Phương tiện chữa cháy tại chỗ đóng vai trò quan trọng trong việc xử lý đám cháy ngay từ giai đoạn đầu, hạn chế cháy lan và giảm thiểu thiệt hại. Tuy nhiên, không phải công trình nào cũng cần trang bị cùng một danh mục thiết bị. Vậy phương tiện chữa cháy tại chỗ gồm những gì và cần trang bị theo quy định PCCC ra sao? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn tìm hiểu chi tiết.
Phương tiện chữa cháy tại chỗ là gì?
Phương tiện chữa cháy tại chỗ là các thiết bị, dụng cụ được bố trí sẵn tại cơ sở để xử lý đám cháy khi mới phát sinh. Nhóm phương tiện này giúp người tại chỗ chủ động ứng phó trước khi lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp đến hiện trường. Việc trang bị đúng thiết bị góp phần hạn chế cháy lan và giảm thiểu thiệt hại.
Các phương tiện chữa cháy tại chỗ thường gồm bình chữa cháy, dụng cụ phá dỡ, phương tiện cấp nước, thiết bị bảo hộ và dụng cụ hỗ trợ thoát nạn. Tùy loại công trình, danh mục trang bị có thể khác nhau. Chủ cơ sở cần căn cứ vào đặc điểm hoạt động, nguồn nguy hiểm cháy và yêu cầu pháp luật để lựa chọn phù hợp.
Danh mục các phương tiện chữa cháy tại chỗ thông dụng
Danh mục phương tiện chữa cháy tại chỗ cần được xác định dựa trên nguy cơ cháy, đặc điểm công trình và quy định pháp luật áp dụng. Nghị định 347/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/09/2026 đã thay thế Phụ lục IV của Nghị định 105/2025/NĐ-CP bằng Phụ lục IV mới về danh mục phương tiện PCCC, cứu nạn, cứu hộ. Tuy nhiên, danh mục này không đồng nghĩa với danh sách bắt buộc mọi cơ sở phải trang bị đầy đủ.
Bình chữa cháy xách tay và bình chữa cháy có xe đẩy
Bình chữa cháy là phương tiện cơ bản để xử lý đám cháy ở giai đoạn đầu. Các loại phổ biến gồm bình bột chữa cháy và bình khí CO₂. Bình bột có thể sử dụng cho nhiều đám cháy chất rắn, chất lỏng và chất khí thuộc phạm vi phù hợp của sản phẩm. Bình CO₂ thường được sử dụng tại khu vực có thiết bị điện, điện tử khi đáp ứng điều kiện sử dụng an toàn.
Bình xách tay phù hợp với nhiều không gian nhỏ và khu vực có nguy cơ cháy thông thường. Bình chữa cháy có xe đẩy thích hợp hơn với khu vực rộng hoặc nơi có nguy cơ cháy lớn. Khi lựa chọn, cần xem xét loại chất cháy, dung tích bình, khả năng thao tác và hướng dẫn của nhà sản xuất. Không nên sử dụng một loại bình cho mọi tình huống.
Dụng cụ chữa cháy thủ công
Dụng cụ chữa cháy thủ công hỗ trợ xử lý đám cháy và tạo lối tiếp cận khi xảy ra sự cố. Các thiết bị thường gặp gồm xô, chậu, xẻng, cuốc, búa, rìu, kìm cộng lực và dụng cụ phá dỡ phù hợp. Tùy điều kiện cơ sở, có thể bố trí thêm cát hoặc vật liệu hỗ trợ chữa cháy tương ứng với nguy cơ thực tế.
Những dụng cụ này cần được đặt tại vị trí dễ nhận biết và thuận tiện khi sử dụng. Cơ sở nên bố trí theo cụm hoặc tại các điểm có nguy cơ cháy phù hợp. Dụng cụ phải được kiểm tra để đảm bảo không hư hỏng, gỉ sét hoặc bị che khuất. Người lao động cũng cần biết vị trí cất giữ và cách sử dụng cơ bản.
