Nhà xưởng thường có mật độ máy móc, nguyên vật liệu và người lao động lớn. Khi xảy ra cháy, khói độc và vật cản có thể khiến việc sơ tán gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, quy định về lối thoát hiểm trong nhà xưởng cần được xem xét ngay từ khâu thiết kế và duy trì trong suốt quá trình vận hành.
Việc bố trí lối thoát nạn đúng yêu cầu giúp doanh nghiệp bảo vệ người lao động và hạn chế rủi ro pháp lý. PCCC Ngày Đêm cung cấp dịch vụ tư vấn, thiết kế, thi công hệ thống PCCC và hoàn thiện hồ sơ theo nhu cầu thực tế của công trình.
Căn cứ pháp lý và tiêu chuẩn áp dụng cho lối thoát hiểm nhà xưởng
Quy định về lối thoát hiểm nhà xưởng được xác định dựa trên công năng, quy mô và đặc điểm nguy hiểm cháy của công trình. Doanh nghiệp cần đối chiếu quy chuẩn xây dựng với các quy định về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ đang có hiệu lực. Đây là cơ sở để xác định yêu cầu thiết kế, cải tạo và quản lý lối thoát nạn.
QCVN 06:2022/BXD và các sửa đổi liên quan đến an toàn cháy
QCVN 06:2022/BXD về an toàn cháy cho nhà và công trình là căn cứ kỹ thuật quan trọng khi xác định giải pháp thoát nạn. Quy chuẩn đề cập đến đường thoát nạn, lối ra thoát nạn, số lượng và kích thước lối ra, khoảng cách thoát nạn cùng các yêu cầu liên quan đến cửa trên đường thoát nạn. Khi áp dụng cho nhà xưởng, cần xem xét đúng phạm vi điều chỉnh và đặc điểm của từng khu vực.
Các thông số như chiều rộng thông thủy, chiều cao lối đi, số lượng lối ra và khoảng cách di chuyển phải được đối chiếu với quy chuẩn áp dụng cho công trình. Không nên lấy một kích thước cố định để áp dụng cho mọi nhà xưởng. Doanh nghiệp cũng cần kiểm tra các sửa đổi, bổ sung có hiệu lực tại thời điểm lập hoặc điều chỉnh hồ sơ thiết kế, tránh sử dụng tài liệu kỹ thuật đã lỗi thời.
Luật PCCC và CNCH, Nghị định 105/2025/NĐ-CP và các quy định liên quan
Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 cùng Nghị định 105/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/07/2025. Đây là những căn cứ pháp lý quan trọng để xác định trách nhiệm của chủ đầu tư, người đứng đầu cơ sở và các tổ chức, cá nhân liên quan. Cơ sở phải thực hiện các điều kiện an toàn PCCC theo đối tượng và phạm vi áp dụng.
Đối với nhà xưởng xây mới, cải tạo hoặc thay đổi công năng, doanh nghiệp cần xem xét yêu cầu pháp lý tương ứng với quy mô và tính chất công trình. Giải pháp thoát nạn phải thống nhất với hồ sơ thiết kế và các giải pháp an toàn cháy có liên quan. Khi có thay đổi về mặt bằng sản xuất, vách ngăn hoặc công năng sử dụng, cần đánh giá lại ảnh hưởng đến khả năng thoát người và yêu cầu pháp luật hiện hành.
Cách xác định quy chuẩn áp dụng theo loại hình và quy mô nhà xưởng
Để xác định đúng quy chuẩn về lối thoát hiểm trong nhà xưởng, doanh nghiệp cần căn cứ vào 3 yếu tố chính: đặc điểm công trình, quy mô sử dụng và mức độ nguy hiểm cháy. Cụ thể, cần kiểm tra nhà xưởng có bao nhiêu tầng, diện tích bao nhiêu, phục vụ hoạt động sản xuất hay lưu trữ hàng hóa và có những loại vật liệu dễ cháy nào. Đây là cơ sở để xác định yêu cầu về số lượng lối ra, chiều rộng lối thoát nạn và khoảng cách di chuyển.
