Quy định xử phạt PCCC là vấn đề mà mọi doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh, nhà trọ và chủ đầu tư công trình cần đặc biệt quan tâm. Từ ngày 01/07/2025, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 cùng Nghị định 106/2025/NĐ-CP tạo khung pháp lý mới về trách nhiệm và chế tài; các nội dung xử phạt tiếp tục được sửa đổi trong năm 2026.
Các chuyên gia PCCC Ngày Đêm sẽ chia sẻ các căn cứ pháp lý, nhóm hành vi vi phạm, mức phạt đối với cá nhân và tổ chức, đồng thời hướng dẫn doanh nghiệp chủ động kiểm tra để hạn chế rủi ro pháp lý.
Căn cứ pháp lý về xử phạt vi phạm PCCC hiện hành
Văn bản trung tâm quy định xử phạt hành chính là Nghị định 106/2025/NĐ-CP ngày 15/05/2025, có hiệu lực từ 01/07/2025. Nghị định này được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 69/2026/NĐ-CP, hiệu lực từ 20/04/2026, và Nghị định 347/2026/NĐ-CP, hiệu lực từ 15/09/2026. Khi áp dụng quy định xử phạt pccc, cần đọc Nghị định 106 cùng các văn bản sửa đổi, không sử dụng bản gốc một cách tách rời. Cách tra cứu này hạn chế nhầm lẫn về vi phạm quy định về pccc đã được sửa đổi mức phạt hoặc điều kiện xử lý. Cơ sở cần rà soát quy định xử phạt pccc trước khi ban hành quy trình nội bộ.
Luật số 55/2024/QH15 là nền tảng xác định trách nhiệm PCCC và cứu nạn, cứu hộ của cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân; hiện được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 58/VBHN-VPQH ngày 23/03/2026, ghi nhận các sửa đổi có hiệu lực đến thời điểm ban hành văn bản. Nghị định 105/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật. Tùy loại cơ sở, còn phải đối chiếu quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật và các quy định chuyên ngành có liên quan. Việc cập nhật quy định xử phạt pccc cần được thực hiện mỗi khi có văn bản sửa đổi. Việc xác định đúng nghĩa vụ là bước đầu để tránh vi phạm quy định về pccc do áp dụng nhầm yêu cầu cho loại hình công trình.
Mức phạt đối với cá nhân và tổ chức được tính như thế nào?
Khoản 1 Điều 4 Nghị định 106/2025/NĐ-CP quy định mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân trong lĩnh vực PCCC và cứu nạn, cứu hộ là 50 triệu đồng. Với cùng một hành vi, mức phạt áp dụng cho tổ chức bằng 02 lần mức phạt áp dụng cho cá nhân; các mức tiền tại Chương II của Nghị định được xác định là mức phạt đối với cá nhân.
Điều này có nghĩa một hành vi có khung phạt 10–15 triệu đồng thì cá nhân có thể bị phạt trong khung đó, còn tổ chức có thể bị phạt 20–30 triệu đồng. Riêng hộ gia đình, hộ kinh doanh và cộng đồng dân cư áp dụng mức phạt như cá nhân theo khoản 3 Điều 4. Do đó, khi tra cứu quy định xử phạt pccc, cần xác định đúng chủ thể chịu trách nhiệm, không mặc định mọi cơ sở kinh doanh đều được áp dụng mức phạt cá nhân. Đây là điểm quan trọng khi phân định vi phạm quy định về pccc của chủ nhà, bên thuê và đơn vị trực tiếp vận hành.
Những hành vi vi phạm PCCC thường gặp và mức phạt
Các hành vi vi phạm PCCC thường gặp không chỉ liên quan đến việc thiếu trang thiết bị chữa cháy mà còn bao gồm những sai sót trong quản lý hồ sơ, bảo dưỡng hệ thống, bảo đảm lối thoát nạn và thực hiện thủ tục thẩm định, nghiệm thu. Tùy tính chất, mức độ vi phạm và chủ thể thực hiện, quy định xử phạt pccc có thể áp dụng mức phạt từ vài triệu đồng đến hàng chục triệu đồng đối với cá nhân, gấp đôi đối với tổ chức, kèm theo các biện pháp xử lý bổ sung.
Không ban hành nội quy, thiếu hồ sơ PCCC
Theo Điều 7 Nghị định 106/2025/NĐ-CP, hành vi không ban hành hoặc không niêm yết nội quy, biển cấm, biển báo, biển chỉ dẫn PCCC bị phạt 6–8 triệu đồng đối với cá nhân; tổ chức bị phạt 12–16 triệu đồng. Nếu nội quy đã niêm yết nhưng không được duy trì, mức phạt là 4–6 triệu đồng đối với cá nhân.
