Quy định về thang thoát hiểm trong PCCC là căn cứ quan trọng khi thiết kế, thi công và cải tạo nhà ở, chung cư, nhà xưởng hoặc công trình công cộng.
Theo QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023, cầu thang thoát nạn phải đáp ứng yêu cầu về vị trí, kích thước, kết cấu và khả năng bảo vệ người sử dụng khi xảy ra cháy. Dõi theo PCCC Ngày Đêm trong bài viết dưới đây để tổng hợp những quy định kỹ thuật, tiêu chuẩn thang thoát hiểm PCCC cần chú ý và điều kiện áp dụng đối với từng loại công trình.
Tìm hiểu đôi nét về thang thoát hiểm trong PCCC
Thang thoát hiểm trong PCCC là gì?
Thang thoát hiểm trong PCCC là cách gọi phổ biến của cầu thang bộ được sử dụng trên đường thoát nạn, giúp người trong công trình di chuyển từ các tầng đến lối ra an toàn khi xảy ra cháy.
Theo mục 2.4 QCVN 06:2022/BXD, cầu thang bộ thoát nạn có thể bố trí trong buồng thang, để hở bên trong hoặc bên ngoài nhà. Mỗi loại có điều kiện sử dụng riêng về kết cấu, chống cháy và chống khói.
Vai trò của thang thoát hiểm trong PCCC
Cầu thang bộ tạo tuyến di chuyển giữa các tầng khi xảy ra hỏa hoạn, đặc biệt tại công trình nhiều tầng có đông người sử dụng.
Đối với buồng thang được bảo vệ phù hợp, kết cấu bao che và giải pháp chống khói giúp hạn chế khói nóng xâm nhập vào đường thoát nạn. Chiều rộng bản thang, chiếu nghỉ và vị trí bố trí còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng di chuyển, tránh ùn tắc.
Tuy nhiên, cầu thang chỉ phát huy chức năng thoát nạn khi được kết nối với hành lang, cửa thoát nạn và lối ra ngoài nhà đáp ứng yêu cầu thiết kế.
Căn cứ pháp lý quy định cầu thang thoát hiểm PCCC
Căn cứ kỹ thuật trọng tâm về cầu thang thoát nạn hiện nay là QCVN 06:2022/BXD – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình, ban hành kèm Thông tư 06/2022/TT-BXD và được sửa đổi, bổ sung bởi Sửa đổi 1:2023 QCVN 06:2022/BXD theo Thông tư 09/2023/TT-BXD.
| Nội dung | Điều khoản tham khảo |
| Phân loại cầu thang bộ và buồng thang | Mục 2.4 |
| Lối ra thoát nạn, số lượng và phân bố | Mục 3.2 |
| Hành lang và khoảng cách thoát nạn | Mục 3.3, Phụ lục G |
| Kích thước, kết cấu cầu thang thoát nạn | Mục 3.4 |
| Yêu cầu bảo vệ chống khói | Mục 3.4 và Phụ lục D |
QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023 là quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc trong phạm vi áp dụng, khác với các tiêu chuẩn TCVN được sử dụng theo quy định về tiêu chuẩn, quy chuẩn và yêu cầu của từng dự án.
Tổng hợp quy định về thang thoát hiểm trong PCCC theo QCVN 06:2022
Quy định về vị trí bố trí cầu thang thoát hiểm
Cầu thang thoát nạn phải được bố trí để người sử dụng tiếp cận từ các khu vực trong công trình thông qua đường thoát nạn hợp lệ.
Theo mục 3.2 QCVN 06, số lượng và vị trí lối ra thoát nạn phụ thuộc nhóm nguy hiểm cháy theo công năng, số người, chiều cao PCCC và những điều kiện liên quan.
Với tầng nhà yêu cầu từ hai lối ra thoát nạn trở lên, các lối ra phải được bố trí phân tán theo quy định. Không thể mặc định mọi công trình nhiều tầng đều cần đúng hai cầu thang hoặc chỉ cần bổ sung một thang ngoài trời là đáp ứng.
Cầu thang phải dẫn đến lối ra thoát nạn phù hợp; không bố trí tuyến di chuyển kết thúc tại khu vực bị khóa, bị che chắn hoặc không có đường tiếp tục ra nơi an toàn.
Quy định về hành lang thoát hiểm trong PCCC
Hành lang kết nối đến buồng thang phải duy trì chiều rộng thông thủy và khả năng di chuyển khi xảy ra cháy.
Theo khoản 3.3.6 QCVN 06:2022/BXD, chiều cao thông thủy của đoạn nằm ngang trên đường thoát nạn không nhỏ hơn 2 m. Chiều rộng thông thủy được xác định theo từng trường hợp:
- 1,2 m: Hành lang chung phục vụ hơn 15 người từ các phòng nhóm F1 hoặc hơn 50 người từ các nhóm công năng khác.
