Cách phòng chống hỏa hoạn là vấn đề cần được quan tâm tại hộ gia đình, cơ sở kinh doanh, nhà xưởng và các công trình có nguy cơ cháy nổ. Việc nhận diện sớm nguồn gây cháy, sử dụng thiết bị điện an toàn, bố trí phương tiện chữa cháy và xây dựng phương án thoát nạn phù hợp sẽ giúp hạn chế sự cố, bảo vệ tính mạng và tài sản. Bài viết dưới đây sẽ tổng hợp những biện pháp phòng cháy thiết thực, dễ áp dụng trong thực tế.
Thực trạng và những nguyên nhân gây hỏa hoạn phổ biến hiện nay
Hỏa hoạn là một trong những sự cố có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng tại khu dân cư, chung cư, nhà trọ và cơ sở kinh doanh. Đáng lo ngại, nhiều vụ cháy bắt nguồn từ những thói quen sinh hoạt tưởng chừng vô hại nhưng không được kiểm soát đúng cách.
Chập điện và quá tải hệ thống điện
Sử dụng nhiều thiết bị công suất lớn trên cùng một ổ cắm, dây dẫn xuống cấp hoặc mối nối điện không bảo đảm có thể làm tăng nguy cơ phát nhiệt và cháy. Đặc biệt, những thiết bị hoạt động liên tục trong thời gian dài cần được kiểm tra thường xuyên để phát hiện dấu hiệu bất thường.
Rò rỉ khí gas và bất cẩn khi nấu nướng
Bình gas, van khóa hoặc dây dẫn bị hư hỏng có thể khiến khí gas rò rỉ ra môi trường. Khi gặp nguồn phát lửa hoặc tia lửa điện, tình huống này có thể dẫn đến cháy hoặc nổ rất nguy hiểm.
Thắp hương, đốt vàng mã không đúng cách
Nhiều gia đình đặt bàn thờ gần rèm cửa, đồ gỗ và vật liệu dễ cháy. Việc không kiểm soát tàn hương, nến hoặc vàng mã sau khi sử dụng cũng làm tăng nguy cơ bén lửa, nhất là khi gia đình vắng người.
Sạc xe điện và pin không bảo đảm an toàn
Sạc xe điện tại khu vực kín, gần vật liệu dễ cháy hoặc sử dụng bộ sạc không phù hợp có thể làm tăng nguy cơ sự cố về pin và hệ thống điện. Đặc biệt, để xe điện đang sạc tại hành lang hoặc lối thoát nạn là một nguy cơ nghiêm trọng, bởi nếu xảy ra cháy, khói và lửa có thể cản trở đường di chuyển của nhiều người.
Không nên chủ quan với việc sạc xe qua đêm nếu thiết bị, vị trí và điều kiện sạc chưa được bảo đảm theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Cách phòng chống hỏa hoạn tại hộ gia đình và nhà ở riêng lẻ
Cách phòng chống hỏa hoạn tại hộ gia đình và nhà ở riêng lẻ cần được thực hiện đồng bộ từ việc quản lý nguồn điện, nguồn nhiệt đến bố trí vật dụng và chuẩn bị phương tiện chữa cháy. Đặc biệt, nhà ở có diện tích nhỏ, nhiều tầng, kết hợp kinh doanh hoặc chứa nhiều hàng hóa dễ cháy cần được kiểm soát nguy cơ kỹ lưỡng hơn.
Kiểm tra và sử dụng hệ thống điện an toàn
Hệ thống điện là một trong những nguồn có thể gây cháy phổ biến trong nhà ở. Gia đình cần kiểm tra định kỳ dây dẫn, ổ cắm, cầu dao và thiết bị điện để phát hiện tình trạng rò điện, quá tải hoặc chập cháy. Không nên sử dụng đồng thời quá nhiều thiết bị công suất lớn trên cùng một ổ cắm hoặc tự ý đấu nối dây dẫn không đúng kỹ thuật.
Khi ra khỏi nhà hoặc trước khi đi ngủ, cần tắt các thiết bị điện không cần thiết, ngắt nguồn những thiết bị có nguy cơ phát nhiệt cao. Với điều hòa, bình nóng lạnh, bếp điện và các thiết bị hoạt động liên tục, nên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, lắp đặt đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.
Quản lý nguồn lửa, nguồn nhiệt và vật liệu dễ cháy
Không để bật lửa, diêm, nến, xăng dầu, cồn và các chất dễ cháy gần bếp nấu, ổ điện hoặc khu vực có nguồn nhiệt. Khi sử dụng bếp gas, cần thường xuyên kiểm tra dây dẫn, van khóa và bình gas; khóa van sau khi sử dụng để hạn chế nguy cơ rò rỉ khí gây cháy nổ.
