Các công trình hiện nay có quy mô, công năng và mức độ tập trung người sử dụng ngày càng đa dạng. Vì vậy, phương án phòng cháy chữa cháy cần được tính toán phù hợp ngay từ giai đoạn thiết kế, thay vì chỉ bổ sung khi công trình đã hoàn thiện.
Quy định về thiết kế phòng cháy chữa cháy cũng được cập nhật theo hệ thống pháp luật và quy chuẩn mới, tạo ra những yêu cầu cụ thể về thoát nạn, ngăn cháy lan, giao thông chữa cháy và hệ thống báo cháy, chữa cháy. PCCC Ngày Đêm tổng hợp các quy định quan trọng giúp chủ đầu tư và đơn vị thiết kế dễ dàng rà soát, áp dụng trong quá trình lập hồ sơ PCCC.
Các văn bản pháp luật và quy chuẩn PCCC hiện hành
Hệ thống pháp luật về PCCC đã có nhiều thay đổi từ năm 2025 và tiếp tục được cập nhật trong thời gian tới. Vì vậy, khi lập hồ sơ thiết kế PCCC, cần xác định đúng văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm thực hiện, đồng thời kiểm tra phạm vi áp dụng của từng quy chuẩn đối với loại hình công trình. Các văn bản dưới đây là những căn cứ quan trọng mà chủ đầu tư và công ty tư vấn thiết kế PCCC cần rà soát.
- Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15: Được Quốc hội ban hành ngày 29/11/2024 và có hiệu lực từ 01/07/2025. Đây là cơ sở pháp lý chính điều chỉnh công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ hiện nay.
- Nghị định 105/2025/NĐ-CP: Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Văn bản này có nhiều nội dung liên quan đến thẩm định thiết kế PCCC, nghiệm thu và trách nhiệm của các bên trong quá trình đầu tư xây dựng.
- Nghị định 347/2026/NĐ-CP: Có hiệu lực từ 15/09/2026, sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị định 105/2025/NĐ-CP cùng một số nghị định khác. Khi lập hoặc điều chỉnh hồ sơ PCCC sau thời điểm này, cần rà soát các nội dung mới được sửa đổi để tránh áp dụng quy định cũ.
- QCVN 10:2025/BCA: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trang bị, bố trí phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cho nhà và công trình. Đây là quy chuẩn quan trọng cần cập nhật khi xác định yêu cầu trang bị hệ thống PCCC theo từng loại công trình.
- QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023: Quy chuẩn về an toàn cháy cho nhà và công trình. Nội dung tập trung vào các yêu cầu như bậc chịu lửa, khoang cháy, ngăn cháy, thoát nạn, giao thông phục vụ chữa cháy và các giải pháp hạn chế cháy lan.
- Các tiêu chuẩn kỹ thuật PCCC liên quan: Tùy đặc điểm công trình, hồ sơ PCCC còn cần đối chiếu các tiêu chuẩn về hệ thống báo cháy, cấp nước chữa cháy, sprinkler, hút khói, chiếu sáng sự cố, phương tiện chữa cháy và các hệ thống kỹ thuật khác. Không nên áp dụng một tiêu chuẩn duy nhất cho toàn bộ phương án thiết kế.
Điểm cần lưu ý là QCVN 10:2025/BCA và QCVN 06:2022/BXD + Sửa đổi 1:2023 có phạm vi điều chỉnh khác nhau. QCVN 06 tập trung vào an toàn cháy của nhà và công trình, trong khi QCVN 10 tập trung vào trang bị, bố trí phương tiện PCCC và CNCH. Vì vậy, đơn vị thiết kế cần đối chiếu đúng từng nội dung thay vì thay thế quy chuẩn này bằng quy chuẩn kia.
4 Yêu cầu cốt lõi trong quy định thiết kế phòng cháy chữa cháy
Một phương án PCCC đạt yêu cầu không chỉ dừng ở việc bố trí đủ thiết bị. Hồ sơ phải đồng thời giải quyết khả năng chịu lửa của công trình, tổ chức thoát nạn, tiếp cận chữa cháy và khả năng phát hiện, khống chế đám cháy. Đây cũng là các nhóm nội dung quan trọng khi đối chiếu với QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023.
Khi thiết kế hệ thống PCCC, các yêu cầu cần được tính toán ngay từ mặt bằng kiến trúc và kết cấu. Việc thay đổi công năng, chiều cao, diện tích hoặc cách bố trí không gian có thể kéo theo thay đổi về giải pháp an toàn cháy và hệ thống kỹ thuật PCCC.