Điều 9 quy định hành vi hồ sơ PCCC không đầy đủ bị phạt 1–3 triệu đồng; không lập hồ sơ bị phạt 5–7 triệu đồng đối với cá nhân. Trong thực tế kiểm tra, lỗi thường gặp là hồ sơ không cập nhật khi thay đổi công năng, thiếu tài liệu theo dõi kiểm tra phương tiện hoặc không xuất trình được hồ sơ tại thời điểm làm việc. Những thiếu sót này thường bị ghi nhận là vi phạm quy định về pccc liên quan đến quản lý hồ sơ.
Không trang bị hoặc lắp đặt hệ thống PCCC theo yêu cầu
Điều 20 quy định nhiều mức phạt tùy loại phương tiện và tính chất vi phạm. Không trang bị phương tiện chữa cháy thông dụng, dụng cụ phá dỡ thô sơ bị phạt 3–5 triệu đồng; không trang bị đèn chiếu sáng sự cố, chỉ dẫn thoát nạn bị phạt 10–15 triệu đồng đối với cá nhân.
Mức phạt cao nhất tại Điều 20 là 40–50 triệu đồng đối với hành vi không trang bị, lắp đặt hệ thống báo cháy, hệ thống chữa cháy hoặc phương tiện chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cơ giới thuộc trường hợp quy định. Tổ chức vi phạm chịu mức phạt gấp đôi. Chủ cơ sở cần xem xét quy định xử phạt pccc tương ứng với từng loại thiết bị và quy mô công trình. Một số hành vi không trang bị hệ thống báo cháy hoặc chữa cháy còn có thể bị đình chỉ hoạt động từ 03 đến 06 tháng.
Không bảo dưỡng, bảo trì thiết bị PCCC
Theo Điều 22, không bảo quản, bảo dưỡng PCCC phương tiện chữa cháy thông dụng hoặc thiết bị báo cháy độc lập bị phạt 3–5 triệu đồng đối với cá nhân. Không bảo dưỡng hệ thống báo cháy hoặc hệ thống chữa cháy bị phạt 10–20 triệu đồng; tổ chức chịu mức phạt tương ứng gấp đôi.
Đây là nhóm lỗi dễ bị bỏ sót vì thiết bị có thể vẫn còn nguyên vẹn bên ngoài nhưng không hoạt động khi cần thiết. Trong các đợt kiểm tra thực tế, cơ sở cần chứng minh việc bảo dưỡng được thực hiện theo quy định. Phân công rõ người phụ trách giúp ngăn ngừa vi phạm quy định về pccc trong quá trình vận hành. Cơ sở cần kiểm tra tình trạng hoạt động của tủ trung tâm, đầu báo, chuông đèn, máy bơm, van và nguồn cấp điện liên quan. Không nên chờ đến khi phát sinh vi phạm quy định về pccc hoặc sự cố mới tổ chức kiểm tra.
Cản trở lối thoát nạn, không bảo đảm đường thoát hiểm
Khoản 2 Điều 24 quy định hành vi để hàng hóa, vật tư, xe hoặc thiết bị cản trở lối thoát nạn bị phạt 5–10 triệu đồng đối với cá nhân. Không duy trì hoặc không có đủ lối thoát nạn của gian phòng, khu vực bị phạt 20–30 triệu đồng; đối với nhà, công trình, mức phạt là 40–50 triệu đồng.
Lỗi thực tế thường gặp là tận dụng hành lang làm nơi chứa hàng, khóa cửa thoát hiểm, đặt xe chắn cửa hoặc để vật dụng che khuất biển chỉ dẫn. Với hành vi không có đủ lối thoát nạn của nhà, công trình, cơ sở còn có thể bị đình chỉ hoạt động từ 01 đến 03 tháng theo khoản 6 Điều 24. Đây là nhóm vi phạm quy định về pccc có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thoát hiểm của người bên trong.
Đưa công trình vào sử dụng khi chưa hoàn thành thủ tục PCCC
Đây là nhóm hành vi có mức phạt cao và cần đặc biệt lưu ý khi xây dựng, cải tạo hoặc thay đổi công năng công trình. Theo khoản 3 Điều 18 Nghị định 106/2025/NĐ-CP đã được sửa đổi tại Điều 32 Nghị định 347/2026/NĐ-CP, đưa công trình thuộc trường hợp phải nghiệm thu vào khai thác, sử dụng khi chưa hoàn thành nghiệm thu PCCC bị phạt 30–50 triệu đồng đối với cá nhân.