Phương tiện cấp nước và hỗ trợ chữa cháy
Phương tiện cấp nước có vai trò quan trọng tại các cơ sở cần nguồn nước phục vụ chữa cháy. Nhóm này có thể gồm họng nước chữa cháy, cuộn vòi, lăng phun, trụ nước, máy bơm chữa cháy và bể chứa nước. Việc trang bị cụ thể phụ thuộc vào quy mô công trình, thiết kế hệ thống và yêu cầu áp dụng.
Không phải đám cháy nào cũng có thể xử lý bằng nước. Nước có thể gây nguy hiểm khi sử dụng với thiết bị điện chưa được cô lập hoặc một số chất cháy đặc biệt. Vì vậy, cần xác định rõ phạm vi sử dụng của từng phương tiện. Các điểm lấy nước, vòi và lăng phun cũng phải được kiểm tra để đảm bảo khả năng vận hành khi cần thiết.
Phương tiện bảo hộ và hỗ trợ thoát nạn
Phương tiện bảo hộ giúp giảm nguy cơ chấn thương cho người tham gia xử lý sự cố. Tùy nhiệm vụ, trang bị có thể gồm mũ bảo hộ, găng tay, quần áo bảo hộ, kính bảo vệ và các phương tiện chuyên dụng khác. Thiết bị bảo hộ thông thường không thay thế được trang bị chuyên dụng để đi vào môi trường có khói độc hoặc nhiệt độ cao.
Phương tiện hỗ trợ thoát nạn có thể gồm đèn chiếu sáng sự cố, biển chỉ dẫn thoát nạn, mặt nạ lọc khói phù hợp và thang thoát hiểm theo điều kiện công trình. Thiết bị cần được bố trí tại nơi dễ thấy, dễ tiếp cận và phù hợp với phương án thoát nạn. Cơ sở không nên xem mặt nạ lọc khói thông thường là thiết bị bảo đảm an toàn trong mọi môi trường cháy. Người sử dụng phải được hướng dẫn về giới hạn và cách dùng của từng loại thiết bị.
Quy định PCCC về trang bị phương tiện chữa cháy tại chỗ
Việc trang bị phương tiện chữa cháy tại chỗ phải tuân thủ quy định pháp luật hiện hành và yêu cầu áp dụng cho từng loại công trình. Cơ sở cần phân biệt danh mục phương tiện PCCC được pháp luật liệt kê với danh mục thiết bị thực tế phải trang bị. Số lượng và chủng loại không nên được xác định theo một mẫu chung cho tất cả cơ sở.
Văn bản pháp luật cần tham khảo khi xác định danh mục thiết bị
Khi xác định danh mục phương tiện chữa cháy tại chỗ, cơ sở cần đối chiếu các văn bản pháp luật hiện hành và yêu cầu kỹ thuật áp dụng cho từng loại công trình. Dưới đây là những văn bản quan trọng cần tham khảo:
- Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15: Có hiệu lực từ ngày 01/07/2025. Luật quy định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân trong công tác PCCC, cứu nạn, cứu hộ. Đây là căn cứ pháp lý chung để xác định trách nhiệm bảo đảm điều kiện an toàn và tổ chức chữa cháy tại chỗ.
- Nghị định 105/2025/NĐ-CP: Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Phụ lục I xác định các cơ sở thuộc diện quản lý về PCCC; Phụ lục V liệt kê các nhóm phương tiện PCCC, cứu nạn, cứu hộ thuộc diện quản lý theo quy định. Cơ sở cần lưu ý rằng danh mục tại Phụ lục V không đồng nghĩa với việc mọi công trình phải trang bị toàn bộ thiết bị được liệt kê.
- Nghị định 347/2026/NĐ-CP: Có hiệu lực từ ngày 15/09/2026. Văn bản thay thế Phụ lục III và Phụ lục IV của Nghị định 105/2025/NĐ-CP bằng các phụ lục mới, đồng thời bãi bỏ Phụ lục V cũ. Phụ lục IV mới quy định danh mục phương tiện PCCC, cứu nạn, cứu hộ. Danh mục này cần được sử dụng đúng mục đích, không mặc định mọi phương tiện được liệt kê đều bắt buộc phải có tại từng cơ sở.