Bậc chịu lửa và giải pháp ngăn cháy lan
Bậc chịu lửa quyết định khả năng duy trì sự ổn định của công trình khi xảy ra cháy. Các cấu kiện như cột, dầm, sàn, tường chịu lực và kết cấu bao che phải đáp ứng giới hạn chịu lửa tương ứng với loại nhà, chiều cao và công năng.
Bên cạnh kết cấu, hồ sơ cần tính toán giải pháp hạn chế cháy lan giữa các khu vực. Tường, sàn, cửa ngăn cháy và các vị trí xuyên qua bộ phận ngăn cháy phải được xử lý đồng bộ. QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023 có các yêu cầu cụ thể về khoang cháy, bộ phận ngăn cháy và giới hạn chịu lửa của kết cấu.
Thiết kế lối thoát nạn (Lối thoát hiểm)
Lối thoát nạn phải được xác định dựa trên công năng, số người sử dụng và đặc điểm của từng khu vực. Số lượng lối ra, chiều rộng, khoảng cách đến lối thoát và giải pháp bố trí cầu thang phải đáp ứng yêu cầu an toàn cháy tương ứng. QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023 cũng quy định cụ thể về khoảng cách và chiều rộng lối ra thoát nạn.
Không gian thoát nạn cần được duy trì thông thoáng và hạn chế nguy cơ bị khói, lửa cản trở. Vì vậy, khi thiết kế cần đồng bộ hành lang, buồng thang, cửa thoát nạn, chiếu sáng sự cố và biển chỉ dẫn. Với công trình phức tạp, phương án thoát nạn nên được kiểm tra ngay trên mặt bằng trước khi triển khai bản vẽ kỹ thuật.
Giao thông phục vụ chữa cháy
Giao thông phục vụ chữa cháy phải tạo điều kiện để xe và lực lượng chữa cháy tiếp cận công trình khi có sự cố. Khi lập tổng mặt bằng, cần kiểm tra vị trí đường giao thông, khoảng tiếp cận và khả năng triển khai phương tiện tại các khu vực cần bảo vệ.
Yêu cầu này cần được phối hợp với kiến trúc ngay từ đầu thay vì bổ sung sau khi công trình đã hoàn thiện. Nếu thay đổi mặt bằng hoặc công năng làm ảnh hưởng đến điều kiện tiếp cận chữa cháy, phương án PCCC cũng cần được rà soát lại theo quy định áp dụng.
Hệ thống báo cháy và chữa cháy tự động
Hệ thống báo cháy phải phát hiện sự cố đủ sớm và truyền tín hiệu đến khu vực điều khiển. Việc lựa chọn đầu báo cần dựa trên công năng, môi trường và nguy cơ cháy của từng khu vực. Với hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, việc xác định đúng nhóm nguy cơ cháy là cơ sở để tính cường độ phun, lưu lượng và lựa chọn trạm bơm, đường ống. Cục Cảnh sát PCCC và CNCH hiện hướng dẫn các thông số này theo TCVN 7336:2021.
Hệ thống chữa cháy tự động có thể gồm sprinkler, drencher hoặc giải pháp phù hợp với đặc điểm nguy hiểm cháy của công trình. Đặc biệt, với kho có hàng hóa xếp trên giá đỡ cao, thông số thiết kế còn phải xem xét chiều cao lưu trữ và tiêu chuẩn áp dụng. TCVN 14496:2025 hiện quy định riêng cho hệ thống chữa cháy tự động bằng nước đối với kho có chiều cao sắp xếp hàng hóa trên giá đỡ trên 5,5 m đến 25 m.
Tiêu chuẩn thiết kế PCCC theo một số loại hình công trình đặc thù
Mỗi loại công trình có công năng, mật độ người và mức độ nguy hiểm cháy khác nhau. Vì vậy, quy định thiết kế PCCC không thể áp dụng theo một phương án chung cho mọi công trình. QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023 cũng phân loại nhà theo công năng để xác định các yêu cầu an toàn cháy tương ứng.
Bên cạnh yêu cầu về kết cấu và thoát nạn, hệ thống báo cháy, chữa cháy phải được tính toán theo đặc điểm sử dụng thực tế. Đặc biệt với nhà xưởng, kho hàng hoặc công trình có nguy cơ cháy cao, việc xác định đúng nhóm nguy cơ cháy là cơ sở để tính toán hệ thống chữa cháy tự động.