Theo khoản 4 Điều 18 sau sửa đổi, đưa công trình thuộc diện phải thẩm định thiết kế PCCC vào sử dụng khi chưa có văn bản thẩm định của cơ quan chuyên ngành bị phạt 40–50 triệu đồng đối với cá nhân. Tổ chức chịu mức phạt gấp đôi. Vì vậy, không nên xem việc hoàn thiện hồ sơ nghiệm thu là thủ tục có thể bổ sung sau khi đã vận hành công trình. Đối chiếu quy định xử phạt pccc ngay từ giai đoạn chuẩn bị khai thác giúp chủ đầu tư tránh rủi ro pháp lý đáng kể.
Bảng tổng hợp một số mức phạt PCCC đáng chú ý
Bảng dưới đây thể hiện mức phạt đối với cá nhân và tổ chức theo nguyên tắc tại Điều 4 Nghị định 106/2025/NĐ-CP. Mức áp dụng cụ thể còn phụ thuộc hành vi, tình tiết, chủ thể và các quy định sửa đổi có hiệu lực tại thời điểm xử lý.
Lưu ý: Bảng chỉ tổng hợp một số hành vi tiêu biểu, không thay thế việc đối chiếu đầy đủ từng khoản, điểm của Nghị định. Một hành vi có thể đồng thời kéo theo biện pháp khắc phục hậu quả hoặc hình thức xử phạt bổ sung theo điều khoản tương ứng. Vì vậy, đánh giá quy định xử phạt pccc không nên chỉ dừng ở con số tiền phạt.
Riêng tại Hà Nội, cần kiểm tra thêm Nghị quyết 76/2025/NQ-HĐND có hiệu lực từ 27/11/2025. Nghị quyết này quy định mức phạt cao hơn từ 1,2 đến 2 lần đối với 69 hành vi được liệt kê tại phụ lục; những hành vi không thuộc danh mục tiếp tục áp dụng Nghị định 106/2025/NĐ-CP. Vì vậy, bảng mức phạt toàn quốc không thể áp dụng máy móc cho mọi trường hợp tại Hà Nội khi hành vi thuộc phạm vi điều chỉnh của nghị quyết địa phương. Khi tra cứu quy định xử phạt pccc, cơ sở tại Hà Nội cần đối chiếu đồng thời nghị quyết này và văn bản trung ương.
Khi nào vi phạm PCCC bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Xử phạt hành chính và trách nhiệm hình sự là hai cơ chế khác nhau. Không phải cứ bị lập biên bản hoặc xảy ra cháy là đương nhiên cấu thành tội phạm; cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định hành vi, lỗi, quan hệ nhân quả và hậu quả hoặc nguy cơ thực tế theo quy định hình sự.
Điều 313 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 quy định Tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy. Khoản 1 áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 02 đến 05 năm nếu hành vi gây chết người, gây thương tích theo ngưỡng luật định hoặc gây thiệt hại tài sản từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng.
Khoản 2 quy định mức phạt tù từ 05 đến 08 năm khi hậu quả thuộc các trường hợp nghiêm trọng hơn, như làm chết 02 người hoặc gây thiệt hại tài sản từ 500 triệu đồng đến dưới 1,5 tỷ đồng. Khoản 3 quy định mức phạt tù từ 07 đến 12 năm nếu làm chết từ 03 người trở lên hoặc gây thiệt hại tài sản từ 1,5 tỷ đồng trở lên. Khoản 4 còn xử lý trường hợp có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng nếu không được ngăn chặn kịp thời.
Phân biệt xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự
Như vậy, ranh giới giữa hai cơ chế xử lý không chỉ nằm ở việc có xảy ra cháy hay không. Cần đánh giá đầy đủ hành vi, hậu quả, lỗi và các điều kiện cấu thành theo quy định pháp luật.
Như vậy, vi phạm quy định về pccc có thể dừng ở xử phạt hành chính nếu chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, nhưng vẫn có thể chuyển sang xử lý hình sự khi đáp ứng điều kiện tại Điều 313. Người quản lý không nên chủ quan cho rằng chỉ cần nộp phạt là chấm dứt mọi trách nhiệm pháp lý. Trong trường hợp hậu quả đạt ngưỡng luật định, vi phạm quy định về pccc có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự đối với cá nhân có liên quan.