- Thông tư 103/2025/TT-BCA và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia ban hành kèm theo: Quy định các yêu cầu kỹ thuật về trang bị, bố trí phương tiện PCCC, cứu nạn, cứu hộ cho nhà và công trình thuộc phạm vi áp dụng. Đây là căn cứ quan trọng để xác định loại phương tiện, vị trí bố trí và yêu cầu kỹ thuật theo đặc điểm công trình.
- Các tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) liên quan: Cung cấp yêu cầu kỹ thuật về thiết kế, lắp đặt, kiểm tra và vận hành từng loại phương tiện hoặc hệ thống PCCC. Cơ sở cần lựa chọn tiêu chuẩn phù hợp với công trình và đối chiếu phạm vi áp dụng, bởi không phải mọi TCVN đều mặc nhiên có tính bắt buộc.
- Hồ sơ thiết kế PCCC và tài liệu kỹ thuật của công trình: Là căn cứ để kiểm tra danh mục, số lượng, vị trí lắp đặt và sự phù hợp của thiết bị với công năng sử dụng thực tế. Khi cải tạo, mở rộng hoặc thay đổi công năng, cần rà soát lại yêu cầu trang bị theo quy định hiện hành.
Khi áp dụng các văn bản trên, cần phân biệt danh mục phương tiện thuộc diện quản lý với danh mục thiết bị bắt buộc trang bị cho từng công trình. Việc lựa chọn cuối cùng phải căn cứ vào loại hình cơ sở, quy mô, nguy cơ cháy và các yêu cầu pháp lý, kỹ thuật tương ứng.
Cơ sở nào cần trang bị phương tiện chữa cháy tại chỗ?
Nhà xưởng, kho hàng, văn phòng, cửa hàng, cơ sở sản xuất và nhà ở kết hợp kinh doanh cần rà soát yêu cầu trang bị phương tiện PCCC theo quy định áp dụng. Tuy nhiên, nghĩa vụ cụ thể phụ thuộc vào loại hình cơ sở, đặc điểm công trình và các điều kiện pháp lý liên quan. Không nên mặc định tất cả cơ sở phải trang bị cùng một số lượng thiết bị.
Nghị định 347/2026/NĐ-CP thay thế Phụ lục III của Nghị định 105/2025/NĐ-CP bằng danh mục mới về công trình, phương tiện giao thông thuộc diện thẩm định thiết kế PCCC do cơ quan quản lý chuyên ngành thẩm định. Danh mục này phục vụ việc xác định đối tượng thẩm định thiết kế, không phải danh sách duy nhất để xác định mọi cơ sở có nghĩa vụ trang bị phương tiện.
Để xác định đúng yêu cầu, chủ cơ sở cần đối chiếu quy định hiện hành, công năng sử dụng, nguy cơ cháy và hồ sơ thiết kế có liên quan. Với công trình thuộc diện quản lý hoặc có yêu cầu kỹ thuật đặc thù, cần kiểm tra đầy đủ nghĩa vụ tương ứng trước khi lập danh mục mua sắm.
Có phải mọi cơ sở đều cần trang bị cùng một danh mục không?
Không phải mọi cơ sở đều cần trang bị cùng một danh mục phương tiện chữa cháy. Một cửa hàng nhỏ có thể cần các thiết bị cơ bản theo yêu cầu áp dụng, trong khi nhà xưởng có nhiều máy móc và vật liệu dễ cháy có thể cần thêm hệ thống cấp nước, thiết bị chuyên dụng và phương tiện bảo hộ. Danh mục thực tế phải dựa trên quy định và đặc điểm công trình.
Sự khác biệt còn đến từ diện tích, số tầng, mật độ người sử dụng và khả năng tiếp cận lối thoát nạn. Vì vậy, không nên sao chép danh mục của công trình khác rồi áp dụng nguyên trạng. Cơ sở cần đối chiếu quy định hiện hành, hồ sơ thiết kế và phương án PCCC có liên quan. Đây là cơ sở để xác định loại thiết bị, số lượng và vị trí bố trí phù hợp.