Quy định thiết kế PCCC cho nhà xưởng, khu công nghiệp
Nhà xưởng và công trình trong khu công nghiệp thường có diện tích lớn, nhiều khu vực sản xuất và chứa các loại nguyên vật liệu khác nhau. Do đó, thiết kế PCCC nhà xưởng, KCN cần xác định rõ công năng, hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ, tải trọng cháy cũng như chiều cao lưu trữ hàng hóa. Các yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến giải pháp ngăn cháy, thoát nạn và lựa chọn hệ thống chữa cháy.
Đối với hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, cần xác định nhóm nguy cơ cháy theo TCVN 7336:2021 để tính cường độ phun và lưu lượng tối thiểu. Với kho có hàng hóa xếp trên giá đỡ cao trên 5,5 m đến 25m, cần xem xét yêu cầu riêng theo TCVN 14496:2025 thay vì chỉ áp dụng các thông số thông thường của TCVN 7336:2021.
Ngoài hệ thống kỹ thuật, tổng mặt bằng nhà xưởng phải bảo đảm điều kiện tiếp cận cho phương tiện chữa cháy. Đường giao thông, lối vào phục vụ chữa cháy và khoảng không triển khai phương tiện cần được kiểm tra ngay trong giai đoạn thiết kế. QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023 là căn cứ quan trọng cho các yêu cầu này.
Quy định PCCC cho tòa nhà cao tầng, chung cư
Đối với chung cư và nhà cao tầng, phương án PCCC cần ưu tiên khả năng thoát nạn và hạn chế khói, lửa lan vào khu vực thoát nạn. Thiết kế phải xem xét đồng bộ cầu thang, hành lang, lối ra thoát nạn, cửa ngăn cháy và các hệ thống kỹ thuật liên quan.
QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023 hiện áp dụng đối với chung cư và nhà ở tập thể có chiều cao PCCC không quá 150 m và không quá 3 tầng hầm. Khi công trình được cải tạo, thay đổi công năng hoặc thay đổi giải pháp thoát nạn theo hướng làm giảm mức độ an toàn, phạm vi áp dụng quy chuẩn cũng cần được rà soát theo trường hợp cụ thể.
Với công trình cao tầng có quy mô hoặc đặc điểm vượt khỏi các giải pháp thông thường, không nên tự áp dụng một phương án thiết kế có sẵn. Bộ Xây dựng cho biết QCVN 06 cho phép xem xét thiết kế riêng hoặc sử dụng tiêu chuẩn phù hợp trong một số trường hợp đặc thù, trên cơ sở đáp ứng yêu cầu an toàn cháy và quy định pháp luật liên quan.
Quy định PCCC cho cơ sở kinh doanh dịch vụ (Karaoke, nhà hàng, khách sạn)
Karaoke, nhà hàng và khách sạn có đặc điểm tập trung đông người và có nhiều khu vực sử dụng với công năng khác nhau. Trong đó, phòng hát, khu bếp, phòng ngủ, sảnh và khu vực kỹ thuật có thể phát sinh các yêu cầu PCCC riêng. Vì vậy, hồ sơ cần xác định đúng công năng từng khu vực trước khi lựa chọn giải pháp bảo vệ.
Một điểm cần lưu ý là cách phân loại công năng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến yêu cầu an toàn cháy. Chẳng hạn, theo hướng dẫn của Bộ Xây dựng về QCVN 06, gian phòng chuẩn bị đồ ăn có tổng công suất thiết bị đun nấu trên 10kW trong một số nhóm nhà được xếp vào nhóm F5. Vì vậy, khu bếp của nhà hàng, khách sạn cần được tính toán dựa trên công năng và điều kiện thực tế, không chỉ dựa vào tên gọi của cơ sở.
Đối với các cơ sở kinh doanh dịch vụ được cải tạo hoặc chuyển đổi công năng, cần đặc biệt kiểm tra lại điều kiện an toàn cháy. Nếu việc cải tạo làm thay đổi công năng, giải pháp thoát nạn, hạng nguy hiểm cháy hoặc quy mô công trình thì có thể phát sinh yêu cầu điều chỉnh thiết kế và thẩm duyệt thiết kế PCCC theo quy định hiện hành.
Ứng dụng BIM (Building Information Modeling) trong thiết kế PCCC
BIM giúp mô phỏng toàn bộ hệ thống PCCC trên không gian 3D thay vì chỉ thể hiện trên bản vẽ 2D. Với công trình có nhiều hệ thống M&E, mô hình BIM giúp kỹ sư kiểm tra đồng thời đường ống Sprinkler, ống gió, máng cáp, cấp thoát nước và kết cấu. Nhờ đó, phương án thiết kế PCCC có thể được kiểm tra trực quan hơn trước khi đưa ra công trường.