Các hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả
Ngoài phạt tiền, một số hành vi vi phạm còn có thể bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung nhằm ngăn chặn nguy cơ mất an toàn và buộc cơ sở thực hiện đúng nghĩa vụ pháp lý. Điều 3 Nghị định 106/2025/NĐ-CP quy định hai hình thức xử phạt chính là cảnh cáo và phạt tiền; các hình thức bổ sung gồm đình chỉ hoạt động có thời hạn, tịch thu tang vật và tước quyền sử dụng một số văn bản liên quan đến PCCC.
Đình chỉ hoạt động do vi phạm PCCC
Đình chỉ hoạt động là biện pháp có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình kinh doanh, sản xuất và khai thác công trình. Hình thức này được áp dụng đối với những hành vi cụ thể được quy định trong Nghị định 106/2025/NĐ-CP, không phải cứ phát hiện bất kỳ lỗi PCCC nào cũng bị đình chỉ.
Chẳng hạn, không trang bị hệ thống báo cháy hoặc hệ thống chữa cháy thuộc trường hợp quy định tại khoản 9 Điều 20 có thể bị đình chỉ từ 03–06 tháng. Đối với hành vi không có đủ lối thoát nạn của nhà, công trình thuộc điểm b khoản 5 Điều 24, thời hạn đình chỉ có thể từ 01–03 tháng.
Đối với công trình đưa vào khai thác khi chưa hoàn thành nghiệm thu PCCC, Điều 18 quy định đình chỉ từ 01–06 tháng. Trường hợp đưa công trình vào sử dụng khi chưa có văn bản thẩm định thiết kế thuộc diện bắt buộc, thời hạn đình chỉ có thể từ 03–12 tháng.
Tước quyền sử dụng văn bản liên quan đến thẩm định và nghiệm thu PCCC
Theo khoản 2 Điều 3 Nghị định 106/2025/NĐ-CP, tước quyền sử dụng giấy phép là văn bản thẩm định thiết kế PCCC hoặc văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu PCCC có thể được áp dụng từ 06–12 tháng theo điều kiện cụ thể của hành vi vi phạm.
Đây là hình thức xử phạt bổ sung có ảnh hưởng lớn đến hoạt động quản lý và khai thác công trình. Chủ đầu tư cần lưu ý rằng việc từng được cấp văn bản liên quan đến PCCC không đồng nghĩa với việc có thể tự ý thay đổi thiết kế, công năng hoặc điều kiện an toàn đã được chấp thuận.
Buộc khắc phục hậu quả khi vi phạm quy định về PCCC
Biện pháp khắc phục hậu quả được áp dụng nhằm đưa cơ sở trở lại trạng thái đáp ứng yêu cầu pháp luật. Tùy hành vi, cơ sở có thể phải trang bị bổ sung phương tiện chữa cháy, lắp đặt hệ thống báo cháy, khôi phục hệ thống chữa cháy hoặc di chuyển vật dụng đang cản trở lối thoát nạn.
Ví dụ, theo Điều 20, cơ sở không trang bị phương tiện chữa cháy thông dụng có thể bị buộc bổ sung phương tiện theo quy định. Theo Điều 24, trường hợp để hàng hóa hoặc phương tiện cản trở đường thoát nạn có thể bị buộc di chuyển những vật dụng này.
Điểm quan trọng là nộp tiền phạt không đồng nghĩa với việc đã hoàn thành nghĩa vụ khắc phục. Doanh nghiệp vẫn phải thực hiện đầy đủ các yêu cầu được ghi trong quyết định xử phạt và các quy định an toàn có liên quan.
Vi phạm PCCC có bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn không?
Nghị định 106/2025/NĐ-CP quy định hình thức đình chỉ hoạt động có thời hạn, không quy định một hình thức xử phạt hành chính độc lập mang tên đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.
Tuy nhiên, cơ sở có thể phải đối mặt với những hậu quả pháp lý khác nếu không khắc phục vi phạm, tiếp tục hoạt động trái quyết định hoặc không đáp ứng điều kiện kinh doanh theo quy định chuyên ngành. Do đó, cần phân biệt giữa đình chỉ hoạt động có thời hạn trong xử phạt hành chính và việc chấm dứt hoạt động theo căn cứ pháp luật khác.