Sau đó, doanh nghiệp cần đối chiếu hiện trạng với hồ sơ thiết kế và quy chuẩn, tiêu chuẩn áp dụng cho công trình. Với nhà xưởng xây mới, cần xác định yêu cầu ngay từ giai đoạn thiết kế. Với nhà xưởng đang hoạt động hoặc có cải tạo, cần kiểm tra thêm những thay đổi về mặt bằng, công năng và hệ thống PCCC. Không nên áp dụng một bộ thông số chung cho mọi nhà xưởng khi chưa xác định đầy đủ điều kiện thực tế.
Những tiêu chuẩn bắt buộc đối với lối thoát hiểm nhà xưởng
Khi thiết kế lối thoát hiểm nhà xưởng, doanh nghiệp cần kiểm tra số lượng lối ra, kích thước thông thủy, khoảng cách thoát nạn và khả năng mở cửa khi có sự cố. Căn cứ kỹ thuật quan trọng là QCVN 06:2022/BXD, ban hành kèm Thông tư 06/2022/TT-BXD, và Sửa đổi 1:2023, ban hành kèm Thông tư 09/2023/TT-BXD. Sửa đổi 1:2023 có hiệu lực từ ngày 01/12/2023.
Các thông số dưới đây cần được áp dụng đúng điều khoản và điều kiện tương ứng, không nên coi là bộ kích thước chung cho mọi nhà xưởng. Ngoài bản vẽ thiết kế, doanh nghiệp cần kiểm tra cả hiện trạng cửa, hành lang, máy móc và hàng hóa để bảo đảm đường thoát nạn thực sự sử dụng được.
Quy định về số lượng và sự phân bố lối ra thoát nạn
Theo QCVN 06:2022/BXD, số lượng lối ra thoát nạn phải được xác định theo công năng, số người thoát nạn, đặc điểm nguy hiểm cháy và các điều kiện quy định tại mục 3.2. Không thể mặc định tất cả nhà xưởng chỉ cần một cửa ra vào hoặc đều phải có cùng số lượng cửa thoát nạn. Với từng khu vực, cần xác định số lối ra tối thiểu theo đúng trường hợp áp dụng.
Vị trí các lối ra cũng phải được xem xét để hạn chế nguy cơ tất cả hướng thoát đều bị khói hoặc lửa chặn cùng lúc. Phụ lục I của quy chuẩn có hướng dẫn minh họa cách xác định khoảng cách giữa hai lối ra thoát nạn. Theo hướng dẫn này, khi khoảng cách giữa hai lối ra được đo theo các cạnh xa nhất mà kết quả nhỏ hơn 7 m, cách đo được chuyển sang đường thẳng nối hai cạnh gần nhất. Trường hợp nhà được bảo vệ toàn bộ bằng hệ thống chữa cháy tự động sprinkler, khoảng cách có thể được xác định theo điều kiện riêng trong quy chuẩn.
Quy định về chiều rộng, chiều cao và khoảng cách thoát nạn
Theo điểm 3.2.9 của QCVN 06:2022/BXD, chiều cao thông thủy của lối ra thoát nạn phải không nhỏ hơn 1,9 m. Chiều rộng thông thủy được quy định như sau:
| Trường hợp áp dụng | Chiều rộng thông thủy tối thiểu |
| Lối ra từ gian phòng nhóm F1.1 khi số người thoát nạn lớn hơn 15 người | 1,2 m |
| Lối ra từ gian phòng và nhà thuộc các nhóm nguy hiểm cháy theo công năng khác khi số người thoát nạn lớn hơn 50 người, ngoại trừ nhóm F1.3 | 1,2 m |
| Các trường hợp còn lại thuộc phạm vi quy định tại điểm 3.2.9 | 0,8 m |
Các thông số trên là kích thước thông thủy, không phải kích thước phủ bì của khung cửa. Với cửa hai cánh, chiều rộng lối ra chỉ được tính theo phần lối đi qua cánh mở, không tính phần cánh đóng hoặc cánh cố định. Doanh nghiệp cần kiểm tra thêm khoảng cách thoát nạn theo Phụ lục G và các điều kiện tương ứng với công năng, mặt bằng, đặc điểm nguy hiểm cháy của nhà xưởng.