Một giá trị nổi bật của BIM là khả năng Clash Detection để phát hiện các điểm xung đột giữa các hệ thống. Ví dụ, đường ống chữa cháy có thể giao với dầm bê tông, ống HVAC hoặc máng cáp điện. Những vị trí này được phát hiện và điều chỉnh ngay trên mô hình, giúp hạn chế việc cắt, nối hoặc thay đổi tuyến ống khi thi công.
BIM còn hỗ trợ bóc tách khối lượng vật tư trực tiếp từ mô hình thiết kế. Các thông tin về đường ống, van, đầu phun, phụ kiện và thiết bị được quản lý tập trung, tạo cơ sở lập BOQ và kiểm soát vật tư. Điều này giúp chủ đầu tư dễ theo dõi khối lượng, đồng thời hạn chế sai số và lãng phí trong quá trình mua sắm, thi công.
Sau khi công trình hoàn thiện, mô hình BIM có thể được cập nhật thành hồ sơ As-built để phục vụ quản lý và bảo trì. Ban quản lý có thể tra cứu vị trí, thông số kỹ thuật của thiết bị khi cần kiểm tra hoặc sửa chữa. Đây cũng là nền tảng hữu ích để quản lý hệ thống PCCC trong suốt vòng đời công trình, thay vì chỉ sử dụng mô hình cho giai đoạn thiết kế và thi công.
3 Lỗi sai thường gặp khiến hồ sơ thiết kế PCCC bị từ chối
Hồ sơ thiết kế PCCC có thể phải chỉnh sửa hoặc bổ sung nếu bản vẽ và thuyết minh chưa phù hợp với quy chuẩn, tiêu chuẩn đang áp dụng. Một số lỗi xuất phát từ việc dùng văn bản đã hết hiệu lực, trong khi số khác liên quan trực tiếp đến công năng, giao thông chữa cháy hoặc giải pháp bảo vệ kết cấu.
Dưới đây là 3 nhóm sai sót thường cần đặc biệt kiểm tra trước khi hoàn thiện hồ sơ thiết kế PCCC. Việc rà soát ngay từ giai đoạn thiết kế giúp hạn chế phải điều chỉnh bản vẽ và thay đổi giải pháp khi công trình đã triển khai.
Áp dụng sai quy chuẩn cũ (đã hết hiệu lực) vào bản vẽ
Một số hồ sơ vẫn sử dụng yêu cầu kỹ thuật từ các văn bản cũ mà chưa đối chiếu với hệ thống quy định đang có hiệu lực năm 2026. Đây là vấn đề đáng lưu ý khi các yêu cầu về PCCC đã được cập nhật theo Luật PCCC và CNCH 55/2024/QH15, Nghị định 105/2025/NĐ-CP, Nghị định 347/2026/NĐ-CP và các quy chuẩn kỹ thuật mới.
Sai sót có thể xuất hiện ở nhiều nội dung như phân loại nguy hiểm cháy, bậc chịu lửa, giải pháp thoát nạn, bố trí thiết bị hoặc yêu cầu về hệ thống PCCC. Vì vậy, trước khi lập hồ sơ cần xác định đúng văn bản áp dụng và kiểm tra hiệu lực của từng quy chuẩn, tiêu chuẩn liên quan đến công trình.
Bố trí sai công năng, thiếu đường cấp nước cho xe chữa cháy
Công năng sử dụng ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định nguy cơ cháy, yêu cầu thoát nạn và giải pháp chữa cháy. Nếu bản vẽ thể hiện công năng không đúng với thực tế sử dụng, các thông số và hệ thống PCCC được tính toán theo đó cũng có thể không còn phù hợp.
Bên cạnh đó, cần kiểm tra khả năng tiếp cận của xe chữa cháy và phương án cấp nước phục vụ chữa cháy. Các vị trí đường vào, khoảng tiếp cận, sân bãi, họng nước hoặc nguồn nước chữa cháy phải được thể hiện phù hợp với đặc điểm công trình và yêu cầu kỹ thuật áp dụng.
Vật liệu bọc bảo vệ kết cấu thép không đạt kiểm định
Với công trình có kết cấu thép, lớp vật liệu bảo vệ chống cháy phải đáp ứng yêu cầu về giới hạn chịu lửa tương ứng với cấu kiện. Việc chỉ ghi tên sản phẩm hoặc chỉ định vật liệu trên bản vẽ mà thiếu căn cứ về đặc tính kỹ thuật có thể khiến giải pháp khó được kiểm chứng.
