Quy định & Pháp lý
Quy định thông tư 149 BCA về PCCC mới nhất
Thông tư 149/2020/TT-BCA (ban hành ngày 31/12/2020) là văn bản quan trọng nhất hiện nay quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng cháy và chữa cháy cùng Nghị định 136/2020/NĐ-CP. Sau hơn 4 năm áp dụng, Thông tư đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 32/2024/TT-BCA (hiệu lực 24/8/2024). Bài viết này được chuyên gia PCCC Ngày Đêm cung cấp phân tích chuyên sâu, cập nhật mới nhất và kinh nghiệm thực tiễn giúp cơ sở, doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định, giảm thiểu rủi ro cháy nổ.
Tổng quan về Thông tư 149/2020/TT-BCA
Thông tư 149/2020/TT-BCA do Bộ trưởng Bộ Công an ký ban hành, thay thế Thông tư 66/2014/TT-BCA và một số văn bản cũ. Văn bản có hiệu lực từ ngày 20/02/2021, với phạm vi điều chỉnh rộng, bao gồm:
- Hồ sơ quản lý, theo dõi hoạt động PCCC tại cơ sở.
- Nội quy an toàn PCCC, sơ đồ chỉ dẫn, biển báo.
- Tiêu chí xác định khu dân cư có nguy cơ cháy, nổ cao.
- Phân cấp quản lý, kiểm tra an toàn PCCC.
- Phê duyệt và thực tập phương án chữa cháy.
- Thành lập đội PCCC chuyên ngành, bồi dưỡng kiến thức, tem kiểm định phương tiện.
Thông tư 32/2024/TT-BCA (ban hành ngày 10/7/2024, ký bởi Thứ trưởng Lương Tam Quang) đã sửa đổi, bổ sung một số điều quan trọng, tập trung vào đơn giản hóa hồ sơ, cập nhật dữ liệu trực tuyến và điều chỉnh đội PCCC chuyên ngành.
Theo thống kê của Cục Cảnh sát PCCC & CNCH, trong 6 tháng đầu năm 2025 toàn quốc xảy ra khoảng 1.710 vụ cháy, làm 42 người chết. Nguyên nhân chủ yếu vẫn là sự cố hệ thống điện (chiếm trên 70% các vụ được điều tra). Việc tuân thủ nghiêm ngặt Thông tư 149 giúp giảm đáng kể rủi ro này.
Hồ sơ quản lý PCCC theo thông tư 149
Cơ sở thuộc Phụ lục III Nghị định 136 (nguy cơ cao, do Công an quản lý) phải lập hồ sơ đầy đủ gồm:
Quyết định ban hành nội quy PCCC và phân công trách nhiệm.
Giấy chứng nhận thẩm duyệt thiết kế về PCCC, văn bản nghiệm thu.
Bản vẽ tổng mặt bằng, giao thông, nguồn nước chữa cháy.
Phương án chữa cháy đã được phê duyệt.
Biên bản kiểm tra định kỳ, báo cáo 6 tháng/lần.
Biên bản huấn luyện, bồi dưỡng kiến thức PCCC.
Hồ sơ kiểm định phương tiện, thiết bị PCCC.
Các tài liệu khác liên quan (bảo hiểm cháy nổ, báo cáo sự cố nếu có).
Cơ sở Phụ lục IV (do UBND xã quản lý) áp dụng hồ sơ rút gọn nhưng vẫn phải cập nhật thường xuyên.
Kinh nghiệm thực tế: Nhiều cơ sở chỉ lưu hồ sơ giấy mà chưa số hóa. Sau Thông tư 32/2024, khuyến nghị kết nối dữ liệu trực tuyến với hệ thống quản lý của Công an để tránh sai sót khi kiểm tra đột xuất.
Tiêu chí xác định khu dân cư nguy cơ cháy, nổ cao theo Thông tư 149
Theo Điều 6 Thông tư 149, khu dân cư được xác định có nguy cơ cháy, nổ cao khi đáp ứng một trong các tiêu chí liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc lưu trữ hàng hóa dễ cháy. Đây là cơ sở quan trọng giúp cơ quan chức năng tăng cường quản lý, kiểm tra và triển khai các giải pháp phòng cháy chữa cháy phù hợp.
Các tiêu chí gồm:
Có làng nghề hoặc khu vực sản xuất, kinh doanh hàng hóa dễ cháy nổ như gỗ, nhựa, sơn, hóa chất, may mặc, tái chế phế liệu…
Tối thiểu 20% hộ gia đình kết hợp sinh sống với sản xuất, kinh doanh hàng hóa hoặc hóa chất dễ cháy.
Có cơ sở kinh doanh xăng dầu, khí đốt hoặc hóa chất nguy hiểm nằm trong khu dân cư.