Cách lựa chọn phương tiện chữa cháy tại chỗ theo từng loại công trình
Việc lựa chọn phương tiện chữa cháy tại chỗ cần dựa trên nguy cơ cháy và đặc điểm hoạt động của từng công trình. Ngoài chủng loại thiết bị, cơ sở cần quan tâm đến vị trí bố trí, khả năng tiếp cận và điều kiện vận hành. Danh mục thực tế phải phù hợp với quy định pháp luật và yêu cầu kỹ thuật áp dụng.
Đối với nhà xưởng, kho hàng và khu công nghiệp
Nhà xưởng và kho hàng thường chứa nhiều vật liệu, máy móc hoặc hàng hóa có khả năng bắt cháy. Vì vậy, cần xác định loại chất cháy chủ yếu để lựa chọn bình chữa cháy phù hợp. Cơ sở cũng cần xem xét nhu cầu trang bị vòi chữa cháy, họng nước, máy bơm và nguồn nước theo thiết kế, quy mô cùng yêu cầu pháp luật.
Thiết bị cần được bố trí tại các vị trí thuận tiện, không bị hàng hóa che khuất. Lối đi, cửa thoát nạn và đường tiếp cận phương tiện chữa cháy phải được duy trì thông thoáng. Với khu vực có nguy cơ cháy đặc biệt, cần xây dựng phương án xử lý riêng và hướng dẫn người lao động. Việc kiểm tra thiết bị nên gắn với quy trình quản lý an toàn của nhà máy.
Đối với văn phòng, cửa hàng và cơ sở kinh doanh
Văn phòng và cửa hàng thường có thiết bị điện, đồ nội thất, giấy tờ hoặc hàng hóa phục vụ kinh doanh. Cơ sở cần lựa chọn bình chữa cháy phù hợp với các nguy cơ này. Đồng thời, cần bố trí thiết bị tại khu vực dễ quan sát và thuận tiện cho người sử dụng khi phát hiện sự cố.
Ngoài phương tiện chữa cháy, cần chú trọng đèn chiếu sáng sự cố, biển chỉ dẫn và lối thoát nạn theo yêu cầu áp dụng. Nhân viên cần biết vị trí đặt bình và cách báo động khi xảy ra cháy. Không nên để thiết bị phía sau quầy hàng, tủ hồ sơ hoặc vật dụng cồng kềnh. Việc sắp xếp mặt bằng hợp lý giúp rút ngắn thời gian tiếp cận phương tiện.
Đối với nhà ở kết hợp kinh doanh
Nhà ở kết hợp kinh doanh có thể phát sinh nguy cơ cháy từ hệ thống điện, bếp, hàng hóa và thiết bị sản xuất. Chủ nhà nên lựa chọn phương tiện dựa trên hoạt động kinh doanh thực tế và đặc điểm kiến trúc. Bình chữa cháy phù hợp, thiết bị cảnh báo cháy và phương tiện hỗ trợ thoát nạn là những nhóm cần được xem xét theo quy định áp dụng.
Cần đặc biệt chú ý lối thoát nạn từ khu vực sinh hoạt và khu vực kinh doanh. Hàng hóa không nên được xếp chắn cầu thang, cửa ra vào hoặc lối đi chung. Các thành viên trong gia đình và người làm việc tại cơ sở cần biết cách báo cháy, sử dụng thiết bị cơ bản và thoát ra ngoài an toàn. Không nên cố chữa cháy khi đám cháy đã phát triển mạnh hoặc có nguy cơ đe dọa tính mạng.
Sai lầm thường gặp khi trang bị phương tiện chữa cháy tại chỗ
Trang bị đủ thiết bị về số lượng chưa chắc đã đảm bảo khả năng ứng phó khi xảy ra cháy. Một số sai lầm trong lựa chọn, bố trí và bảo quản có thể khiến phương tiện không phát huy tác dụng. Cơ sở cần chủ động nhận diện những vấn đề sau để điều chỉnh kịp thời.