Yêu cầu đối với cửa và hướng mở trên đường thoát nạn
Theo điểm 3.2.10 của QCVN 06:2022/BXD, cửa của lối ra thoát nạn và các cửa khác trên đường thoát nạn về nguyên tắc phải mở theo chiều thoát từ trong nhà ra ngoài. Tuy nhiên, quy chuẩn có những trường hợp ngoại lệ, chẳng hạn gian phòng có số người hiện diện đồng thời không quá 15 người, trừ gian phòng hạng A hoặc B; phòng kho có diện tích không lớn hơn 200 m² và không có người làm việc thường xuyên. Vì vậy, cần kiểm tra điều kiện áp dụng trước khi kết luận về hướng mở của từng cửa.
Điểm 3.2.11 cũng quy định cửa của các lối ra thoát nạn từ hành lang tầng, không gian chung, phòng chờ, sảnh và buồng thang bộ phải mở được tự do từ bên trong mà không cần chìa khóa. Doanh nghiệp cần kiểm tra chốt khóa, thiết bị kiểm soát ra vào và tình trạng hoạt động của cửa. Với cửa chống cháy hoặc cửa có yêu cầu giới hạn chịu lửa, cần bảo đảm cấu tạo và cơ cấu tự đóng theo quy chuẩn tương ứng.
Yêu cầu về chiếu sáng sự cố, chỉ dẫn thoát nạn và khả năng tiếp cận
Hệ thống chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn cần được bố trí phù hợp với thiết kế PCCC của nhà xưởng. Biển chỉ dẫn phải giúp người lao động nhận biết hướng đi và vị trí lối ra. Đặc biệt, cần kiểm tra các vị trí giao cắt hành lang, cửa thoát nạn và khu vực dễ bị che khuất bởi máy móc hoặc hàng hóa.
Doanh nghiệp cần kiểm tra khả năng hoạt động của đèn sự cố khi nguồn điện thông thường bị mất, đồng thời duy trì biển chỉ dẫn dễ quan sát. Các yêu cầu cụ thể về vị trí, nguồn điện, thời gian duy trì chiếu sáng và thông số thiết bị phải được xác định theo tiêu chuẩn, quy chuẩn và hồ sơ thiết kế áp dụng cho công trình. Không nên tự áp dụng một mức thời gian hoặc kích thước biển báo chung khi chưa xác định căn cứ kỹ thuật tương ứng.
Lưu ý: Khi tiến hành thiết kế lối thoát hiểm, cần đối chiếu trực tiếp QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023, đặc biệt là các mục 3.2.9 – 3.2.11 và Phụ lục G để phù hợp với công trình. Các ngoại lệ, điều kiện chuyển tiếp và yêu cầu riêng của từng công trình có thể ảnh hưởng đến kết quả đánh giá tuân thủ.
Cách bố trí lối thoát hiểm trong nhà xưởng theo từng khu vực
Mỗi khu vực trong nhà xưởng có đặc điểm sử dụng và nguy cơ cháy khác nhau. Vì vậy, doanh nghiệp cần bố trí lối thoát nạn phù hợp với mặt bằng, thiết bị và số lượng người làm việc. Các tuyến thoát nạn phải đáp ứng yêu cầu thiết kế, dễ nhận biết và không bị cản trở trong quá trình vận hành.
Khi kiểm tra quy định lối thoát hiểm nhà xưởng, doanh nghiệp không nên chỉ tập trung vào cửa ra bên ngoài. Cần rà soát toàn bộ đường di chuyển từ vị trí làm việc đến lối ra thoát nạn, bao gồm hành lang, cửa ngăn cháy và các khu vực có nguy cơ phát sinh khói, lửa.
Bố trí lối thoát nạn tại khu vực sản xuất có nhiều máy móc
Tại khu vực sản xuất, doanh nghiệp cần thể hiện rõ tuyến di chuyển giữa các dây chuyền và hướng đi đến lối ra thoát nạn trên mặt bằng. Chiều rộng thông thủy của cửa thoát nạn phải đáp ứng mục 3.2.9 QCVN 06:2022/BXD: tối thiểu 1,2 m đối với các trường hợp được quy định có số người thoát nạn lớn hơn 15 hoặc 50 người tùy nhóm công năng; các trường hợp còn lại thuộc điều khoản này có mức tối thiểu 0,8 m. Chiều cao thông thủy tối thiểu là 1,9 m.