Giấy, bìa carton, vải vóc, đồ nhựa và các vật liệu dễ bắt lửa cần được sắp xếp gọn gàng, tránh xa khu vực nấu nướng, thiết bị điện và nơi thắp hương. Không tích trữ xăng dầu, hóa chất dễ cháy trong nhà ở nếu không có điều kiện bảo quản an toàn.
Bố trí lối thoát nạn và cửa thoát hiểm
Một trong những nội dung quan trọng của cách phòng chống hỏa hoạn là bảo đảm các thành viên có thể thoát ra ngoài nhanh chóng khi xảy ra sự cố. Hành lang, cầu thang, cửa ra vào và lối dẫn đến khu vực an toàn cần luôn thông thoáng, không sử dụng làm nơi chứa đồ đạc hoặc hàng hóa.
Đối với nhà ở nhiều tầng, gia đình nên chuẩn bị ít nhất hai hướng thoát nạn phù hợp với điều kiện thực tế, chẳng hạn cửa chính và lối thoát qua ban công, sân thượng hoặc thang thoát hiểm. Không lắp đặt lồng sắt, khung bảo vệ kín hoàn toàn tại ban công và cửa sổ nếu không có phương án mở thoát nạn khi cần thiết.
Trang bị phương tiện chữa cháy và cảnh báo cháy sớm
Mỗi hộ gia đình nên trang bị bình chữa cháy phù hợp, chăn chữa cháy, đèn pin và các phương tiện cần thiết khác tại vị trí dễ nhìn, dễ lấy. Thiết bị báo cháy độc lập, đặc biệt là đầu báo khói, giúp phát hiện sớm dấu hiệu cháy và cảnh báo cho các thành viên kịp thời xử lý.
Các thành viên trong gia đình cần được hướng dẫn cách sử dụng bình chữa cháy, cách ngắt cầu dao điện và cách xử lý khi phát hiện đám cháy. Không nên tự ý dập lửa khi đám cháy đã lan rộng hoặc có nguy cơ gây nguy hiểm; cần nhanh chóng thoát ra ngoài và gọi số 114 để báo lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH.
Xây dựng phương án xử lý khi xảy ra cháy
Gia đình nên thống nhất trước phương án thoát nạn cho từng tầng, xác định vị trí tập kết an toàn bên ngoài nhà và phân công người hỗ trợ trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người gặp khó khăn trong di chuyển. Việc thực hành tình huống giả định giúp các thành viên ghi nhớ đường thoát và tránh hoảng loạn khi có sự cố thực tế.
Khi phát hiện cháy, cần hô hoán để mọi người biết, nhanh chóng ngắt nguồn điện nếu bảo đảm an toàn và di chuyển theo lối thoát nạn. Nếu khu vực có nhiều khói, cần cúi thấp người, dùng khăn hoặc vải thấm nước che mũi miệng và tuyệt đối không sử dụng thang máy. Không quay lại khu vực đang cháy để lấy tài sản hoặc đồ dùng cá nhân.
Thực hiện đầy đủ cách phòng chống hỏa hoạn tại hộ gia đình không chỉ giúp giảm nguy cơ phát sinh cháy mà còn nâng cao khả năng ứng phó, hạn chế thiệt hại về người và tài sản khi sự cố xảy ra.
Cách phòng chống hỏa hoạn tại chung cư và tòa nhà cao tầng
Chung cư và nhà cao tầng có đặc điểm là tập trung đông người, nhiều tầng và phụ thuộc vào hệ thống giao thông đứng để thoát nạn. Khi xảy ra cháy, khói có thể lan qua hành lang, giếng kỹ thuật và các khu vực không được ngăn cách đúng thiết kế.
Không để vật dụng cản trở hành lang và lối thoát hiểm
Hành lang, cầu thang bộ và cửa thoát hiểm phải luôn được duy trì thông thoáng. Không đặt xe điện, tủ giày, thùng carton hoặc vật dụng cá nhân tại những khu vực này vì chúng có thể làm cản trở quá trình di chuyển và tăng tải trọng cháy.
Đặc biệt, không tự ý khóa, chèn hoặc vô hiệu hóa cửa chống cháy. Những cánh cửa này có nhiệm vụ hạn chế khói và lửa lan sang khu vực khác, tạo điều kiện để cư dân sử dụng lối thoát nạn an toàn hơn.