- 0,7 m: Lối đi đến vị trí làm việc đơn lẻ.
- 1,0 m: Những trường hợp còn lại theo quy định chung.
Các yêu cầu riêng hoặc nội dung sửa đổi phải được đối chiếu khi áp dụng.
Theo khoản 3.3.5, hành lang thoát nạn không được bố trí vật cản hoặc các thiết bị, đường ống bị cấm trong phạm vi quy định. Vật liệu hoàn thiện tường, trần và sàn phải đáp ứng yêu cầu về tính nguy hiểm cháy tại Phụ lục B.
Quy định về khoảng cách tối đa đến thang thoát hiểm
Khoản 3.3.2 QCVN 06 quy định khoảng cách giới hạn từ vị trí xa nhất đến lối ra thoát nạn gần nhất phải xét đến công năng, hạng nguy hiểm cháy, số người, kích thước đường đi, bậc chịu lửa và cấp nguy hiểm cháy kết cấu.
Một số giới hạn cụ thể được quy định tại Phụ lục G hoặc quy chuẩn riêng cho từng loại công trình. Khoảng cách được đo theo trục đường thoát nạn thực tế, không đơn thuần theo đường thẳng từ phòng đến cầu thang.
Yêu cầu vật liệu thang thoát hiểm PCCC
Vật liệu và kết cấu cầu thang phải đáp ứng yêu cầu về khả năng chịu lực, giới hạn chịu lửa và mức độ nguy hiểm cháy theo loại nhà.
Riêng cầu thang bộ loại 3 bố trí ngoài nhà, khoản 3.4.2 QCVN 06 quy định sử dụng vật liệu không cháy, trừ trường hợp ngoại lệ được nêu cho nhà có bậc chịu lửa V.
Đối với cầu thang trong buồng thang bộ, giới hạn chịu lửa của cấu kiện và bộ phận bao che phải được xác định theo yêu cầu đối với công trình, không mặc định mọi cầu thang đều phải đạt cùng một mức chịu lửa.
Vật liệu hoàn thiện trên đường thoát nạn cũng phải phù hợp với yêu cầu của Phụ lục B.
Kết cấu đảm bảo an toàn khi thoát hiểm
Cầu thang cần có bậc ổn định, bề mặt hạn chế trơn trượt, tay vịn chắc chắn và kết cấu chịu lực phù hợp thiết kế.
Theo khoản 3.4.2, cầu thang bộ loại 3 phải có chiếu thang cùng cao trình với lối ra thoát nạn, lan can cao 1,2 m và đáp ứng yêu cầu về vị trí đối với cửa sổ, tường tiếp giáp.
Các cửa mở vào buồng thang không được làm giảm chiều rộng tính toán của bản thang hoặc chiếu thang theo khoản 3.4.3.
Đối với buồng thang yêu cầu chống nhiễm khói, giải pháp tăng áp, thông gió hoặc tiếp cận qua vùng không khí ngoài trời phải được lựa chọn đúng loại buồng thang và điều kiện thiết kế.
Tiêu chuẩn kích thước cầu thang thoát hiểm PCCC
Kích thước cầu thang thoát nạn được quy định chủ yếu tại mục 3.4 QCVN 06:2022/BXD và các nội dung của Sửa đổi 1:2023. Chiều rộng thực tế phải đáp ứng đồng thời yêu cầu tính toán thoát người và giới hạn áp dụng cho công trình.
Quy định chiều rộng cầu thang thoát hiểm
Theo khoản 3.4.1 đã được sửa đổi, chiều rộng bản thang được xác định như sau:
| Trường hợp áp dụng | Chiều rộng tối thiểu |
| Nhà nhóm F1.1, trên 15 người thoát qua thang từ mỗi tầng | 1,2 m |
| Nhà nhóm F1.1, không quá 15 người từ mỗi tầng | 1,0 m |
| Tầng bất kỳ, trừ tầng một, có trên 200 người | 1,2 m |
| Nhà cao PCCC không quá 15 m, không quá 15 người thoát qua thang từ mỗi tầng | 0,7 m |
| Các trường hợp còn lại | 0,9 m |
Lưu ý: Những giá trị trên là ngưỡng tối thiểu theo từng điều kiện, không thay thế yêu cầu tính toán chiều rộng thoát nạn.
Chiều cao, chiều rộng bậc thang và độ dốc
Theo khoản 3.4.2 QCVN 06, cầu thang bộ trên đường thoát nạn thông thường phải có:
- Độ dốc: Không lớn hơn 1:1, tương đương 45°.
- Chiều rộng mặt bậc: Không nhỏ hơn 25 cm, trừ các trường hợp được quy định riêng.