Doanh nghiệp không nên lấy kích thước cửa để thay thế việc kiểm tra toàn bộ tuyến thoát nạn. Ví dụ, cửa có chiều rộng thông thủy đạt yêu cầu nhưng lối đi phía trước bị máy móc hoặc bán thành phẩm chiếm dụng thì khả năng thoát người vẫn bị ảnh hưởng. Cần đối chiếu khoảng cách thoát nạn theo Phụ lục G, đồng thời kiểm tra việc bố trí thiết bị có làm thay đổi đường di chuyển so với hồ sơ thiết kế hay không.
Bố trí lối thoát nạn tại kho nguyên liệu và kho thành phẩm
Với kho nguyên liệu và kho thành phẩm, cần thể hiện trên bản vẽ vị trí các dãy kệ, lối đi và cửa thoát nạn. Khoảng cách thoát nạn phải được xác định theo công năng, hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ, số người sử dụng cùng các điều kiện tại Phụ lục G QCVN 06:2022/BXD. Không nên tự quy định mọi kho phải có cùng chiều rộng lối đi giữa các dãy kệ nếu chưa xác định loại kho và phương án thiết kế áp dụng.
Trong vận hành, hàng hóa và pallet không được che khuất cửa thoát nạn hoặc chiếm dụng tuyến di chuyển đã xác định. Ví dụ, nếu khu vực tập kết hàng tạm thời nằm ngay trước cửa thoát nạn, doanh nghiệp cần điều chỉnh vị trí tập kết để khôi phục khả năng sử dụng cửa. Với kho chứa vật liệu dễ cháy, cần đánh giá thêm nguy cơ cháy lan và giải pháp ngăn cháy theo hồ sơ thiết kế; không chỉ dựa vào khoảng cách giữa các kệ để kết luận an toàn.
Bố trí lối thoát nạn tại khu vực văn phòng, phòng kỹ thuật và khu phụ trợ
Tại văn phòng và khu phụ trợ, doanh nghiệp cần kiểm tra đường di chuyển từ vị trí làm việc xa nhất đến lối ra thoát nạn gần nhất. Theo mục 3.3.2 QCVN 06:2022/BXD, khoảng cách được đo dọc theo tâm đường thoát nạn và phải đáp ứng giới hạn tương ứng tại Phụ lục G. Cửa thoát nạn cũng phải đáp ứng yêu cầu về chiều rộng, chiều cao thông thủy theo mục 3.2.9, tùy số người và nhóm công năng.
Đối với phòng điện và phòng kỹ thuật, cần kiểm tra vị trí thiết bị, cửa phòng và nguy cơ khói, lửa ảnh hưởng đến tuyến thoát người. Không bố trí tủ hồ sơ, thiết bị hoặc vật tư làm thu hẹp hành lang và cản trở cửa. Khi cải tạo vách ngăn hoặc chuyển đổi công năng, doanh nghiệp cần đánh giá lại đường thoát nạn và cập nhật hồ sơ liên quan nếu thuộc trường hợp phải thực hiện.
Lưu ý: Các con số 0,8 m; 1,2 m và 1,9 m là thông số tham khảo tại điều khoản quy định về lối ra thoát nạn, không phải kích thước mặc định cho mọi hành lang hoặc lối đi giữa các máy móc, kệ hàng. Để có thông số chi tiết cho hệ thống thoát hiểm của nhà xưởng, cần phải xác định đúng loại công trình, hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ, bậc chịu lửa cùng trường hợp tương ứng trong Phụ lục G.
PCCC Ngày Đêm – Tư vấn, thiết kế và thi công hệ thống PCCC cho nhà xưởng
Với hơn 17 năm kinh nghiệm, 10.000+ dự án đã hoàn thiện và bàn giao cùng đội ngũ hơn 100 kỹ sư, PCCC Ngày Đêm cung cấp dịch vụ tư vấn, thiết kế và thi công hệ thống phòng cháy chữa cháy cho nhiều loại công trình, trong đó có nhà xưởng sản xuất. Quá trình triển khai chú trọng đặc điểm mặt bằng, công năng sử dụng và yêu cầu an toàn cháy của từng công trình.