Nắm rõ sơ đồ thoát hiểm của tòa nhà
Mỗi cư dân cần xác định trước vị trí căn hộ, cầu thang bộ, cửa thoát nạn và điểm tập kết bên ngoài. Không nên đợi đến khi chuông báo cháy vang lên mới bắt đầu tìm đường thoát hiểm.
Một sai lầm nguy hiểm là chạy vào thang máy khi xảy ra hỏa hoạn. Thang máy thông thường có thể mất điện, dừng hoạt động hoặc mở cửa tại tầng đang có cháy, khiến người bên trong bị mắc kẹt. Khi có cháy, không sử dụng thang máy để thoát nạn; hãy thực hiện theo phương án thoát nạn của công trình và hướng dẫn của lực lượng chức năng.
Kiểm tra hệ thống PCCC và thiết bị cảnh báo
Ban quản lý cần duy trì hoạt động của hệ thống báo cháy, chữa cháy, đèn chiếu sáng sự cố và biển chỉ dẫn thoát nạn theo thiết kế. Cư dân cũng cần chủ động phản ánh khi phát hiện đầu báo bị hư hỏng, cửa thoát hiểm không đóng kín hoặc hành lang bị chiếm dụng.
Đây là một trong những cách phòng chống hỏa hoạn quan trọng tại công trình tập trung đông người, bởi thiết bị cảnh báo chỉ phát huy hiệu quả khi được kiểm tra và bảo dưỡng đúng quy định.
Kỹ năng phòng cháy chữa cháy cơ bản mỗi người cần trang bị
Kỹ năng phòng cháy chữa cháy là kiến thức và khả năng thực hành giúp mỗi người chủ động phòng ngừa, phát hiện, xử lý đám cháy ban đầu và thoát nạn an toàn khi xảy ra sự cố. Việc trang bị kỹ năng phòng cháy chữa cháy không chỉ giúp hạn chế thiệt hại về người và tài sản mà còn nâng cao khả năng ứng phó trong các tình huống khẩn cấp tại gia đình, nơi làm việc và khu vực công cộng.
Kỹ năng nhận biết và phòng ngừa nguy cơ cháy nổ
Phòng ngừa là kỹ năng phòng cháy chữa cháy quan trọng nhất, giúp giảm thiểu khả năng phát sinh hỏa hoạn ngay từ đầu. Mỗi người cần hình thành thói quen kiểm tra các thiết bị điện, nguồn nhiệt và những vật liệu dễ cháy trong khu vực sinh hoạt, làm việc.
Cần chú ý không sử dụng đồng thời quá nhiều thiết bị điện trên một ổ cắm, không để dây dẫn điện bị hở hoặc quá tải. Các thiết bị sinh nhiệt như bếp gas, bếp điện, bàn là cần được tắt hoàn toàn sau khi sử dụng. Không hút thuốc tại khu vực có nguy cơ cháy nổ và không để xăng dầu, dung môi, hóa chất dễ cháy gần nguồn nhiệt.
Đối với nhà ở, nhà xưởng và văn phòng, cần giữ lối đi, hành lang và cửa thoát hiểm thông thoáng. Các phương tiện chữa cháy phải được bố trí tại vị trí dễ nhìn, dễ lấy và được kiểm tra định kỳ để bảo đảm khả năng sử dụng khi cần thiết.
Kỹ năng phát hiện và báo cháy kịp thời
Khi phát hiện dấu hiệu bất thường như mùi khét, khói, tia lửa điện hoặc ngọn lửa, cần nhanh chóng xác định khu vực xảy ra sự cố và cảnh báo cho những người xung quanh. Không nên chủ quan cho rằng đám cháy nhỏ sẽ tự tắt vì lửa có thể lan rộng rất nhanh, đặc biệt tại khu vực chứa nhiều vật liệu dễ cháy.
Người phát hiện cháy cần hô hoán, kích hoạt hệ thống báo cháy tại cơ sở và thông báo cho lực lượng chức năng. Khi gọi số 114, cần cung cấp rõ địa chỉ xảy ra cháy, vị trí cháy, loại công trình, tình trạng người mắc kẹt và những nguy hiểm có thể phát sinh.
Việc báo cháy sớm giúp lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH triển khai phương án ứng cứu kịp thời, hạn chế nguy cơ cháy lan và giảm thiểu thiệt hại.