- Chiều cao bậc: Không lớn hơn 22cm và không nhỏ hơn 5 cm.
Quy chuẩn cho phép một số ngoại lệ đối với thang đến vị trí làm việc đơn lẻ, tầng kỹ thuật hoặc những trường hợp đặc thù.
Không được tùy tiện sử dụng cầu thang xoắn ốc, bậc chéo hay bậc có kích thước không đồng đều trên đường thoát nạn. Các trường hợp được phép phải đáp ứng điều kiện riêng của quy chuẩn.
Kích thước chiếu nghỉ, lan can và tay vịn
Theo khoản 3.4.3, chiều rộng chiếu thang không được nhỏ hơn chiều rộng bản thang. Chiếu nghỉ trung gian của bản thang thẳng phải có chiều dài không nhỏ hơn 1,0 m.
Trường hợp chiếu thang đồng thời là sảnh thang máy có cửa bản lề mở ra, kích thước phải đáp ứng yêu cầu riêng tại khoản 3.4.3.
Lan can, tay vịn phải phù hợp với loại cầu thang, nguy cơ ngã cao và các yêu cầu an toàn sử dụng. Riêng cầu thang bộ loại 3 có quy định lan can cao 1,2 m tại khoản 3.4.2.
Tiêu chuẩn thang thoát hiểm PCCC theo từng công trình
Tiêu chuẩn cầu thang thoát hiểm chung cư và nhà cao tầng
Chung cư thuộc nhóm công năng F1.3, có yêu cầu thoát nạn phụ thuộc chiều cao PCCC, số tầng, diện tích và tổ chức mặt bằng.
Đối với nhà cao tầng, cần đánh giá điều kiện sử dụng buồng thang không nhiễm khói, giải pháp bảo vệ hành lang, cửa ngăn cháy và đường ra ngoài nhà theo mục 3.2, 3.4.
Không thể dùng duy nhất số tầng để kết luận công trình được phép bố trí một hay phải có nhiều buồng thang thoát nạn.
Tiêu chuẩn thang thoát hiểm cho nhà xưởng, kho hàng
Nhà xưởng, kho hàng thường thuộc nhóm công năng F5. Yêu cầu cầu thang phụ thuộc hạng nguy hiểm cháy nổ, diện tích, chiều cao và số lượng người làm việc.
Với công trình sử dụng cầu thang ngoài nhà loại 3, cần kiểm tra điều kiện vật liệu không cháy, tường tiếp giáp, lan can và khả năng tiếp cận an toàn.
Những nhà xưởng nhiều tầng còn phải xác định khoảng cách thoát nạn từ khu vực sản xuất đến lối ra phù hợp theo Phụ lục G và quy định liên quan.
Tiêu chuẩn cầu thang thoát hiểm nhà ở, nhà trọ
Nhà ở riêng lẻ và nhà trọ có thể chịu những yêu cầu khác nhau tùy quy mô, công năng sử dụng và phạm vi áp dụng quy chuẩn.
Với nhà trọ nhiều tầng, cần xem xét số người lưu trú, lối ra mỗi tầng, khả năng tiếp cận cầu thang và việc ngăn cách khu vực có nguy cơ cháy như nơi để xe.
Không phải mọi nhà ở đều phải xây cầu thang thoát hiểm ngoài trời. Phương án cụ thể phải dựa trên hồ sơ thiết kế, công năng và yêu cầu pháp lý áp dụng.
Tiêu chuẩn thang thoát hiểm PCCC cho khách sạn, nhà hàng
Khách sạn thường thuộc nhóm F1.2, trong khi nhà hàng được phân loại theo công năng và điều kiện sử dụng thực tế.
Khách lưu trú có thể không quen mặt bằng, vì vậy đường đến buồng thang cần dễ nhận biết, có chỉ dẫn phù hợp và không bị cản trở.
Đối với nhà hàng nhiều tầng hoặc cơ sở tập trung đông người, chiều rộng và số lượng lối ra phải được xác định theo tải người, diện tích và các điều kiện thoát nạn tương ứng.
Các loại cầu thang thoát hiểm trong PCCC theo quy chuẩn
Cầu thang bộ loại 1, loại 2 và loại 3
Theo khoản 2.4.2.1 QCVN 06, cầu thang bộ thoát nạn được phân thành ba loại:
| Loại cầu thang | Đặc điểm |
| Loại 1 | Cầu thang bên trong nhà, đặt trong buồng thang bộ |
| Loại 2 | Cầu thang bên trong nhà, để hở |
| Loại 3 | Cầu thang bên ngoài nhà, để hở |
Cầu thang loại 2 không được sử dụng tùy ý làm đường thoát nạn trong mọi công trình, đặc biệt khi nối thông nhiều tầng. Cầu thang loại 3 phải đáp ứng những điều kiện riêng về kết cấu, vị trí và giới hạn sử dụng.