Chọn thiết bị theo giá mà bỏ qua nguy cơ cháy thực tế
Chỉ ưu tiên giá rẻ có thể dẫn đến việc lựa chọn thiết bị không phù hợp với loại đám cháy. Ví dụ, bình chữa cháy không đúng công dụng có thể không xử lý hiệu quả tình huống phát sinh tại khu vực cần bảo vệ. Thiết bị không đáp ứng yêu cầu chất lượng còn làm tăng rủi ro khi sử dụng.
Trước khi mua, cần xác định loại chất cháy, phạm vi bảo vệ và điều kiện vận hành. Nên kiểm tra nhãn hàng hóa, thông số kỹ thuật, nguồn gốc và hướng dẫn của nhà sản xuất. Chi phí ban đầu cần được cân nhắc cùng khả năng sử dụng, bảo dưỡng và thay thế. Không nên đánh đổi yêu cầu an toàn để giảm ngân sách.
Có đủ bình chữa cháy nhưng bố trí khó tiếp cận
Bình chữa cháy đặt sau hàng hóa, trong tủ khóa hoặc ở góc khuất sẽ khó được sử dụng khi xảy ra sự cố. Việc này làm chậm quá trình xử lý đám cháy trong giai đoạn đầu. Thiết bị cần được đặt tại vị trí dễ nhìn thấy và phù hợp với mặt bằng.
Cơ sở nên kiểm tra khoảng trống xung quanh các điểm đặt thiết bị. Không để hàng hóa, bàn ghế hoặc vật dụng che chắn phương tiện chữa cháy. Vị trí bố trí cần được thông báo cho người lao động và cập nhật khi mặt bằng thay đổi. Biển chỉ dẫn cũng cần rõ ràng để người mới có thể nhận biết.
Trang bị thiết bị nhưng không hướng dẫn người sử dụng
Người chưa được hướng dẫn có thể lúng túng khi sử dụng bình chữa cháy hoặc thao tác sai trong tình huống khẩn cấp. Một số trường hợp còn cố tiếp cận đám cháy vượt quá khả năng kiểm soát. Điều này có thể gây nguy hiểm cho bản thân và những người xung quanh.
Cơ sở cần phổ biến cách nhận biết phương tiện, nguyên tắc sử dụng và giới hạn an toàn của từng thiết bị. Người lao động cũng cần nắm được quy trình báo động, gọi lực lượng chữa cháy và thoát nạn. Nội dung hướng dẫn phải phù hợp với nhiệm vụ thực tế. Việc thực hành cần được tổ chức theo kế hoạch và quy định áp dụng.
Không kiểm tra tình trạng phương tiện định kỳ
Thiết bị có thể xuống cấp, hư hỏng hoặc mất khả năng hoạt động sau thời gian dài sử dụng. Bình chữa cháy có thể bị rò rỉ, giảm áp suất hoặc hư hỏng bộ phận thao tác. Vòi, lăng phun và máy bơm cũng cần được kiểm tra để phát hiện lỗi trước khi xảy ra sự cố.
Cơ sở nên xây dựng lịch kiểm tra và lưu hồ sơ theo dõi tình trạng thiết bị. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, cần xử lý hoặc thay thế theo hướng dẫn kỹ thuật. Việc kiểm tra phải phù hợp với từng loại phương tiện và yêu cầu pháp luật. Không nên chờ đến khi xảy ra cháy mới kiểm tra khả năng hoạt động.
Chỉ kiểm tra số lượng mà bỏ qua khả năng phối hợp
Một cơ sở có thể sở hữu nhiều thiết bị nhưng vẫn gặp khó khăn nếu các phương tiện không phối hợp hiệu quả. Ví dụ, bình chữa cháy có thể không đủ để xử lý tình huống cần nguồn nước hoặc thiết bị chuyên dụng. Lối thoát nạn bị cản trở cũng làm giảm hiệu quả của phương án ứng phó.
Cần đánh giá tổng thể mối liên hệ giữa phương tiện chữa cháy, thiết bị báo cháy, nguồn nước và lối thoát nạn. Phương án xử lý sự cố phải xác định rõ người báo động, người hỗ trợ và điều kiện cần rút lui. Cơ sở nên tổ chức kiểm tra, thực hành theo kế hoạch phù hợp. Mục tiêu là bảo đảm thiết bị sẵn sàng và mọi người biết cách phối hợp an toàn.