Đối với quy định về lối thoát hiểm trong nhà xưởng, PCCC Ngày Đêm xem xét các yếu tố như số lượng lối ra thoát nạn, kích thước cửa, khoảng cách di chuyển và khả năng tiếp cận khi xảy ra sự cố. Những nội dung này được đối chiếu với quy chuẩn áp dụng để đưa ra phương án thiết kế phù hợp, đồng bộ với hệ thống PCCC và hoạt động thực tế của doanh nghiệp.
Tư vấn rà soát giải pháp thoát nạn theo hiện trạng nhà xưởng
Mỗi nhà xưởng có đặc điểm mặt bằng và hoạt động sản xuất khác nhau. Vì vậy, việc bố trí lối thoát hiểm cần căn cứ vào hiện trạng công trình, số lượng người làm việc và cách phân chia các khu vực chức năng. Với kinh nghiệm trong lĩnh vực PCCC, PCCC Ngày Đêm rà soát các yếu tố quan trọng như vị trí lối ra thoát nạn, chiều rộng cửa, khoảng cách di chuyển và nguy cơ cản trở từ máy móc, hàng hóa. Phương án được đối chiếu với quy chuẩn kỹ thuật áp dụng để xác định những điểm cần điều chỉnh.
Theo mục 3.2.9 của QCVN 06:2022/BXD, chiều cao thông thủy của cửa đi trên lối ra thoát nạn thông thường phải đạt tối thiểu 1,9 m. Chiều rộng thông thủy tối thiểu là 0,8 m hoặc 1,2 m, tùy trường hợp cụ thể theo quy chuẩn. Ngoài kích thước cửa, doanh nghiệp cũng cần kiểm tra lối đi có bị chiếm dụng hay không, cửa có thể mở thuận tiện khi sơ tán hay không và các lối thoát có được bố trí phù hợp với mặt bằng sản xuất hay không. Đây là cơ sở để PCCC Ngày Đêm đề xuất giải pháp thiết kế, cải tạo lối thoát nạn phù hợp với từng nhà xưởng.
Thiết kế, thi công và hoàn thiện hồ sơ PCCC phù hợp với công trình
Sau khi rà soát hiện trạng và xác định những điểm cần điều chỉnh, PCCC Ngày Đêm triển khai phương án thiết kế, thi công hệ thống PCCC nhà xưởng theo bản vẽ. Giải pháp được xây dựng dựa trên công năng, quy mô, mặt bằng sản xuất và yêu cầu an toàn cháy của công trình. Trong đó, việc bố trí lối thoát nạn cần được xem xét đồng bộ với đường di chuyển nội bộ, cửa thoát hiểm, hệ thống chiếu sáng sự cố và biển chỉ dẫn thoát nạn theo quy chuẩn áp dụng.
Bên cạnh thiết kế và thi công, PCCC Ngày Đêm trực tiếp thực hiện dịch vụ hồ sơ PCCC trọn gói theo phạm vi công việc và quy định hiện hành. Các nội dung thiết kế cần làm rõ số lượng, vị trí và kích thước lối ra thoát nạn, đồng thời bảo đảm sự thống nhất giữa bản vẽ và điều kiện thực tế. Cách triển khai đồng bộ giúp doanh nghiệp hạn chế sai lệch trong quá trình thi công, thuận tiện khi kiểm tra và hoàn thiện các thủ tục PCCC cần thiết cho nhà xưởng.
Việc nắm rõ quy định về lối thoát hiểm trong nhà xưởng giúp doanh nghiệp bảo vệ người lao động, hạn chế rủi ro khi xảy ra sự cố và đáp ứng yêu cầu an toàn phòng cháy chữa cháy. Các yếu tố như số lượng lối ra thoát nạn, kích thước cửa, khoảng cách di chuyển và khả năng tiếp cận cần được kiểm tra theo quy chuẩn áp dụng cho từng công trình.
Với năng lực tư vấn, thiết kế và thi công hệ thống PCCC, PCCC Ngày Đêm sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc rà soát hiện trạng và xây dựng giải pháp thoát nạn phù hợp. Liên hệ PCCC Ngày Đêm để được tư vấn phương án thiết kế, thi công PCCC đồng bộ với đặc điểm nhà xưởng, góp phần nâng cao an toàn và hạn chế phát sinh chi phí cải tạo.