Trên thực tế, mô hình nhà ở kết hợp kinh doanh tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM hay các làng nghề truyền thống khiến nguy cơ cháy lan tăng cao do mật độ xây dựng dày đặc, hàng hóa tập trung lớn và hệ thống an toàn PCCC chưa đồng bộ. Việc áp dụng các tiêu chí này giúp chính quyền địa phương chủ động rà soát khu vực trọng điểm, nâng cao công tác tuyên truyền và hạn chế tối đa thiệt hại do cháy nổ gây ra.
Phương án chữa cháy và thực tập PCCC
Theo quy định hiện hành, phương án chữa cháy phải được xây dựng phù hợp với đặc điểm công trình, nguy cơ cháy nổ và được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt trước khi đưa vào áp dụng. Doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kho bãi hay chung cư đều phải tổ chức thực tập phương án chữa cháy tối thiểu 01 lần/năm nhằm kiểm tra khả năng phối hợp, xử lý tình huống và năng lực sử dụng phương tiện PCCC tại chỗ.
Thông tư 32/2024 tiếp tục giữ nguyên tần suất thực tập nhưng nhấn mạnh tính thực tiễn, yêu cầu luân phiên nhiều kịch bản cháy khác nhau thay vì diễn tập hình thức. Các tình huống nên ưu tiên mô phỏng gồm cháy tầng hầm để xe, cháy kho hàng hóa dễ cháy, cháy hệ thống điện kỹ thuật hoặc sự cố kẹt người tại thang thoát nạn. Đây là những tình huống có nguy cơ cao, thường xảy ra tại nhà xưởng, trung tâm thương mại và khu dân cư đông người.
Trong quá trình xây dựng phương án PC17, doanh nghiệp cần xác định rõ lực lượng tham gia, nhiệm vụ từng bộ phận, sơ đồ thoát nạn, nguồn nước chữa cháy và phương án cứu nạn cứu hộ. Hồ sơ thực tập cần lưu trữ đầy đủ biên bản, hình ảnh, video và kết quả đánh giá để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra PCCC định kỳ.
Nội quy an toàn PCCC, sơ đồ chỉ dẫn và biển báo
Nội quy an toàn phòng cháy chữa cháy là tài liệu bắt buộc phải niêm yết tại vị trí dễ quan sát trong công trình. Nội dung cần ngắn gọn, rõ ràng nhưng đầy đủ các yêu cầu về kiểm soát nguy cơ cháy nổ, bao gồm:
Quy định quản lý nguồn lửa, nguồn nhiệt và chất dễ cháy.
Các hành vi bị nghiêm cấm trong khu vực sản xuất, kinh doanh hoặc lưu trữ hàng hóa.
Quy trình xử lý khi phát hiện cháy, nổ hoặc sự cố khẩn cấp.
Hướng dẫn sử dụng phương tiện chữa cháy ban đầu và thoát nạn an toàn.
Bên cạnh đó, sơ đồ chỉ dẫn thoát nạn, vị trí bình chữa cháy, họng nước, tủ chữa cháy và lối thoát hiểm phải được thiết kế theo tiêu chuẩn TCVN hiện hành. Hệ thống biển báo, biển cấm, đèn EXIT và ký hiệu an toàn cần bảo đảm dễ nhận biết kể cả trong môi trường thiếu sáng hoặc có khói dày đặc. Việc bố trí đúng tiêu chuẩn không chỉ giúp tăng khả năng thoát nạn mà còn hỗ trợ lực lượng chữa cháy tiếp cận và xử lý sự cố nhanh chóng hơn.
Đội PCCC chuyên ngành và các quy định liên quan
Thông tư 32/2024 đã cập nhật điều kiện thành lập đội PCCC chuyên ngành đối với các cơ sở có nguy cơ cháy nổ cao như cảng hàng không, kho xăng dầu, khu công nghiệp, trung tâm logistics hoặc nhà máy quy mô lớn. Đội PCCC chuyên ngành phải được trang bị phương tiện chuyên dụng, huấn luyện nghiệp vụ định kỳ và duy trì khả năng sẵn sàng xử lý sự cố 24/7.
Ngoài ra, quy định mới cũng siết chặt việc kiểm định phương tiện PCCC thông qua tem kiểm định hợp lệ và hồ sơ theo dõi thiết bị. Các nội dung bồi dưỡng kiến thức, huấn luyện nghiệp vụ cho lực lượng PCCC cơ sở cần được thực hiện đúng thời gian quy định nhằm bảo đảm khả năng xử lý tình huống thực tế khi xảy ra cháy nổ.
Kinh nghiệm áp dụng thực tế cho doanh nghiệp năm 2026
Từ kinh nghiệm thực tế của các đơn vị tư vấn và thi công PCCC, nhiều doanh nghiệp hiện nay đang chuyển sang mô hình quản lý PCCC chủ động thay vì chỉ đáp ứng yêu cầu kiểm tra hồ sơ.Liên hệ 0919.29.7776 đội ngũ PCCC Ngày Đêm sẽ tư vấn chi tiết đáp ứng kĩ thuật, đầy đủ hồ sơ pháp lý