Kỹ năng sử dụng bình chữa cháy
Sử dụng bình chữa cháy là một trong những kỹ năng phòng cháy chữa cháy cơ bản mà người dân và người lao động cần được hướng dẫn thực hành. Tùy thuộc vào loại đám cháy, cần lựa chọn bình chữa cháy phù hợp để tránh làm tình huống trở nên nguy hiểm hơn.
Đối với bình chữa cháy dạng bột, người sử dụng cần kiểm tra bình, rút chốt an toàn, hướng vòi phun vào gốc lửa và bóp van để phun chất chữa cháy. Khi phun, nên đứng ở đầu hướng gió và giữ khoảng cách an toàn theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Đối với bình chữa cháy khí CO₂, cần cầm vào phần tay cầm cách nhiệt, tránh tiếp xúc trực tiếp với loa phun vì có thể gây bỏng lạnh. Không sử dụng CO₂ trong không gian kín có người nếu không có biện pháp bảo đảm an toàn.
Đặc biệt, tuyệt đối không dùng nước để dập đám cháy thiết bị điện chưa được ngắt nguồn hoặc đám cháy xăng dầu. Chỉ thực hiện chữa cháy ban đầu khi đám cháy còn nhỏ, có phương tiện phù hợp và luôn bảo đảm đường thoát hiểm phía sau.
Kỹ năng thoát nạn khi xảy ra cháy
Khi đám cháy vượt quá khả năng xử lý, cần nắm rõ kỹ năng thoát hiểm ưu tiên hàng đầu là bảo vệ tính mạng và nhanh chóng di chuyển đến khu vực an toàn. Mỗi người cần nắm rõ vị trí cầu thang bộ, cửa thoát hiểm và lối thoát nạn dự phòng tại nơi sinh sống, làm việc.
Khi di chuyển trong môi trường có nhiều khói, cần cúi thấp người hoặc bò sát mặt sàn, dùng khăn hoặc vải thấm nước che mũi và miệng nếu có điều kiện. Khói và khí độc thường tích tụ ở khu vực phía trên, do đó việc di chuyển thấp giúp hạn chế tiếp xúc nhưng không thay thế thiết bị bảo vệ hô hấp chuyên dụng.
Không sử dụng thang máy khi xảy ra cháy. Trước khi mở cửa, cần kiểm tra nhiệt độ cánh cửa và tay nắm; nếu cửa nóng hoặc có khói tràn qua khe cửa, không tự ý mở vì có thể khiến lửa và khói xâm nhập nhanh hơn.
Nếu không thể thoát ra ngoài, hãy đóng cửa ngăn khói, chèn kín các khe cửa bằng khăn hoặc vải ẩm nếu có thể, di chuyển đến vị trí có cửa sổ hoặc ban công an toàn để phát tín hiệu cầu cứu. Không nhảy từ trên cao xuống nếu chưa có phương án cứu hộ bảo đảm an toàn.
Kỹ năng xử lý khi bị mắc kẹt trong đám cháy
Trong trường hợp bị mắc kẹt, cần giữ bình tĩnh, hạn chế vận động mạnh để tránh tiêu hao sức lực và hít phải nhiều khói độc. Nhanh chóng tìm vị trí có thể ngăn cách với khu vực cháy, ưu tiên phòng có cửa đóng kín và có khả năng tiếp cận từ bên ngoài.
Sử dụng điện thoại gọi 114 để thông báo chính xác vị trí đang mắc kẹt, số lượng người và tình trạng sức khỏe. Đồng thời, dùng đèn pin, khăn sáng màu hoặc vật dụng dễ nhận biết để phát tín hiệu tại cửa sổ, ban công.
Nếu quần áo bị bén lửa, cần dừng lại, nằm xuống và lăn qua lăn lại để làm tắt lửa. Không chạy vì luồng không khí có thể khiến ngọn lửa bùng lên mạnh hơn. Sau khi thoát khỏi khu vực cháy, nếu bị bỏng cần làm mát vùng tổn thương bằng nước sạch mát trong khoảng 20 phút, không tự ý bôi kem đánh răng, dầu hoặc các chất không phù hợp lên vết bỏng.
Kỹ năng tham gia chữa cháy và phối hợp cứu nạn
Tại doanh nghiệp, nhà xưởng và các cơ sở kinh doanh, người lao động cần biết vị trí phương tiện chữa cháy, cách sử dụng hệ thống báo cháy, họng nước chữa cháy và quy trình sơ tán của cơ sở.