Hồ sơ nên thể hiện rõ loại vật liệu, phạm vi sử dụng và cơ sở xác định khả năng chịu lửa của hệ thống bảo vệ. Các tài liệu thử nghiệm, chứng nhận hoặc hồ sơ kỹ thuật của sản phẩm cần được đối chiếu theo đúng yêu cầu pháp lý và kỹ thuật áp dụng cho công trình.
Đơn vị tư vấn, thiết kế và thi công PCCC uy tín, trọn gói
Thiết kế và thi công PCCC cần được thực hiện đồng bộ từ khảo sát hiện trạng, lựa chọn giải pháp, lập hồ sơ đến triển khai và nghiệm thu. PCCC Ngày Đêm hiện cung cấp dịch vụ tư vấn, thiết kế, thi công và bảo trì hệ thống PCCC cho nhà máy, nhà xưởng, kho hàng, tòa nhà và nhiều loại công trình khác. Chúng tôi đã có hơn 17 năm hoạt động, hơn 10.000 dự án đã hoàn thiện và hơn 500 doanh nghiệp từng lựa chọn dịch vụ.
Năng lực này được thể hiện qua các dự án thực tế mà PCCC Ngày Đêm đã thực hiện, tiêu biểu như:
- Nhà máy điện tử Liankang Việt Nam – KCN Vân Trung, Bắc Ninh: Bảo trì toàn bộ hệ thống PCCC, nghiệm thu và bàn giao ngày 21/09/2026.
- Nhà máy Longcheer Meiko – KCN Quang Minh, Hà Nội: Bảo trì hệ thống PCCC, bao gồm di chuyển tủ trung tâm và đi lại hệ thống đường dây do thay đổi mặt bằng nhà máy.
- Nhà máy UEDA Việt Nam – KCN Đồng Văn II, Ninh Bình: Bảo trì toàn diện hệ thống PCCC; nghiệm thu và bàn giao ngày 24/07/2026.
- Tòa nhà Trung Yên 1 – 58 Trung Kính, Yên Hòa, Hà Nội: Thi công, lắp đặt bổ sung hệ thống báo cháy, gồm đầu báo khói, đầu báo nhiệt, đèn báo cháy, module, đế đầu báo và module chuông Hochiki. Đơn vị cũng bổ sung, đi lại dây tín hiệu tại khu vực chung và 5 căn hộ.
- Xưởng in Công ty TNHH In Hoàng Gia – Phú Diễn, Hà Nội: Thi công hệ thống PCCC cho xưởng in, tập trung vào hệ thống báo cháy và các thiết bị hỗ trợ an toàn PCCC.
- Trung tâm tiếng Anh Thaki – đường Láng, Hà Nội: Thi công, lắp đặt hệ thống PCCC cho công trình thường xuyên tập trung học viên, giáo viên và nhân viên.
Với mỗi công trình, phương án thiết kế PCCC cần được xây dựng dựa trên công năng, quy mô, mặt bằng và nguy cơ cháy thực tế thay vì áp dụng một cấu hình cố định. PCCC Ngày Đêm có thể thực hiện theo hình thức trọn gói từ khảo sát, tư vấn giải pháp, thiết kế hệ thống PCCC đến thi công, kiểm tra và bàn giao. Cách triển khai này giúp hạn chế chênh lệch giữa hồ sơ thiết kế và hệ thống thực tế, đồng thời thuận tiện hơn cho quá trình vận hành, bảo trì về sau.
Quy định về thiết kế phòng cháy chữa cháy cần phải được cập nhật theo hệ thống pháp luật và quy chuẩn mới, đòi hỏi chủ đầu tư phải xác định đúng công năng, quy mô và đặc điểm nguy hiểm cháy của công trình. Việc áp dụng đúng quy định ngay từ khâu thiết kế giúp hạn chế sai sót hồ sơ và tránh phải điều chỉnh giải pháp khi công trình đã triển khai.
PCCC Ngày Đêm cung cấp dịch vụ tư vấn, thiết kế và thi công PCCC trọn gói cho nhà xưởng, nhà máy, kho hàng, tòa nhà và nhiều loại hình công trình khác. Đội ngũ thực hiện từ khảo sát, đề xuất giải pháp đến triển khai và hoàn thiện hệ thống theo yêu cầu kỹ thuật của từng công trình.
