháy và yêu cầu về môi trường điều trị, tránh làm ảnh hưởng đến điều kiện vận hành của cơ sở y tế.
Không sử dụng vật liệu dễ cháy
Vật liệu xây dựng, hoàn thiện và trang trí trong bệnh viện, phòng khám cần được lựa chọn dựa trên yêu cầu an toàn cháy và khả năng chịu lửa, cháy lan của từng vị trí. Hạn chế sử dụng các vật liệu dễ bắt cháy, tạo nhiều khói hoặc làm đám cháy phát triển nhanh, đặc biệt tại hành lang, lối thoát nạn, khu vực tập trung đông người và các khu vực có nguy cơ cháy cao. Việc lựa chọn vật liệu phù hợp ngay từ giai đoạn thiết kế sẽ góp phần hạn chế cháy lan và tạo thêm thời gian cho công tác sơ tán, cứu nạn.
Bảo trì hệ thống PCCC định kỳ sau khi lắp đặt
Thiết kế và lắp đặt đúng tiêu chuẩn mới chỉ là bước đầu; hệ thống PCCC cần được kiểm tra, bảo trì và bảo dưỡng định kỳ để duy trì khả năng hoạt động ổn định. Đơn vị quản lý cần thường xuyên kiểm tra tủ báo cháy, đầu báo, nút nhấn, chuông – đèn báo cháy, hệ thống sprinkler, máy bơm, nguồn nước, đèn sự cố và các thiết bị liên quan.
Việc bảo trì PCCC đúng lịch giúp phát hiện sớm thiết bị hư hỏng hoặc xuống cấp, đảm bảo hệ thống luôn sẵn sàng hoạt động khi có cháy và hạn chế tối đa rủi ro đối với bệnh nhân, nhân viên y tế và tài sản.
Dịch vụ thiết kế PCCC bệnh viện, phòng khám, cơ sở y tế chuẩn nghiệm thu
PCCC Ngày Đêm cung cấp dịch vụ thiết kế PCCC bệnh viện, phòng khám, cơ sở y tế chuẩn nghiệm thu, đáp ứng yêu cầu an toàn và đặc thù của từng công trình. Với kinh nghiệm triển khai nhiều dự án PCCC thực tế, đội ngũ kỹ thuật am hiểu quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành và đặc điểm vận hành của các cơ sở y tế, từ đó đưa ra phương án thiết kế phù hợp, hạn chế phát sinh trong quá trình thi công.
Hồ sơ được triển khai đồng bộ các hạng mục như hệ thống báo cháy tự động, sprinkler, chữa cháy vách tường, cấp nước chữa cháy, hút khói – tăng áp, đèn chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn.
ặc biệt, PCCC Ngày Đêm chú trọng tính toán phương án thoát nạn cho bệnh nhân, bao gồm cả những trường hợp hạn chế khả năng tự di chuyển, đồng thời hạn chế tối đa ảnh hưởng đến hoạt động khám chữa bệnh. Quy trình khảo sát, thiết kế và hoàn thiện hồ sơ được thực hiện bài bản, hướng đến khả năng thẩm duyệt, thi công và nghiệm thu thuận lợi.
Nếu bạn đang cần đơn vị thiết kế PCCC bệnh viện, phòng khám uy tín, liên hệ ngay PCCC Ngày Đêm qua hotline 0919 297 776 để được tư vấn và báo giá chi phí thiết kế phòng cháy chữa cháy chi tiết.