Buồng thang bộ thông thường và không nhiễm khói
Buồng thang bộ được phân loại theo khả năng bảo vệ chống nhiễm khói, bao gồm buồng thang thông thường L1, L2 và buồng thang không nhiễm khói N1, N2, N3.
Theo mục 2.4.3 QCVN 06, các loại N1, N2, N3 có giải pháp bảo vệ khác nhau:
- N1: Lối vào buồng thang qua vùng không khí ngoài trời theo yêu cầu thiết kế.
- N2: Có giải pháp tạo áp suất không khí dương trong buồng thang khi cháy.
- N3: Tiếp cận qua khoang đệm có giải pháp bảo vệ chống nhiễm khói phù hợp.
Việc lựa chọn loại buồng thang phụ thuộc chiều cao PCCC, nhóm công năng và các điều kiện tại mục 3.4, Phụ lục D.
Những lỗi thiết kế cầu thang thoát hiểm PCCC thường gặp
Thiết kế cầu thang thoát hiểm không đúng quy chuẩn có thể làm giảm khả năng thoát nạn, gây khó khăn cho công tác nghiệm thu PCCC và phát sinh chi phí cải tạo. Những sai sót thường gặp gồm:
- Chiều rộng cầu thang không đạt yêu cầu: Bản thang hoặc chiếu nghỉ quá hẹp, không đáp ứng số lượng người thoát nạn và giới hạn tối thiểu theo QCVN 06:2022/BXD, Sửa đổi 1:2023.
- Kích thước bậc thang không phù hợp: Độ dốc quá lớn, mặt bậc hẹp hoặc chiều cao bậc không đồng đều, gây khó khăn khi di chuyển.
- Bố trí cầu thang sai vị trí: Khoảng cách từ khu vực sử dụng đến lối ra thoát nạn vượt giới hạn cho phép hoặc không bảo đảm số lượng, sự phân tán của các lối ra.
- Lựa chọn sai loại cầu thang: Sử dụng cầu thang hở trong nhà hoặc ngoài trời khi không đáp ứng điều kiện áp dụng theo quy chuẩn.
- Thiếu giải pháp chống cháy, chống khói: Buồng thang không có kết cấu bao che, cửa ngăn cháy hoặc hệ thống bảo vệ chống nhiễm khói phù hợp với yêu cầu thiết kế.
- Cửa và hành lang cản trở thoát nạn: Cửa mở làm thu hẹp chiếu nghỉ, hành lang bị chiếm dụng hoặc lối ra không dẫn đến khu vực an toàn.
Để hạn chế những sai sót trên, chủ đầu tư nên lựa chọn nhà thầu PCCC có năng lực ngay từ giai đoạn thiết kế. Đơn vị chuyên môn sẽ phối hợp kiểm tra phương án kiến trúc, tính toán kích thước và vị trí cầu thang, đồng thời bảo đảm sự đồng bộ với hệ thống chống khói, cửa ngăn cháy, chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn.
Đây cũng là cơ sở để đáp ứng tiêu chuẩn, quy định về thang thoát hiểm PCCC, thuận lợi cho quá trình thẩm định, nghiệm thu khi thuộc diện yêu cầu và hạn chế chi phí chỉnh sửa trong quá trình thi công.
PCCC Ngày Đêm: Đơn vị tư vấn, thiết kế và thi công hệ thống PCCC trọn gói
Với hơn 17 năm kinh nghiệm, PCCC Ngày Đêm cung cấp dịch vụ tư vấn, thiết kế và thi công hệ thống phòng cháy chữa cháy cho nhà xưởng, chung cư, khách sạn, tòa nhà và các công trình dân dụng, công nghiệp.
Đội ngũ kỹ sư khảo sát công năng, hiện trạng mặt bằng và yêu cầu pháp lý để đề xuất giải pháp PCCC phù hợp.
Đối với hệ thống thoát nạn, công tác tư vấn tập trung vào sự đồng bộ giữa cầu thang, cửa ngăn cháy, giải pháp chống khói, chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn. PCCC Ngày Đêm sử dụng trang thiết bị chính hãng, có nguồn gốc rõ ràng, kết hợp chính sách bảo hành theo thỏa thuận.
Khách hàng lựa chọn dịch vụ thi công PCCC trọn gói được hỗ trợ miễn phí thiết kế và lập hồ sơ PCCC trong phạm vi dịch vụ đã thống nhất. Liên hệ PCCC Ngày Đêm qua hotline 0919 297 776 để được tư vấn giải pháp thiết kế, thi công hệ thống PCCC phù hợp với quy mô và đặc điểm công trình.