Dịch vụ bảo trì – bảo dưỡng hệ thống PCCC trọn gói với hơn 17 năm kinh nghiệm
PCCC Ngày Đêm cung cấp dịch vụ liên quan đến hệ thống phòng cháy, chữa cháy, hỗ trợ khách hàng kiểm tra tình trạng thiết bị và lên phương án bảo trì PCCC phù hợp. Việc bảo dưỡng cần căn cứ vào loại hệ thống, hướng dẫn kỹ thuật và yêu cầu áp dụng cho công trình. Cách làm này giúp phát hiện sớm dấu hiệu hư hỏng và hạn chế nguy cơ thiết bị không hoạt động khi cần thiết.
Với hơn 17 năm kinh nghiệm theo thông tin doanh nghiệp cung cấp, PCCC Ngày Đêm hướng đến giải pháp phù hợp với nhu cầu của từng cơ sở. Phạm vi công việc có thể được xem xét theo tình trạng thực tế, từ phương tiện chữa cháy đến các hạng mục hệ thống PCCC cần kiểm tra. Khách hàng nên trao đổi rõ về phạm vi dịch vụ, quy trình thực hiện và hồ sơ bàn giao trước khi triển khai.
Bên cạnh việc bảo dưỡng, cơ sở cần duy trì kế hoạch kiểm tra nội bộ và hướng dẫn người sử dụng thiết bị. Phương tiện chữa cháy tại chỗ chỉ phát huy hiệu quả khi được bố trí đúng, bảo quản tốt và sử dụng đúng cách. Doanh nghiệp có thể liên hệ PCCC Ngày Đêm để được tư vấn phương án phù hợp với loại hình công trình. Danh mục và phạm vi thực hiện cần được xác nhận dựa trên hồ sơ thực tế và quy định hiện hành.
Hotline 0919 297 776
Câu hỏi thường gặp về phương tiện chữa cháy tại chỗ
Phương tiện chữa cháy tại chỗ có bắt buộc đối với mọi cơ sở không?
Không thể áp dụng một danh mục giống nhau cho mọi cơ sở. Nghĩa vụ trang bị phụ thuộc vào loại hình hoạt động, đặc điểm công trình và quy định pháp luật hiện hành. Chủ cơ sở cần xác định đúng yêu cầu áp dụng trước khi mua thiết bị.
Bao lâu cần kiểm tra phương tiện chữa cháy tại chỗ một lần?
Tần suất kiểm tra phụ thuộc vào từng loại thiết bị, hướng dẫn của nhà sản xuất và yêu cầu pháp luật áp dụng. Cơ sở nên thực hiện kiểm tra định kỳ, đồng thời kiểm tra bổ sung khi thiết bị có dấu hiệu bất thường hoặc sau khi sử dụng. Cần ghi nhận kết quả và xử lý kịp thời các lỗi phát hiện được.
Có thể tự mua phương tiện chữa cháy tại chỗ để trang bị cho cơ sở không?
Cơ sở có thể chủ động mua sắm thiết bị nếu đáp ứng các yêu cầu pháp luật và kỹ thuật liên quan. Trước khi mua, cần xác định đúng loại phương tiện, thông số kỹ thuật và phạm vi sử dụng. Nên chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, tài liệu hướng dẫn đầy đủ và đơn vị cung cấp đáng tin cậy.
Trang bị phương tiện chữa cháy tại chỗ đúng quy định giúp cơ sở chủ động ứng phó với nguy cơ cháy và bảo vệ người, tài sản. Danh mục thiết bị cần phù hợp với công năng, quy mô và điều kiện thực tế của từng công trình. PCCC Ngày Đêm sẵn sàng hỗ trợ tư vấn, kiểm tra và bảo trì hệ thống PCCC theo nhu cầu. Hãy rà soát phương tiện định kỳ để duy trì khả năng hoạt động và nâng cao hiệu quả phòng ngừa rủi ro.