Kinh nghiệm hạn chế rủi ro khi cơ quan chức năng kiểm tra PCCC
Trong thực tế, nhiều cơ sở bị lập biên bản không phải vì thiếu một hệ thống phức tạp mà do các lỗi vận hành hằng ngày: lối thoát nạn bị che chắn, bình chữa cháy không đúng vị trí, thiết bị báo cháy mất tín hiệu, hồ sơ không cập nhật hoặc không có tài liệu chứng minh bảo dưỡng. Đây là những điểm chủ cơ sở có thể kiểm tra thường xuyên và khắc phục sớm. Ví dụ, một cơ sở lưu trú có trang bị bình chữa cháy nhưng để xe máy chắn hành lang, khóa cửa thoát hiểm và không kiểm tra đầu báo định kỳ vẫn có thể bị xử lý theo từng hành vi tương ứng. Khi đối chiếu quy định xử phạt pccc, cần tách bạch lỗi về phương tiện, lối thoát nạn và bảo dưỡng; không gộp các hành vi khác nhau thành một lỗi chung. Kiểm tra định kỳ là biện pháp thiết thực để giảm vi phạm quy định về pccc và nguy cơ mất an toàn. Việc lập lịch tự kiểm tra giúp nhận diện vi phạm quy định về pccc trước khi cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra.
Khi có hoạt động kiểm tra, người đại diện cơ sở nên phối hợp, bố trí người nắm rõ hồ sơ và hiện trạng kỹ thuật, xuất trình tài liệu theo yêu cầu hợp pháp. Nếu phát hiện nội dung biên bản chưa chính xác, cần đề nghị ghi nhận ý kiến giải trình, tài liệu đối chiếu và thực hiện quyền khiếu nại hoặc giải trình theo trình tự pháp luật; không tự ý sửa chữa, che giấu hiện trạng hoặc cản trở hoạt động kiểm tra. Chủ cơ sở cũng nên hiểu rõ quy định xử phạt pccc về nghĩa vụ phối hợp, cung cấp hồ sơ và thực hiện kiến nghị khắc phục.
Để thực hiện đúng quy định xử phạt pccc, doanh nghiệp nên tổ chức tự kiểm tra định kỳ, phân công người chịu trách nhiệm, lưu hồ sơ bảo dưỡng và xử lý ngay các kiến nghị còn tồn tại. Việc đánh giá cần bao gồm cả thiết bị, lối thoát nạn, nguồn điện, giải pháp ngăn cháy và sự phù hợp giữa công năng thực tế với hồ sơ thiết kế. Rà soát đồng bộ giúp hạn chế vi phạm quy định về pccc phát sinh do cải tạo hoặc bố trí lại mặt bằng.
Dịch vụ kiểm tra, bảo dưỡng và tư vấn tuân thủ PCCC
PCCC Ngày Đêm hỗ trợ doanh nghiệp rà soát hiện trạng hệ thống, kiểm tra hoạt động của thiết bị, bảo dưỡng hệ thống báo cháy và chữa cháy, đồng thời tư vấn các hạng mục cần khắc phục theo yêu cầu an toàn. Việc kiểm tra có hệ thống giúp cơ sở phát hiện sớm lỗi kỹ thuật, hạn chế gián đoạn vận hành và chuẩn bị hồ sơ rõ ràng khi cơ quan có thẩm quyền kiểm tra. Đây là cách tiếp cận thực chất hơn so với việc chỉ tìm hiểu quy định xử phạt pccc sau khi đã bị lập biên bản.
Không nên xem nhẹ quy định xử phạt pccc chỉ vì cơ sở chưa từng xảy ra cháy. Chủ cơ sở nên lựa chọn đơn vị có năng lực chuyên môn, quy trình kiểm tra minh bạch và hồ sơ bàn giao đầy đủ. Tuân thủ đúng quy định xử phạt pccc không nên được hiểu là tìm cách tránh bị phạt, mà là duy trì điều kiện an toàn thực chất cho con người, tài sản và hoạt động kinh doanh. Quan trọng hơn, chủ động phòng ngừa sẽ ngăn vi phạm quy định về pccc trở thành nguy cơ gây thiệt hại.
Khung pháp lý PCCC hiện hành đặt trọng tâm vào trách nhiệm duy trì điều kiện an toàn trong suốt quá trình hoạt động, không chỉ ở thời điểm nghiệm thu ban đầu. Nắm chắc quy định xử phạt pccc và nhận diện sớm vi phạm quy định về pccc giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh và chủ nhà trọ giảm nguy cơ bị xử lý, đồng thời bảo vệ tính mạng và tài sản. Chủ động kiểm tra, bảo dưỡng và khắc phục đúng kỹ thuật luôn là giải pháp bền vững hơn việc chỉ xử lý khi đã có vi phạm. Cách làm này góp phần ngăn vi phạm quy định về pccc ngay từ khâu quản lý thường xuyên.