Khi xảy ra sự cố, cần thực hiện theo phương án chữa cháy đã được hướng dẫn, phối hợp với lực lượng PCCC cơ sở để hướng dẫn mọi người thoát nạn, hỗ trợ người già, trẻ em và người gặp khó khăn trong di chuyển.
Không tự ý quay lại khu vực đang cháy để lấy tài sản hoặc cứu người khi chưa có trang bị và phương án bảo đảm an toàn. Việc cứu nạn trong môi trường có khói độc, nhiệt độ cao cần được thực hiện bởi lực lượng có chuyên môn và phương tiện bảo hộ phù hợp.
Thường xuyên tham gia huấn luyện và thực hành PCCC
Kỹ năng phòng cháy chữa cháy chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được luyện tập thường xuyên, thay vì chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu lý thuyết. Người dân và người lao động nên chủ động tham gia các buổi tuyên truyền, huấn luyện nghiệp vụ PCCC và CNCH, diễn tập phương án chữa cháy, thoát nạn tại nơi sinh sống và làm việc.
Đối với doanh nghiệp, cần tổ chức hướng dẫn sử dụng phương tiện chữa cháy, thực hành xử lý tình huống giả định và kiểm tra khả năng phối hợp của lực lượng PCCC cơ sở. Qua đó, mỗi cá nhân có thể nhận biết nhiệm vụ của mình, phản ứng nhanh hơn và hạn chế tâm lý hoảng loạn khi sự cố thực tế xảy ra.
Việc duy trì hoạt động huấn luyện định kỳ cũng giúp phát hiện những bất cập trong phương án thoát nạn, vị trí bố trí thiết bị và khả năng vận hành của hệ thống PCCC để kịp thời khắc phục.
Kỹ năng di chuyển và thoát nạn trong môi trường nhiều khói độc
Khói từ đám cháy không chỉ gây khó thở mà còn có thể chứa carbon monoxide (CO) và nhiều sản phẩm cháy độc hại khác. Người hít phải khói có thể bị ảnh hưởng đến khả năng nhận thức, vận động và định hướng, khiến việc tìm lối thoát trở nên khó khăn.
Cách di chuyển khi gặp khói trong quá trình thoát nạn
Trong trường hợp phải di chuyển qua khu vực có khói nhưng lối đi vẫn có thể tiếp cận an toàn, cần giữ tư thế thấp để hạn chế tiếp xúc với lớp khói nóng thường tích tụ phía trên. Di chuyển chậm, quan sát hướng thoát và tránh chen lấn hoặc chạy mất kiểm soát.
Không nên hiểu rằng cứ bò sát mặt sàn là chắc chắn an toàn. Nếu khói quá dày, có nhiệt độ cao hoặc không thể xác định lối đi, cần tìm nơi trú ẩn an toàn, đóng cửa ngăn khói và thông báo vị trí cho lực lượng cứu hộ.
Cách xử lý khi lối thoát hiểm bị khói hoặc lửa chặn
Không cố vượt qua đám cháy hoặc đi vào hành lang đang bị khói dày bao phủ. Hãy tìm khu vực có khả năng ngăn cách với đám cháy, đóng cửa và dùng vật liệu phù hợp để hạn chế khói lọt vào qua khe cửa.
Sau đó, gọi 114 và cung cấp vị trí tầng, phòng hoặc căn hộ đang mắc kẹt. Nếu có thể thực hiện an toàn, hãy phát tín hiệu để lực lượng cứu hộ nhận biết vị trí của mình.
Chuẩn bị phương án thoát nạn cho cả gia đình
Gia đình cần thống nhất lối thoát chính, phương án dự phòng và vị trí tập trung sau khi ra khỏi nhà. Trẻ em, người cao tuổi và người gặp khó khăn khi di chuyển cần được hướng dẫn, phân công người hỗ trợ từ trước.
Một nội dung quan trọng trong cách phòng chống hỏa hoạn là không chỉ chuẩn bị phương tiện mà còn phải thực hành phương án thoát nạn. Khi mọi người biết trước cần đi đâu và liên hệ với ai, khả năng xử lý tình huống sẽ chủ động hơn.
Cách phòng chống hỏa hoạn hiệu quả cần bắt đầu từ ý thức của mỗi cá nhân và được duy trì bằng các biện pháp kiểm soát an toàn thường xuyên. Từ việc quản lý nguồn nhiệt, nguồn điện, vật liệu dễ cháy đến trang bị phương tiện chữa cháy và hướng dẫn kỹ năng thoát nạn, mỗi giải pháp đều góp phần giảm thiểu nguy cơ và thiệt hại khi có sự cố.
